इत्युक्ते ब्रह्मणा सोऽग्निः प्रजज्वाल सहस्रशः
ब्रह्माने असे म्हटल्यावर, तो अग्नी हजारो वेळा प्रज्वलित झाला.
अकारेकार ऊकारो ब्रह्मा तमथ दृष्टवान्
‘अ’, ‘इ’ आणि ‘उ’ ही अक्षरे—मग ब्रह्माने ती पाहिली.
व्याप्तं भवाग्निना सर्वं तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा
संपूर्ण जग, वर, खाली आणि सर्व बाजूंनी, या जन्ममरणाच्या आगीत व्यापून गेले होते.
चिंतयंतं तु ब्रह्माणं भीतं चैव विशेषतः
ब्रह्मदेव विशेषतः घाबरलेला होता आणि खोल विचार करत होता.
तेजोनिधिं च सर्वेशं ज्ञातुमिच्छन्प्रजापतिः 5.1.4.
सर्व तेजाचा खजिना असलेल्या सर्वांच्या स्वामीला जाणून घेण्याची इच्छा प्रजापतीच्या मनात आली.
अद्भुतानां प्रतिश्रोत्रे तेजसा निधये नमः
त्या अद्भुत गोष्टी ऐकणाऱ्या तेजस्वी परमेश्वराला माझा नमस्कार असो.
बीजं यो विश्वभावानां संमोहनविमोहनम्
जो सर्व सृष्टीचा मूळ बीज आहे, मोह निर्माण करणारा आणि मोह दूर करणारा आहे.
ऊर्ध्ववक्त्र नमस्तेस्तु सत्त्वात्मक धरात्मक
ज्याचे मुख वर आहे, जो सत्त्वाचा आणि पृथ्वीचा आधार आहे, त्याला नमस्कार.
जलजोत्फुल्लपत्राक्ष जलदेव हुताशन
कमळासारख्या फुललेल्या पानांसारखे डोळे असलेला, मेघांचा देव, अग्नीचा देव, तुला नमस्कार.
यज्ञाहुतिसमाचार यज्ञरूप नमोनमः
यज्ञस्वरूपा, यज्ञातील आहुती घेणारा, तुला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
तमोहार महाहार स्वाप्रिय तमोहर
अंधकार दूर करणारा, महान भार वाहणारा, आपल्या भक्तांना प्रिय, अंधकार नष्ट करणारा.
वैश्वानरानलोदग्र ऊर्ध्वपावक सर्वग?? विभावसो महाभाग कृष्णवर्त्मन्नमोनमः
तेजस्वी वैश्वानर अग्नी, वरती ज्वाळा धरणारा, सर्वत्र व्यापणारा, महान भाग्यशाली, काळ्या मार्गाचा स्वामी— तुला नमस्कार, नमस्कार.
तुष्टोऽहं भवतो ब्रह्मन्भावकर्म प्रसिध्यति
मी तुझ्यावर संतुष्ट आहे, हे ब्रह्मन्; तुझे सृजनकार्य यशस्वी होईल.
एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा नमस्कृत्याब्रवीत्पुनः
असे ऐकून, ब्रह्मदेव नमस्कार करून पुन्हा बोलला.
अब्रवीत्सोऽथ ब्रह्माणं पुरुष स्त्वं प्रजापतिः 5.1.4.
मग त्याने ब्रह्मदेवाला सांगितले: 'तू पुरुष आहेस, सर्व सृष्टीचा स्वामी आहेस.'
अथापश्यत्स दिव्येन भगवंतं सनातनम्
मग त्याने दिव्य दृष्टीने त्या सनातन भगवंताचे दर्शन घेतले.
ज्वलनं गगनं भूमिं दृश्यादृश्यं परं पदम् सदैव कुरुते देवो भुंक्ते सर्वं यतः प्रभुः
तो देव नेहमी अग्नी, आकाश, पृथ्वी, दृश्य-अदृश्य आणि परमपद निर्माण करतो व अनुभवतो, कारण तो सर्वांचा स्वामी आहे.
अतिसंभूतिभव्येन स्तोत्रेणाथ प्रजापतिः
मग प्रजापतीने अत्यंत शुभ अशा स्तोत्राने—
ततोऽतिरक्तवर्णं च दृष्ट्वा देवः प्रजापतिः
तेव्हा प्रजापतीने अत्यंत लाल वर्णाचा देव पाहिला.
व्यक्ताव्यक्तप्रणेतारं प्रणमञ्छिरसा स्वयम्
ज्याने प्रकट आणि अप्रकट जगाचा आरंभ केला, त्या परमेश्वराला स्वतःच्या मस्तकाने वाकून प्रजापतीने नमस्कार केला.
पृथिवी वायुराकाशं यच्चान्यद्भुवनत्रयम्
पृथ्वी, वारा, आकाश आणि या तिन्ही लोकांत असलेली इतर सर्व वस्तू—
तत्त्वसर्गं भूतसर्गं भावसर्गं तथैव च
तत्त्वांची निर्मिती, पंचमहाभूतांची निर्मिती आणि जीवांचीही निर्मिती—
यत्किंचिद्वस्तुजातं हि तत्सर्वमचरं चरम्
कोणतीही वस्तू असो, जड किंवा सजीव, ते सगळं—
अथेशः प्राह ब्रह्माणं त्वया दृष्टं यथातथम्
मग प्रभूंनी ब्रह्मांना सांगितलं, 'तू सगळं जसं आहे तसं पाहिलंस.'
कर्ताहमनुकर्ता त्वं लोकानां स्थितिकारणे 5.1.4.
'मी सृष्टीकर्ता आहे; तू या लोकांच्या स्थितीसाठी माझं अनुकरण करणारा आहेस.'
इत्युक्तो देवदेवेन ब्रह्मा वचनमब्रवीत्
देवतांचा देव असलेल्या प्रभूंनी असं सांगितल्यावर ब्रह्मांनी उत्तर दिलं—
त्वत्प्रसादात्प्रजासर्गं कुर्वतो मे महेश्वर
'माझ्या सृष्टीकर्माला, हे महेश्वर, तुझ्या कृपेनेच सामर्थ्य मिळतं.'
महे३वर उवाच ध्यायतः पुत्रकामस्य स्रष्टु कामस्य ते यतः
महेश्वर म्हणाले, 'तू पुत्रप्राप्तीची आणि सृष्टीची इच्छा धरून ध्यान करत होतास—'
पुत्रत्वं प्राप्य हीशस्ते छेत्स्यामि पंचमं शिरः
'तुला पुत्रत्व मिळाल्यावर, हे ईशा, मी तुझं पाचवं शिर कापीन.'
कीर्तयस्व सखा धन्यः स नः पूज्यो भविष्यति
'त्याचं नाव घे आणि त्याला आपला भाग्यवान मित्र समज; तो आपल्याला पूज्य होईल.'