तं दृष्ट्वा जायते मर्त्यो मेधावी मतिमाञ्छुचिः
त्याला पाहिल्यावर मनुष्य बुद्धिमान, विवेकी आणि शुद्ध बनतो.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे व्यासतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या श्रीस्कांद महापुराणाच्या सातव्या प्रभासखंडातील तिसऱ्या अर्बुदखंडातील 'व्यासतीर्थ महात्म्याचे वर्णन' नावाचा छयाळीसावा अध्याय संपला.
यत्र पूर्वं तपस्तप्तं गौतमेन महात्मना
ज्या ठिकाणी पूर्वी महात्मा गौतम यांनी तपस्या केली होती,
पुराऽऽसीद्गौतमो नाम मुनिः परमधार्मिकः
पूर्वी गौतम नावाचा एक अत्यंत धर्मनिष्ठ ऋषी होता.
भक्त्याऽऽराधयमानस्य निर्भिद्य धरणीतलम्
त्याने भक्तीभावाने पूजा करत असताना, पृथ्वीचे पोट फाटले.
एतस्मिन्नेव काले तु वागुवाचाशरीरिणी वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते
त्याच क्षणी एक देह नसलेला आवाज म्हणाला, 'मंगलमय असो, तुझ्या मनात जे आहे ते वर माग.'
सदा कार्यं हि सान्निध्यं यदि तुष्टो मम प्रभो
'देवा, जर तू समाधानी असशील तर तुझे सतत येथे वास्तव्य असो.'
यस्त्वां पश्यति सद्भक्त्या ब्रह्मलोकं स गच्छतु
जो कोणी तुला खरी भक्तीने पाहतो, तो ब्रह्मलोकात जातो.
कृष्णायां ब्राह्मणश्रेष्ठ स यास्यति परां गतिम्
ब्राह्मणश्रेष्ठा, अमावस्येला तो श्रेष्ठ अवस्था प्राप्त करतो.
एवमुक्त्वा ततो वाणी विरराम महीपते तत्र स्नातो नरः सद्यः कुलं तारयतेऽखिलम्
असे म्हणून तो आवाज थांबला, राजन; जो तेथे स्नान करतो, तो लगेच आपल्या सर्व कुळाचे उद्धार करतो.
यस्तत्र कुरुते श्राद्धं विशेषादिन्दुसंक्षये
जो कोणी तेथे श्राद्ध करतो, विशेषतः चंद्र क्षीण होत असताना,
तत्र दानं प्रशंसंति तिलानां मुनिपुंगवाः 7.3.47.
तेथे तिळांचे दान करणे ऋषिप्रवरांनी फार प्रशंसिले आहे.
अर्बुदे गौतमी यात्रा सिंहस्थे च बृहस्पतौ
अर्बुदावर, गौतमीच्या यात्रेला, आणि सिंह राशीत बृहस्पती असताना,
षष्टिवर्षसहस्राणि भागीरथ्यवगाहने
तेथे भागीरथीमध्ये स्नान केल्याने सहा हजार वर्षांचे फळ मिळते.
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशातिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे तृतीयेऽर्बुदखण्डे गौतमाश्रमतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीस्कांद महापुराणाच्या एक्याऐंशी हजार संहितांपैकी सातव्या प्रभासखंडातील तिसऱ्या अर्बुदखंडात गौतमाश्रमतीर्थाच्या महात्म्याचे वर्णन असलेला सत्तेचाळीसावा अध्याय संपला.
यत्र स्नातो नरः सम्यक्कुलं तारयतेऽखिलम्
जिथे मनुष्य नीट स्नान करतो, तिथे तो आपल्या संपूर्ण कुळाचा उद्धार करतो.
दश पूर्वान्भविष्यांश्च तथात्मानं नृपोत्तम
राजश्रेष्ठा, तो दहा पूर्वज, भविष्यातील दहा, आणि स्वतःलाही तारतो.
आसीदप्रस्तुतो नाम राजा पूर्वं स पापकृत्
पूर्वी एक अप्रस्तुत नावाचा राजा होता, जो पाप करणारा होता.
तस्मिञ्छासति लोकानां नासीत्सौख्यं कदाचन
त्याच्या राज्यात लोकांना कधीच सुख नव्हते.
न्यायतोऽन्यायतो वापि करोति धनसंग्रहम्
तो न्यायाने किंवा अन्यायाने धन जमा करायचा.
ततो वार्धक्यमापन्नस्तथापि न शमं गतः तं प्रसुप्तं समासाद्य नारकेयैः सुदुःखितैः
नंतर तो म्हातारा झाला, तरीही त्याला शांती मिळाली नाही; तो झोपेत असताना नरकातील दुःखी जीवांनी त्याला पकडले.
दानयज्ञतपःशीलाः स्वदारनिरतास्तथा
दान, यज्ञ, तप आणि आपल्या पत्नीला निष्ठावान असणारे,
स्वकर्मभिः कुलांगार दिवं प्राप्ता यथार्हतः तस्मादुद्धर नः सर्वान्कृत्वा किंचिच्छुभार्चनम्
आपल्या कर्मांनी आपल्या कुळातील लोकांनी योग्यतेनुसार स्वर्ग मिळवला आहे; म्हणून, अगदी थोडे शुभ कार्य करूनसुद्धा, आम्हा सर्वांना वर ने.
कर्मभिस्तव पापात्मन्वयं नरकमाश्रिताः
तुझ्या पापमय कर्मांमुळे तुझ्या कुळाने नरकाचा आसरा घेतला आहे.
एवमुक्त्वा च ते सर्वे पितरस्तु सुदुःखिताः 7.3.48.
असे सांगून सर्व पितर फारच दुःखी झाले.
ततो दुःखमनुप्राप्तः पितृवाक्यानि संस्मरन्
मग पितरांच्या शब्दांची आठवण काढत तो दुःखाने भरून गेला.
कथं ते कुशलं राज्ये शरीरे वा पुरेऽथवा
राज्यात, शरीरात किंवा नगरात तुला कसा सुख-शांती मिळेल?
राजोवाच मया दृष्टोऽद्य स्वप्नांते पिता ह्यथ पितामहः
राजा म्हणाला: आज स्वप्नाच्या शेवटी मी माझे वडील आणि आजोबा पाहिले.
उपालब्धोऽस्मि तैः सर्वैस्तव कर्मभिरीदृशैः
त्यांनी सर्वांनी तुझ्या अशा कर्मांमुळे मला दोष दिला.
अथान्ये दश यास्यन्ति भविष्याश्च भवानपि
यानंतर, आणखी दहा जण जातील आणि भविष्यात तूही जाशील.