वेदमन्त्रहविर्यागैर्या क्रिया वैदिकी मता
वेदमंत्र, हवि आणि यज्ञ याने जे कर्म केले जाते, ते वैदिक मानले जाते.
दर्शे च पूर्णमास्यां वा कर्तव्यं चाग्निहोत्रकम्
अमावास्या आणि पौर्णिमेला अग्निहोत्र करावं.
इष्टवृत्तिः सोमपानं याज्ञिकं सर्वकर्म च
इच्छित आचरण म्हणजे सोमपान, यज्ञ आणि सर्व विधींचे पालन.
अग्निभूम्यनिलाकाशनिशाकरदिवाकरान्
अग्नी, पृथ्वी, वायू, आकाश, चंद्र आणि सूर्य—
समुद्दिश्य कृतं कर्म तत्सर्वं दैविकं भवेत्
यांच्या स्मरणाने केलेलं प्रत्येक कर्म दैवी होतं.
सांख्याख्या यौगिकी चान्या विभागं तत्र मे शृणु
संख्या नावाची योगपद्धती आहे; तिचा भेद माझ्याकडून ऐक.
अचेतनानि योज्यानि पुरुषः पञ्चविंशकः
जड तत्त्वे एकत्र आणण्याचे काम पंचविंशती पुरुष करतो.
रुद्रः षड्विंशकः कर्ता सर्वज्ञश्चेतनः प्रभुः
रुद्र हा सहावीसावा तत्त्व आहे, तो सर्वज्ञ, चेतन आणि सर्वांचा स्वामी आहे.
पुरुषो नित्यव्यक्तः स्यात्कारणं च महेश्वरः 5.1.7.
पुरुष हा नेहमीच अप्रकट असतो आणि कारण म्हणजे महेश्वर आहे.
संख्यया परिसर्गाय प्रधानं च गुणात्मकम्
गणनेच्या दृष्टीने, गुणांनी युक्त असे प्रधान तत्त्वही धरले जाते.
कारणं तच्च रुद्रस्य काम्य त्वमिदमुच्यते
ते कारणसुद्धा रुद्राचेच मानले जाते; हेच इच्छित स्वरूप आहे असे सांगितले जाते.
अचैतन्यं प्रधाने च तच्च तत्त्वमिदं स्मृतम्
प्रधानातले ते तत्त्व जड आहे असे मानले जाते.
प्रयोजने च वैजात्यं ज्ञात्वा तत्त्वमसंख्यया
उद्देशातील वेगळेपण ओळखून, ते तत्त्व गणनेशिवायच समजले जाते.
इति तस्य तत्त्वभावं तत्त्वसंख्या च तत्त्वतः
अशी या तत्त्वाची खरी प्रकृती आणि तत्त्वांची संख्या स्पष्ट सांगितली आहे.
सांख्ये कृता भक्तिरेषा सद्भिराध्यात्मिकी मता
सांख्य पद्धतीत जो भक्तीभाव आहे, तो ज्ञानी लोकांनी आध्यात्मिक मानला आहे.
प्राणायामपरो नित्यं ध्यायते नियतेंद्रियः
दुसरा, प्राणायाम साधणारा, नेहमी इंद्रिये आवरून ध्यान करतो.
हृत्कञ्जकर्णिकासीनं पञ्चवक्त्रं त्रिलोचनम्
तो हृदयातील कमळाच्या कुडीवर बसलेला, पाच तोंडांचा आणि तीन डोळ्यांचा त्या प्रभूचे ध्यान करतो.
श्वेतं दशभुजं भद्रं वरदाभयहस्तकम्
तो शुभ्र, शुभ, दहा भुजा असलेला, वरद आणि अभय देणाऱ्या हातांनी युक्त आहे.
य एव भक्तिमान्रुद्रे रुद्रभक्तः स उच्यते 5.1.7.
जो खऱ्या अर्थाने रुद्राचा भक्त आहे, त्यालाच रुद्रभक्त म्हणतात.
स्वयं रुद्रेण विहितो ब्रह्मादीनां समागमे
हे सर्व रुद्रानेच ब्रह्मा आणि इतर देवांच्या उपस्थितीत ठरवले.
निर्ममा निरहंकारा निःसंगा निष्परिग्रहाः
ते लोक निरपेक्ष, अहंकाररहित, आसक्तिरहित आणि संग्रहविरहित असतात.
भूतानां कर्मभिर्नित्यं त्रिविधैरभयप्रदाः
ते नेहमी त्रिविध कर्मांनी सर्व जीवांना अभय देतात.
यजंतो विवि धैर्यज्ञैर्ये विप्राः क्षेत्रवासिनः
जे ब्राह्मण विविध यज्ञ करीत, तीर्थक्षेत्री राहतात,
व्रजंत्येव सुदुष्प्राप्यं ब्रह्मसायुज्यमक्षयम्
ते अत्यंत कठीण आणि अविनाशी असे ब्रह्मसायुज्य नक्कीच प्राप्त करतात.
पुनरावर्तनं हित्वा विधिं माहेश्वरं स्थिताः
पुनर्जन्म सोडून, ते महेश्वराच्या नियमात स्थिर राहतात.
गार्हस्थ्यं विधिमासाद्य षट्कर्मनिरताः सदा
गृहस्थाश्रमाचा नियम स्वीकारून, ते नेहमी सहा कर्तव्यांत मग्न असतात.
अधिकं फलमायांति सर्वदुःखविवर्जिताः
सर्व दुःखांपासून मुक्त होऊन, त्यांना अधिक फळ मिळते.
दिव्येनैश्वर्ययोगेन स्वारूढः स्वपरिग्रहः
दैवी ऐश्वर्याने एकरूप होऊन, तो स्वतःच्या संपत्तीवर आरूढ होतो.
वृतः स्त्रीणां सहस्रैश्च स्वच्छंदगमनालयः 5.1.7.
हजारो स्त्रियांनी वेढलेला, तो आपल्या इच्छेने येतो-जातो आणि राहतो.
स्पृहणीयतमः पुंसां सर्ववर्णोत्तमो धनी
तो पुरुषांमध्ये सर्वांत आकर्षक, सर्व वर्णांमध्ये श्रेष्ठ आणि धनवान असतो.