तयोरविदितं नास्ति सिद्धासिद्धं महात्मनोः
त्या दोन महान आत्म्यांना साध्य किंवा असाध्य असे काहीच अज्ञात नाही.
ब्रह्मणः पंचमं वक्त्रं यत्तदासीन्महात्मनः
त्या काळी ब्रह्माचा तो पाचवा चेहरा, जो महान आत्म्याचा होता, अस्तित्वात होता.
यो नरो ब्रह्मणः प्रोक्तः सोऽप्यग्निस्तस्य मानसः
ज्याला ब्रह्मा म्हणून सांगितले आहे, तोही अग्नी आहे, जो त्याच्या मनातून उत्पन्न झाला.
पूर्वं दृष्ट्वा समुत्पत्ति मेवं तस्य महान्नरः
त्याने पूर्वी त्याची उत्पत्ती पाहिली होती, म्हणून त्या महान पुरुषाने असे केले.
स तं हत्वा शरेणाजौ ब्रह्मणो निहितं रजः 5.1.4.
त्याने युद्धात बाणाने त्याचा वध केला आणि ब्रह्माचा धूळ खाली पडला.
विस्तरेण तदाचक्ष्व भगवन्मुनिवंदित
मुनींनी वंदन केलेल्या भगवंता, ते सर्व विस्ताराने सांग.
सनत्कुमार उवाच अव्यक्तादीन्ससर्जादावंडं हि तदजायत
सनत्कुमार म्हणाले: अव्यक्तापासून त्याने आद्य अंड निर्माण केले आणि ते जन्मले.
स्वयंभूः स तपस्तप्त्वा दिव्यं वर्षशतं महत्
स्वयंभूने दिव्य शंभर वर्षे मोठी तपश्चर्या केली.
श्रुतियोगात्तु मनसः पश्चादग्निरजायत
श्रुती आणि मन यांच्या संयोगाने नंतर अग्नीचा जन्म झाला.
पाणिभ्यां ब्रह्मणा सोग्निर्भूमेरूर्ध्वं निवेशितः
ब्रह्माने स्वतःच्या हातांनी अग्नीला पृथ्वीच्या वर ठेवले.
पुरापतन्नधोज्वाल ऊर्ध्वज्वालो यदा धृतः
पूर्वी, जेव्हा खाली जाणारी ज्वाळा पडत होती, तेव्हा वर जाणारी ज्वाळा धरली गेली.
ज्वालाभिः प्रज्वलन्नूर्ध्वं सर्वशब्दस्फुलिंगवान्
वर जळत असताना, तो सर्व ध्वनी आणि ठिणग्या सोडू लागला.
किमर्थं तु त्वया देव भूमिभक्षं निवारितम्
देवा, तू पृथ्वीचे भक्षण का थांबवलेस, त्याचे कारण काय?
एवमुक्तोऽग्नये ब्रह्मा स्वरोमाणि जुहाव सः
असे विचारल्यावर, ब्रह्माने स्वतःचे केस अग्नीत अर्पण केले.
अब्रवीच्च न मे तृप्तिर्न च मे देहनिर्वृतिः 5.1.4.
त्याने सांगितले: मला समाधान नाही, आणि माझ्या देहातही काही आनंद नाही.
अब्रवीत्तं तदा वह्निस्तृप्तिर्नास्ति ममेति हि
तेव्हा अग्नी म्हणाला: मला समाधान नाही.
अब्रवीच्च न मे तृप्तिर्न च मे देहनिर्वृतिः
त्याने म्हटलं: मला समाधान नाही, आणि माझ्या शरीरात मला काहीही सुख नाही.
ततो धात्रा हुताशाय कृतो देहो विधातुकः । तमदेहमथो दृष्ट्वा ब्रह्माणमवदच्च सः
मग सृष्टीकर्त्याने अग्नीला कामासाठी एक शरीर दिलं; ते शरीर पाहून त्याने ब्रह्माला असं सांगितलं.
अहो ब्रह्मन्न मे तृप्तिर्न च मे देहनिर्वृतिः। कुद्धेण ब्रह्मणा सोऽग्निर्हुंकारेण द्विधा कृतः
अहो ब्रह्मा, मला समाधान नाही, आणि माझ्या शरीरात मला काहीही सुख नाही; तेव्हा रागावलेल्या ब्रह्माने अग्नीला मोठ्या आवाजात दोन भागांत विभागलं.
आहतू रुदतावग्नी आहारार्थं प्रजापतिम्
जखमी आणि रडणारा अग्नी अन्नासाठी प्रजापतीकडे गेला.
त्रयस्तेषां रुदंति स्म रुदन्ह्येको ह्यसंवृतः
त्यापैकी तिघे रडत होते; एकजण उघडपणे, कोणतीही अडचण न ठेवता रडत होता.
रोरूयमाणे चाग्नौ तु पुनर्ब्रह्मा कृपान्वितः
अग्नी जोरात रडत असताना, ब्रह्मा दयाळू होऊन पुन्हा काहीतरी करू लागला.
स कालस्तस्य कामस्य सा वृत्तिः संप्रकल्पिता
त्या वेळी, ती इच्छा आणि ती कृती त्याच्यासाठी ठरवली गेली.
हुंकाराग्निः प्रजज्वाल किमेतदिति चाब्रवीत्
त्या हुंकाराचा अग्नी प्रज्वलित झाला आणि त्याने विचारलं: हे काय आहे?
देवमध्ये बहिर्वापि मुनीनामाश्रमेषु च 5.1.4.
देवतांच्या मध्ये, बाहेर किंवा ऋषींच्या आश्रमातसुद्धा.
अहमेवं प्रदास्यामि पुनः पुनरुवाच ह
मी स्वतः असं देईन, असं तो पुन्हा पुन्हा म्हणाला.
साभिमानोऽपमानो वा हुंकारो यत्र कथ्यते
जिथे गर्व किंवा अपमान बोलला जातो, तिथे हुंकार केला जातो.
इकाराग्निं समाहूय ब्रह्मा वचनम ब्रवीत्
इकाराचा अग्नी बोलावून ब्रह्माने अशी वचने सांगितली.
उकाराग्निं समाहूय ब्रह्मा वचनमब्रवीत्
उकाराचा अग्नी बोलावून ब्रह्माने अशी वचने सांगितली.
अहं च ते विधास्यामि स्थानमाहारमेव च
मी तुझ्यासाठी जागा आणि अन्न दोन्ही देईन.