ततः प्रोवाच विनयात्कृतांजलिपुटः स्थितः
मग हात जोडून नम्रपणे उभा राहून तो बोलू लागला.
वाष्पपूरप्रतिच्छन्नवक्त्रो भूयो विनिःश्वसन्
त्याचे तोंड अश्रूंनी भरलेले होते आणि तो पुन्हा खोल श्वास घेत होता.
ततः प्रोवाच सत्यार्थं विभीषणकृते हितम्
मग त्याने विभीषणासाठी हिताचे आणि सत्याचे बोल सांगितले.
अहं राज्यं परित्यज्य सांप्रतं राक्षसोत्तम
मी हे राज्य सोडले आहे, राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या विभीषण.
न तेन रहितो मर्त्ये मुहूर्तमपि चोत्सहे
त्याशिवाय, मी माणसांत एक क्षणही राहू शकत नाही.
अहं शिक्षापणार्थाय तव प्राप्तो विभीषण
मी तुझ्याकडे शिकण्यासाठी आणि योग्य मार्गदर्शनासाठी आलो आहे, विभीषण.
एषा राज्योद्भवा लक्ष्मीर्मदं संजनयेन्नृणाम्
राज्यामुळे मिळणारी ही संपत्ती माणसांमध्ये गर्व निर्माण करते.
शक्राद्या अमराः सर्वे त्वया पूज्याः सदैव हि ॥ मान्याश्च येन ते राज्यं जायते शाश्वतं सदा । ६.१०१.
शक्रपासून सर्व अमर देवांना तू नेहमीच मान दे. ज्यांना तू सन्मान देतोस, त्यांच्यामुळे तुझे राज्य कायम टिकते.
मम सत्यं भवेद्वाक्य मेतस्मादहमागतः
माझे शब्द खरे ठरावेत; ह्याच कारणासाठी मी आलो आहे.
विनाशं सहसा प्राप्तस्तस्मान्मान्याः सुराः सदा मत्काय एव द्रष्टव्यः सर्वैरेव निशाचरैः
अचानक विनाश ओढवला आहे, म्हणून देवांना नेहमीच मान द्यावा. माझे शरीर सर्व निशाचरांनी एकटेच समजावे.
तथा निशाचराः सर्वे त्वया वार्या विभीषण
तसेच, सर्व निशाचरांना तुझ्या हातून, विभीषण, आवर घालावा.
परं त्वया परित्यक्ते मर्त्ये मे जीवितं व्रजेत्
पण जर तू मला सोडलेस, तर माझे जीवन माणसांतच संपेल.
तस्मान्मामपि तत्रैव त्वं विभो नेतुमर्हसि
म्हणून, प्रभो, तू मला देखील तिथेच घेऊन जावे.
तस्मान्नार्हसि मां कर्तुं मिथ्याचारं कथंचन
म्हणून, तू कधीही माझ्याशी खोटेपणा करू नकोस.
अहमस्मिन्स्वके सेतौ शंकरत्रितयं शुभम् भक्तिमान्प्रतिसंधाय यावच्चंद्रार्कतारकम्
या माझ्या सेतूवर मी भक्तिभावाने शुभ अशा शंकराच्या त्रैविध्य रूपाची स्थापना करतो, जोपर्यंत चंद्र, सूर्य आणि तारे आहेत, तोपर्यंत ती राहील.
एवमुक्त्वा रघुश्रेष्ठो राक्षसेन्द्रं विभीषणम्
असे म्हणून रघुकुळातील श्रेष्ठ रामाने राक्षसांचा राजा विभीषणाला संबोधले.
कुर्वन्युद्धकथाश्चित्रा याः कृताः पूर्वमेव हि
त्याने आधी घडलेल्या अद्भुत युद्धकथा सांगितल्या.
शंसमानः प्रवीरांस्तान्राक्षसान्बलवत्तरान् ६.१०१.
तो त्या बलवान आणि पराक्रमी राक्षसांचे कौतुक करू लागला, जे इतरांपेक्षा अधिक सामर्थ्यवान होते.
ततश्चैकादशे प्राप्ते दिवसे रघुनंदनः
मग एकादश दिवस आला तेव्हा रघुनंदनाने प्रस्थान केले.
वानरैस्तैः समोपेतो विभीषणपुरःसरः ३२ मध्ये चैव तथादौ च श्रद्धापूतेन चेतसा
त्या वानरांसह, विभीषण पुढे असताना आणि श्रद्धेने शुद्ध मनाने, सुरुवातीला आणि मधील काळातही तो पुढे गेला.
सेतुबंधं तथासाद्य प्रस्थितः स्वगृहं प्रति
सेतूवर पोहोचून तो आपल्या घरी जाण्यास निघाला.
मानवा आगमिष्यंति कौतुकाच्छ्रद्धयाविताः
माणसे कुतूहल आणि श्रद्धेने भरून येथे येतील.
राक्षसानां महाराज जातिः क्रूरतमा मता
राजा, राक्षसांची जात सर्वांत क्रूर मानली जाते.
यदा कश्चिज्जनं कश्चिद्राक्षसो भक्षयिष्यति । आज्ञाभंगो ध्रुवं भावी मम भक्तिरतस्य च
जेव्हा एखादा राक्षस कोणत्यातरी माणसाला खातो, तेव्हा माझ्या आज्ञेचे उल्लंघन निश्चितच होईल आणि त्याच्यावरील माझी भक्तीही नष्ट होईल.
भविष्यंति कलौ काले दरिद्रा नृपमानवाः
कलियुगात माणसे आणि राजे गरीब होतील.
नित्यं चैवागमिष्यन्ति त्यक्त्वा रक्षःकृतं भयम् । तेषां यदि वधं कश्चिद्राक्षसात्प्रापयिष्यति
तरीही, राक्षसांची भीती सोडून ते नेहमी येतील; त्यातील कोणाला राक्षस मारला, तर—
भविष्यति च मे दोषः प्रभुद्रोहोद्भवः प्रभो ॥ तस्मात्कंचिदुपायं त्वं चिन्तयस्व यथा मम । आज्ञाभंगकृतं पापं जायते न गुरो क्वचित् ॥ ६.१०१.
माझ्या आज्ञेचे उल्लंघन झाल्यामुळे दोष माझ्यावर येईल, प्रभो. म्हणून, माझ्या आज्ञेचे उल्लंघन होऊन पाप कुठेही निर्माण होऊ नये यासाठी तू काही उपाय शोध.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ततः स रघुसत्तमः
त्याचे हे शब्द ऐकून, रघुकुळातील श्रेष्ठ राम—
ततस्तं कीर्तिरूपं च मध्यदेशे रघूत्तमः
मग, मध्यभागी, रघुकुळातील श्रेष्ठ रामाने कीर्तीच्या रूपात ते स्थापन केले.
तेन संस्थापितो यत्र शिखरे शंकरः स्वयम्॥। शिखरं तत्सलिंगं च पतितं वारिधेर्जले
जिथे त्या शिखरावर शंकर स्वतः स्थापन झाले, ते शिखर आणि ते लिंग समुद्राच्या पाण्यात पडले.