तमोहार महाहार स्वाप्रिय तमोहर
अंधकार दूर करणारा, महान भार वाहणारा, आपल्या भक्तांना प्रिय, अंधकार नष्ट करणारा.
वैश्वानरानलोदग्र ऊर्ध्वपावक सर्वग?? विभावसो महाभाग कृष्णवर्त्मन्नमोनमः
तेजस्वी वैश्वानर अग्नी, वरती ज्वाळा धरणारा, सर्वत्र व्यापणारा, महान भाग्यशाली, काळ्या मार्गाचा स्वामी— तुला नमस्कार, नमस्कार.
तुष्टोऽहं भवतो ब्रह्मन्भावकर्म प्रसिध्यति
मी तुझ्यावर संतुष्ट आहे, हे ब्रह्मन्; तुझे सृजनकार्य यशस्वी होईल.
एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा नमस्कृत्याब्रवीत्पुनः
असे ऐकून, ब्रह्मदेव नमस्कार करून पुन्हा बोलला.
अब्रवीत्सोऽथ ब्रह्माणं पुरुष स्त्वं प्रजापतिः 5.1.4.
मग त्याने ब्रह्मदेवाला सांगितले: 'तू पुरुष आहेस, सर्व सृष्टीचा स्वामी आहेस.'
अथापश्यत्स दिव्येन भगवंतं सनातनम्
मग त्याने दिव्य दृष्टीने त्या सनातन भगवंताचे दर्शन घेतले.
ज्वलनं गगनं भूमिं दृश्यादृश्यं परं पदम् सदैव कुरुते देवो भुंक्ते सर्वं यतः प्रभुः
तो देव नेहमी अग्नी, आकाश, पृथ्वी, दृश्य-अदृश्य आणि परमपद निर्माण करतो व अनुभवतो, कारण तो सर्वांचा स्वामी आहे.
अतिसंभूतिभव्येन स्तोत्रेणाथ प्रजापतिः
मग प्रजापतीने अत्यंत शुभ अशा स्तोत्राने—
ततोऽतिरक्तवर्णं च दृष्ट्वा देवः प्रजापतिः
तेव्हा प्रजापतीने अत्यंत लाल वर्णाचा देव पाहिला.
व्यक्ताव्यक्तप्रणेतारं प्रणमञ्छिरसा स्वयम्
ज्याने प्रकट आणि अप्रकट जगाचा आरंभ केला, त्या परमेश्वराला स्वतःच्या मस्तकाने वाकून प्रजापतीने नमस्कार केला.
पृथिवी वायुराकाशं यच्चान्यद्भुवनत्रयम्
पृथ्वी, वारा, आकाश आणि या तिन्ही लोकांत असलेली इतर सर्व वस्तू—
तत्त्वसर्गं भूतसर्गं भावसर्गं तथैव च
तत्त्वांची निर्मिती, पंचमहाभूतांची निर्मिती आणि जीवांचीही निर्मिती—
यत्किंचिद्वस्तुजातं हि तत्सर्वमचरं चरम्
कोणतीही वस्तू असो, जड किंवा सजीव, ते सगळं—
अथेशः प्राह ब्रह्माणं त्वया दृष्टं यथातथम्
मग प्रभूंनी ब्रह्मांना सांगितलं, 'तू सगळं जसं आहे तसं पाहिलंस.'
कर्ताहमनुकर्ता त्वं लोकानां स्थितिकारणे 5.1.4.
'मी सृष्टीकर्ता आहे; तू या लोकांच्या स्थितीसाठी माझं अनुकरण करणारा आहेस.'
इत्युक्तो देवदेवेन ब्रह्मा वचनमब्रवीत्
देवतांचा देव असलेल्या प्रभूंनी असं सांगितल्यावर ब्रह्मांनी उत्तर दिलं—
त्वत्प्रसादात्प्रजासर्गं कुर्वतो मे महेश्वर
'माझ्या सृष्टीकर्माला, हे महेश्वर, तुझ्या कृपेनेच सामर्थ्य मिळतं.'
महे३वर उवाच ध्यायतः पुत्रकामस्य स्रष्टु कामस्य ते यतः
महेश्वर म्हणाले, 'तू पुत्रप्राप्तीची आणि सृष्टीची इच्छा धरून ध्यान करत होतास—'
पुत्रत्वं प्राप्य हीशस्ते छेत्स्यामि पंचमं शिरः
'तुला पुत्रत्व मिळाल्यावर, हे ईशा, मी तुझं पाचवं शिर कापीन.'
कीर्तयस्व सखा धन्यः स नः पूज्यो भविष्यति
'त्याचं नाव घे आणि त्याला आपला भाग्यवान मित्र समज; तो आपल्याला पूज्य होईल.'
अथापश्यत्ततो ब्रह्मा तेजसा हरिमच्युतम्
मग ब्रह्मांनी तेजाने उजळलेला, कधीही न चुकणारा हरि पाहिला.
महेश्वरस्य तेजोर्ध्वं संतं नारायणं प्रभुम्
महेश्वराच्या तेजापेक्षा वर असलेला, प्रभू नारायण त्यांना दिसला.
अंगुल्या संस्पृशन्देवो ब्रह्माणमब्रवीद्वचः
देवाने आपली बोट ब्रह्मांना लावून त्यांना सांगितलं—
भविता लोकरक्षार्थं श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्
'लोकांच्या रक्षणासाठी सर्व धनुर्धरांत श्रेष्ठ असा एक जन्माला येईल.'
इत्युक्त्वा भगवान्देवस्तमग्निं पाणिनाऽ ग्रहीत् 5.1.4.
असं म्हणून भगवंत देवाने त्या अग्नीला आपल्या हातात घेतलं.
इति सत्कृत्य सततं नरं चैव महेश्वरः
महेश्वर नेहमी त्या माणसाचा आदर करत असे.
अथाब्रवीत्ततो ब्रह्मा अग्निं तं तु युगक्षये
मग युगाच्या शेवटी ब्रह्मांनी त्या अग्नीला सांगितलं—
भृगुश्चैवांगिराः पुत्रौ भवितारौ न संशयः
'भृगु आणि अंगिरस हे तुझे पुत्र होतील, यात शंका नाही.'
द्विधा संभज्य तेनाग्निं सृष्टेर्यज्ञो भविष्यति
त्या अग्नीला दोन भागांत विभागून, सृष्टीचा यज्ञ घडेल.
ब्रह्मणाऽग्नी समेतौ तु ब्रह्माणमनुनोदितौ
ब्रह्मदेवाने ते दोन अग्नी एकत्र केले आणि आपल्या आज्ञेने चालना दिली.