उक्तवानसि येनैतत्साश्चर्य्यं मम मानसम्
तू जे काही सांगितलेस, त्यामुळे माझ्या मनात हे अद्भुत आश्चर्य निर्माण झाले आहे.
विस्तरेण मम ब्रूहि माहात्म्यं परमाद्भुतम्
माझ्या सविस्तरपणे या अत्यंत अद्भुत महात्म्याबद्दल सांग.
शृणु संगममाहात्म्यं विप्रेंद्र परमाद्भुतम्
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, या संगमाचे अद्वितीय महात्म्य ऐक.
दशकोटिसहस्राणि दशकोटिशतानि च निवसंति सदा विप्र स्कन्दादवगतं मया
दहा कोटी हजार आणि दहा कोटी शंभर जीव नेहमी तिथे वास करतात, हे मला स्कंदाकडून समजले आहे.
देवतानां सुराणां च सिद्धानां योगिनां तथा 2.8.6.
तिथे देव, सुर, सिद्ध आणि योगी यांचा वास आहे.
तस्मिन्संगमसलिले नरः स्नात्वा समाहितः
जो मन लावून त्या संगमाच्या पाण्यात स्नान करतो—
हुत्वा वैष्णवमंत्रेण शुचिर्यत्फलमाप्नुयात्
शुद्ध मनाने वैष्णव मंत्राने होम केल्यावर जो फल मिळतो—
अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च
ते हजार अश्वमेध यज्ञ आणि शंभर वाजपेय यज्ञांच्या फळासारखे असते.
सुवर्णदाने यत्पुण्यमहन्यहनि तद्भवेत्
आणि रोज सोन्याचे दान केल्याने मिळणारे पुण्यही तिथे मिळते.
अमावास्यां पौर्णमास्यां द्वादश्योरुभयोरपि
अमावास्या, पौर्णिमा आणि दोन्ही द्वादशींना—
तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान्
जो मनुष्य एक पायावर उभा राहून हजार युगं तिथे राहतो—
लंबतेऽवाक्छिरा यस्तु युगानामयुतं पुमान्
आणि जो डोकं खाली करून दहा हजार युगं लटकतो—
व्युष्टिर्भवति या पुंसां न सा क्रतुशतैरपि
इथे मिळणारे फळ शेकडो यज्ञांनीही मिळत नाही.
पौषे मासि विशेषेण स्नानं बहुफलप्रदम्
विशेषतः पौष महिन्यात स्नान केल्याने फार मोठे फळ मिळते.
पौषे मासि विशेषेण यः कुर्यात्स्नानमादृतः स याति ब्रह्मणः स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितम् ।।2.8.6.
विशेष श्रद्धेने पौष महिन्यात जो स्नान करतो, तो ब्रह्माच्या स्थानाला जातो आणि पुन्हा जन्म घेत नाही.
पौषे मासे तु यो दद्याद्घृताढ्यं दीपमुत्तमम्
पौष महिन्यात जो घृताने भरलेला उत्तम दिवा देतो—
नानाजन्मार्जितं पापं स्वल्पं बह्वपि वा भवेत्
अनेक जन्मांत साठवलेले लहान किंवा मोठे पाप—
आयुरारोग्यमैश्वर्यं संततीः सौख्यमुत्तमम्
दीर्घायुष्य, आरोग्य, संपत्ती, संतती आणि उत्तम सुख—
यस्तु शुक्लत्रयोदश्यां पौषेऽत्र प्रयतो व्रती
जो मनुष्य पौष महिन्यातील शुद्ध त्रयोदशीला भक्तीभावाने आणि नियमाने व्रत पाळतो,
जागरं विदधद्रात्रौ दीपं दत्त्वा तु सर्वशः
रात्री जागरण करतो आणि सर्वत्र दिवे लावतो,
वैष्णवो विष्णुपूजां च कुर्वञ्छृण्वन्हरेः कथाम् कथाभिः पुण्ययुक्ताभिर्जागृयाच्छर्वरीं नरः
जो विष्णूभक्त असून विष्णूची पूजा करतो, हरिच्या कथा ऐकतो आणि पुण्याने भरलेल्या या कथा ऐकत रात्रभर जागतो,
ततः प्रभाते विमले स्नात्वा विधिवदादरात्
मग सकाळी शुद्ध पाण्यात विधीपूर्वक आणि आदराने स्नान करतो,
स्वर्णं चान्नं च वासांसि यो दद्याच्छ्रद्धयाऽन्वितः
जो श्रद्धेने सोनं, अन्न आणि वस्त्र दान करतो,
वर्षेवर्षे तु कर्तव्यो जागरः पुण्यतत्परैः
पुण्याच्या इच्छेने हे जागरण दरवर्षी करावं,
हरिः पूज्यो द्विजाः सम्यक्संतोष्याः शक्तितो नरैः भवंति निर्विषाः सर्पा यथा तार्क्ष्यस्य दर्शनात् 2.8.6.
हरीची पूजा करावी आणि द्विजांना आपल्या शक्तीनुसार संतुष्ट करावं; जसं तक्षकाचं दर्शन झाल्यावर साप विषहीन होतात, तसं होतं.
तत्र स्नातो दिवं याति अत्र स्नातः सुखी भवेत
इथे स्नान करणारा स्वर्गात जातो; इथे स्नान केल्याने सुख मिळतं.
त्रिषु लोकेषु ये केचित्प्राणिनः सर्व एव ते
तीनही लोकांमध्ये असलेली सर्व जीवमात्रे,
भूतानामिह सर्वेषां दुःखोपहतचेतसाम्
इथे सर्व प्राण्यांमध्ये, ज्यांच्या मनाला दुःखाने ग्रासलं आहे,
सप्तावरान्सप्तपरान्पुरुषश्चात्मनासह
सात खालच्या आणि सात वरच्या पिढ्या, तसेच स्वतः मनुष्यही,
जात्यंधैरिह ते तुल्यास्तथा पंगुभिरेव च
इथे जन्मतः आंधळे आणि पांगळे सगळे समान असतात,