पृथिवी वायुराकाशं यच्चान्यद्भुवनत्रयम्
पृथ्वी, वारा, आकाश आणि या तिन्ही लोकांत असलेली इतर सर्व वस्तू—
तत्त्वसर्गं भूतसर्गं भावसर्गं तथैव च
तत्त्वांची निर्मिती, पंचमहाभूतांची निर्मिती आणि जीवांचीही निर्मिती—
यत्किंचिद्वस्तुजातं हि तत्सर्वमचरं चरम्
कोणतीही वस्तू असो, जड किंवा सजीव, ते सगळं—
अथेशः प्राह ब्रह्माणं त्वया दृष्टं यथातथम्
मग प्रभूंनी ब्रह्मांना सांगितलं, 'तू सगळं जसं आहे तसं पाहिलंस.'
कर्ताहमनुकर्ता त्वं लोकानां स्थितिकारणे 5.1.4.
'मी सृष्टीकर्ता आहे; तू या लोकांच्या स्थितीसाठी माझं अनुकरण करणारा आहेस.'
इत्युक्तो देवदेवेन ब्रह्मा वचनमब्रवीत्
देवतांचा देव असलेल्या प्रभूंनी असं सांगितल्यावर ब्रह्मांनी उत्तर दिलं—
त्वत्प्रसादात्प्रजासर्गं कुर्वतो मे महेश्वर
'माझ्या सृष्टीकर्माला, हे महेश्वर, तुझ्या कृपेनेच सामर्थ्य मिळतं.'
महे३वर उवाच ध्यायतः पुत्रकामस्य स्रष्टु कामस्य ते यतः
महेश्वर म्हणाले, 'तू पुत्रप्राप्तीची आणि सृष्टीची इच्छा धरून ध्यान करत होतास—'
पुत्रत्वं प्राप्य हीशस्ते छेत्स्यामि पंचमं शिरः
'तुला पुत्रत्व मिळाल्यावर, हे ईशा, मी तुझं पाचवं शिर कापीन.'
कीर्तयस्व सखा धन्यः स नः पूज्यो भविष्यति
'त्याचं नाव घे आणि त्याला आपला भाग्यवान मित्र समज; तो आपल्याला पूज्य होईल.'
अथापश्यत्ततो ब्रह्मा तेजसा हरिमच्युतम्
मग ब्रह्मांनी तेजाने उजळलेला, कधीही न चुकणारा हरि पाहिला.
महेश्वरस्य तेजोर्ध्वं संतं नारायणं प्रभुम्
महेश्वराच्या तेजापेक्षा वर असलेला, प्रभू नारायण त्यांना दिसला.
अंगुल्या संस्पृशन्देवो ब्रह्माणमब्रवीद्वचः
देवाने आपली बोट ब्रह्मांना लावून त्यांना सांगितलं—
भविता लोकरक्षार्थं श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्
'लोकांच्या रक्षणासाठी सर्व धनुर्धरांत श्रेष्ठ असा एक जन्माला येईल.'
इत्युक्त्वा भगवान्देवस्तमग्निं पाणिनाऽ ग्रहीत् 5.1.4.
असं म्हणून भगवंत देवाने त्या अग्नीला आपल्या हातात घेतलं.
इति सत्कृत्य सततं नरं चैव महेश्वरः
महेश्वर नेहमी त्या माणसाचा आदर करत असे.
अथाब्रवीत्ततो ब्रह्मा अग्निं तं तु युगक्षये
मग युगाच्या शेवटी ब्रह्मांनी त्या अग्नीला सांगितलं—
भृगुश्चैवांगिराः पुत्रौ भवितारौ न संशयः
'भृगु आणि अंगिरस हे तुझे पुत्र होतील, यात शंका नाही.'
द्विधा संभज्य तेनाग्निं सृष्टेर्यज्ञो भविष्यति
त्या अग्नीला दोन भागांत विभागून, सृष्टीचा यज्ञ घडेल.
ब्रह्मणाऽग्नी समेतौ तु ब्रह्माणमनुनोदितौ
ब्रह्मदेवाने ते दोन अग्नी एकत्र केले आणि आपल्या आज्ञेने चालना दिली.
अतोऽश्वत्थे शमीगर्भे संयोगस्तत्र पठ्यते
म्हणून अश्वत्थ व शमी या दोन झाडांच्या गर्भातला संयोग तिथे सांगितला आहे.
तस्मात्सुतहितः श्रेष्ठश्चतुर्थ इति कथ्यते
म्हणून जो पुत्र उपकारक आणि श्रेष्ठ आहे, त्याला चौथा असे म्हणतात.
एवं तु ब्रह्मणो वक्त्रं पञ्चमं समपद्यत
अशा प्रकारे ब्रह्मदेवाचे पाचवे तोंड उत्पन्न झाले.
एतद्यो बुध्यते देव तेजःसर्गमनुत्तमम्
जो कोणी देवांच्या तेजाचा हा उत्तम सृष्टीक्रम समजतो—
एतद्योग्निसमुद्भवं पशुपतेर्माहात्म्यसंसूचकं वह्नेः साधुमतिः शृणोति सततं यः श्रद्धया भावितम्। यो व्यास द्विजदेवताप्रमुखतः संश्रावयेद्भक्तितः सोऽत्यर्थं भवभावितः शिवपुरे संपूज्यते दैवतैः ।। 5.1.4.
जो श्रद्धेने नेहमी अग्नीच्या उत्पत्तीचे आणि पशुपतीच्या महात्म्याचे संकेत देणारे हे वर्णन ऐकतो, आणि जो, व्यास, द्विज व देवतांसमोर भक्तीने हे सांगतो, तो या जगात पूर्णपणे तल्लीन होऊन, शिवाच्या नगरीत देवांकडून मोठ्या सन्मानाने पूजला जातो.
किं कृतं ब्रह्मणा तत्र प्रायश्चित्तं च कर्मणाम्
तेथे ब्रह्मदेवाने काय केले, आणि त्या कर्मांसाठी कोणते प्रायश्चित्त केले?
जनार्दनेन किं कर्म शंकरेण च यन्मुने
जनार्दन आणि शंकर यांनी, हे मुनी, कोणती कृती केली?
शस्तैः कुशसमिद्भिश्च यथोक्तं हरिणा पुरा
पूर्वी हरिने सांगितल्याप्रमाणे, उत्तम कुश आणि समिधांनी—
बदर्याश्रममासाद्य नरनारायणावृषी
बदरीच्या आश्रमात पोहोचून, नर आणि नारायण हे ऋषी—
कपालपाणिर्देवेशः पर्यटन्वसुधामिमाम्
देवतांचा स्वामी, हातात कवटी घेऊन, या पृथ्वीवर फिरत होता.