किं मनुष्यैरुत स्त्रीभिः सिद्ध्यर्थं ह्याश्रमान्वितैः
सिद्धी मिळवण्यासाठी साधना करणाऱ्या पुरुष किंवा स्त्रिया यांची गरज नाही.
नरैः स्त्रीभिश्च वस्तव्यं वर्णैश्चाश्रमवासिभिः
पुरुषांनी, स्त्रियांनी, तसेच वर्ण आणि आश्रमात राहणाऱ्यांनीही येथे राहावं.
कर्मणा मनसा वाचा रुद्रभक्तैर्यतेन्द्रियैः किं कुर्वाणैर्नरैः कर्म रुद्रभक्तिं ब्रवीहि नः
कर्म, मन आणि वाणीने, रुद्रभक्तीने आणि इंद्रिय संयमाने—लोकांनी कोणती कृत्ये करावीत? रुद्रभक्तीबद्दल आम्हाला सांग.
लौकिकी वैदिकी चान्या भवेदाध्यात्मिकी तथा
जगातील, वैदिक आणि इतर प्रकार, तसेच आत्म्याशी संबंधित असे वेगवेगळे प्रकार आहेत.
ध्यानधारणया बुद्ध्या रुद्राणां स्मरणं हि तत्
ध्यान, धारणा आणि बुद्धीने रुद्रांची आठवण होते.
व्रतोपवासनियमैर्यतेद्रियनिरोधिभिः
व्रत, उपवास, नियम आणि इंद्रियांच्या संयमाने.
गोघृतक्षीरदधिभिर्गंधरक्तकुशो दकैः
गायीचे तूप, दूध, दही, सुगंधी द्रव्ये, लाल कुशा आणि दान याने पूजा करावी.
घृतगुग्गुलधूपैश्च कृष्णागरुसुगंधिभिः
तुपाचे आणि गुग्गुळाच्या धुपाने, तसेच कृष्णागुरूच्या सुगंधाने.
वासप्रविसरास्तोत्रैः पताकाव्यजनोच्छ्रितैः 5.1.7.
वस्त्रे, सुगंध, स्तोत्रे, पताका, पंखे आणि उंच सजावट याने.
भक्ष्यभोज्यानुपानैश्च यावत्पूजाक्षतैर्नरैः
भोजन, खाण्याचे पदार्थ, पेये आणि पूजेसाठीचे अक्षत याने लोकांनी पूजा करावी.
वेदमन्त्रहविर्यागैर्या क्रिया वैदिकी मता
वेदमंत्र, हवि आणि यज्ञ याने जे कर्म केले जाते, ते वैदिक मानले जाते.
दर्शे च पूर्णमास्यां वा कर्तव्यं चाग्निहोत्रकम्
अमावास्या आणि पौर्णिमेला अग्निहोत्र करावं.
इष्टवृत्तिः सोमपानं याज्ञिकं सर्वकर्म च
इच्छित आचरण म्हणजे सोमपान, यज्ञ आणि सर्व विधींचे पालन.
अग्निभूम्यनिलाकाशनिशाकरदिवाकरान्
अग्नी, पृथ्वी, वायू, आकाश, चंद्र आणि सूर्य—
समुद्दिश्य कृतं कर्म तत्सर्वं दैविकं भवेत्
यांच्या स्मरणाने केलेलं प्रत्येक कर्म दैवी होतं.
सांख्याख्या यौगिकी चान्या विभागं तत्र मे शृणु
संख्या नावाची योगपद्धती आहे; तिचा भेद माझ्याकडून ऐक.
अचेतनानि योज्यानि पुरुषः पञ्चविंशकः
जड तत्त्वे एकत्र आणण्याचे काम पंचविंशती पुरुष करतो.
रुद्रः षड्विंशकः कर्ता सर्वज्ञश्चेतनः प्रभुः
रुद्र हा सहावीसावा तत्त्व आहे, तो सर्वज्ञ, चेतन आणि सर्वांचा स्वामी आहे.
पुरुषो नित्यव्यक्तः स्यात्कारणं च महेश्वरः 5.1.7.
पुरुष हा नेहमीच अप्रकट असतो आणि कारण म्हणजे महेश्वर आहे.
संख्यया परिसर्गाय प्रधानं च गुणात्मकम्
गणनेच्या दृष्टीने, गुणांनी युक्त असे प्रधान तत्त्वही धरले जाते.
कारणं तच्च रुद्रस्य काम्य त्वमिदमुच्यते
ते कारणसुद्धा रुद्राचेच मानले जाते; हेच इच्छित स्वरूप आहे असे सांगितले जाते.
अचैतन्यं प्रधाने च तच्च तत्त्वमिदं स्मृतम्
प्रधानातले ते तत्त्व जड आहे असे मानले जाते.
प्रयोजने च वैजात्यं ज्ञात्वा तत्त्वमसंख्यया
उद्देशातील वेगळेपण ओळखून, ते तत्त्व गणनेशिवायच समजले जाते.
इति तस्य तत्त्वभावं तत्त्वसंख्या च तत्त्वतः
अशी या तत्त्वाची खरी प्रकृती आणि तत्त्वांची संख्या स्पष्ट सांगितली आहे.
सांख्ये कृता भक्तिरेषा सद्भिराध्यात्मिकी मता
सांख्य पद्धतीत जो भक्तीभाव आहे, तो ज्ञानी लोकांनी आध्यात्मिक मानला आहे.
प्राणायामपरो नित्यं ध्यायते नियतेंद्रियः
दुसरा, प्राणायाम साधणारा, नेहमी इंद्रिये आवरून ध्यान करतो.
हृत्कञ्जकर्णिकासीनं पञ्चवक्त्रं त्रिलोचनम्
तो हृदयातील कमळाच्या कुडीवर बसलेला, पाच तोंडांचा आणि तीन डोळ्यांचा त्या प्रभूचे ध्यान करतो.
श्वेतं दशभुजं भद्रं वरदाभयहस्तकम्
तो शुभ्र, शुभ, दहा भुजा असलेला, वरद आणि अभय देणाऱ्या हातांनी युक्त आहे.
य एव भक्तिमान्रुद्रे रुद्रभक्तः स उच्यते 5.1.7.
जो खऱ्या अर्थाने रुद्राचा भक्त आहे, त्यालाच रुद्रभक्त म्हणतात.
स्वयं रुद्रेण विहितो ब्रह्मादीनां समागमे
हे सर्व रुद्रानेच ब्रह्मा आणि इतर देवांच्या उपस्थितीत ठरवले.