त्रयस्तेषां रुदंति स्म रुदन्ह्येको ह्यसंवृतः
त्यापैकी तिघे रडत होते; एकजण उघडपणे, कोणतीही अडचण न ठेवता रडत होता.
रोरूयमाणे चाग्नौ तु पुनर्ब्रह्मा कृपान्वितः
अग्नी जोरात रडत असताना, ब्रह्मा दयाळू होऊन पुन्हा काहीतरी करू लागला.
स कालस्तस्य कामस्य सा वृत्तिः संप्रकल्पिता
त्या वेळी, ती इच्छा आणि ती कृती त्याच्यासाठी ठरवली गेली.
हुंकाराग्निः प्रजज्वाल किमेतदिति चाब्रवीत्
त्या हुंकाराचा अग्नी प्रज्वलित झाला आणि त्याने विचारलं: हे काय आहे?
देवमध्ये बहिर्वापि मुनीनामाश्रमेषु च 5.1.4.
देवतांच्या मध्ये, बाहेर किंवा ऋषींच्या आश्रमातसुद्धा.
अहमेवं प्रदास्यामि पुनः पुनरुवाच ह
मी स्वतः असं देईन, असं तो पुन्हा पुन्हा म्हणाला.
साभिमानोऽपमानो वा हुंकारो यत्र कथ्यते
जिथे गर्व किंवा अपमान बोलला जातो, तिथे हुंकार केला जातो.
इकाराग्निं समाहूय ब्रह्मा वचनम ब्रवीत्
इकाराचा अग्नी बोलावून ब्रह्माने अशी वचने सांगितली.
उकाराग्निं समाहूय ब्रह्मा वचनमब्रवीत्
उकाराचा अग्नी बोलावून ब्रह्माने अशी वचने सांगितली.
अहं च ते विधास्यामि स्थानमाहारमेव च
मी तुझ्यासाठी जागा आणि अन्न दोन्ही देईन.
यतोऽग्निर्व्यास तेनोक्तो गिरौ दुर्गे महामुने
म्हणून अग्नीने व्यासाला सांगितलं: पर्वतात, किल्ल्यात, हे महर्षे.
सोऽपि भिन्नः समाहूतो ब्रह्मणा स्थानलिप्सया
तोही विभागला गेला आणि ब्रह्माने, जागेची इच्छा ठेवून, त्याला बोलावलं.
तस्मात्त्वं संस्कृतां वाणीं द्विजातीनां प्रकाशय
म्हणून तू द्विजांच्या शुद्ध वाणीचा प्रसार कर.
तस्माद्द्विजातेर्विज्ञेया वाणी पुण्या प्रकाशिता
म्हणून द्विजांच्या वाणीला पवित्र आणि प्रकट मानावं.
अनृताक्षरविन्यासादमंगल्या ह्यसंस्कृता 5.1.4.
चुकीच्या अक्षरांच्या मांडणीमुळे त्या अपशकुनी आणि अशुद्ध राहतात.
आहूय भूयोऽकाराग्निं प्रजापतिरचक्षुषम्
मग प्रजापतीने 'अ' या अक्षराचा अग्नी पुन्हा बोलावून, त्याला दृष्टीविना केले.
ब्रह्माणमाह वह्निस्तु वाचोहं मुखमस्मि हे
त्या अग्नीने ब्रह्माला सांगितले, "मी वाणीचा तोंड आहे."
ब्रह्मा तमाह यस्मात्त्वं तेजःस्थानं समीहसे
ब्रह्मा त्याला म्हणाला, "तू तेजाचे स्थान मिळवू इच्छितोस म्हणून—"
यस्मात्तेजः प्रपश्यंति चक्षुर्भवति दुर्बलम्
"तुझ्या तेजाकडे पाहून डोळ्यांना कमजोरी येते—"
इकारमथ संभिन्नमग्निमाह पितामहः
मग पितामहाने 'इ' हे अक्षर वेगळे करून त्या अग्नीला उद्देशून बोलला.
यस्माच्छीघ्रं महासत्त्व सौम्यदृष्टिरिहागतः
"तू मोठ्या सामर्थ्याचा आणि सौम्य दृष्टी असलेला, इथे लवकर आला आहेस म्हणून—"
संशीतात्मा शीतरश्मिश्चंद्रमास्त्वं भविष्यसि
"थंड स्वभाव आणि शीत किरण असलेला, तू चंद्र होशील."
तरुस्थः सर्वतेजांसि तेजसाऽभिभविष्यसि
"झाडावर उभा राहून, तू तुझ्या तेजाने सगळ्या तेजांना मागे टाकशील."
इहैहीतीति शिरसि समादाय न्यवेशयत्
"इथे ये, इथे ये," असे म्हणून त्याने ते आपल्या डोक्यावर ठेवले.
स एवं रूपवानग्निरुकाराग्निः प्रतिष्ठितः 5.1.4.
अशा प्रकारे, रूप असलेला अग्नी, 'उ' या अक्षराचा अग्नी, स्थिर झाला.
भवाग्निरूपं परमं ब्रह्माणमिदमब्रवीत्
त्या अग्नीने ते रूप धारण करून, ब्रह्माला हे श्रेष्ठ वचन सांगितले.
ब्रह्मा तमाह कतमं स्थानं ते रोचतेऽनल
ब्रह्मा त्याला म्हणाला, "अग्ने, तुला कोणते स्थान आवडते?"
स्थानं नैवास्ति ते भव्यं ततो ह्येवं भविष्यति
"तुझ्यासाठी योग्य असे स्थान नाही; म्हणून असेच होईल."
लोके नित्यं समाचार लोकसंस्थितिहेतुकः
"जगात तू नेहमीच लोकांच्या सुव्यवस्थेचे कारण म्हणून वागशील."
यदिह त्वं महाज्वालाभाभिः कलितशोभनः न ह्येष धर्मश्चैवाद्यो मायामोहितकाम्यया
"जर तू येथे मोठ्या ज्वाळांनी शोभून दिसत असलास आणि हा आद्य धर्म नसलास, तर ती माया आणि इच्छेच्या भ्रमामुळे आहे."