यस्मिन्दिने समानीता सा गंगा तत्र विष्णुना
ज्या दिवशी विष्णूंनी गंगा तिथे आणली—
तथान्येऽपि दिने तस्मिन्यदि तोयमवाप्य च ६.९३.
तसेच, इतर कुठल्याही दिवशी जर ते पाणी मिळाले—
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गोमुखतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिनवतितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे, 'गोमुखतीर्थाचे माहात्म्य' हा त्र्याण्णववा अध्याय, हाटकेश्वर क्षेत्राच्या माहात्म्यात, सहाव्या स्कंधात, एक्क्याऐंशी हजार श्लोकांच्या श्रीस्कांद महापुराणात संपला.
तथान्या लोहयष्टिस्तु तस्मिन्क्षेत्रेऽतिशोभना
तसेच त्या क्षेत्रात आणखी एक लोखंडी काठी आहे, ती फारच सुंदर आहे.
तां दृष्ट्वा मानवः सम्यगुपवासपरायणः
ती पाहून, जो माणूस उपवासाला वाहून घेतलेला असतो—
निर्मिता लोहयष्टिः सा तत्रोत्सृष्टा च सा कुतः
ती लोखंडी काठी तिथे तयार करून ठेवली, पण ती कुठून आली?
गतामर्षो द्विजेन्द्राणां दत्त्वा यज्ञे वसुन्धराम्
ब्राह्मणश्रेष्ठांना यज्ञात पृथ्वी दान दिल्यावर, त्याचा राग शांत झाला—
ततः संप्रस्थितो हृष्टो धृत्वा मनसि सागरम्
मग तो आनंदाने निघाला, मनात समुद्राचा विचार करत.
तदा स मुनिभिः प्रोक्तः सर्वैस्तत्क्षेत्रवासिभिः
त्यावेळी त्या क्षेत्रातील सर्व ऋषी आणि रहिवाशांनी त्याला विचारले.
रामराम महाभाग यद्धारयसि पाणिना
राम, राम, भाग्यवान, तू हातात जे धरले आहेस—
अनेन करसंस्थेन तव कोपः कथंचन
हे तुझ्या हातात असताना तुझा राग कसा राहील?
यदि चैनं मया मुक्तं कुठारं च द्विजोत्तमाः
ब्राह्मणश्रेष्ठांनो, जर मी हे कुऱ्हाड सोडले असेल—
नापराधमिमं शक्तः सोढ़ुं चाहं कथंचन
मी हा अपराध काही केल्या सहन करू शकत नाही.
तथापि नास्ति ते शांतिर्मुक्तेऽप्यस्मिन्द्विजोत्तमाः
तरीसुद्धा, ब्राह्मणश्रेष्ठा, हे सोडले तरी तुला शांतता मिळत नाही.
अस्माकं तत्र भंक्त्वाशु पिंडं कृत्वा समर्पय
आमच्यासाठी तिथे पटकन तो तुकडा फोड आणि त्याचा नैवेद्य करून अर्पण कर.
येन रक्षामहे सर्वे परमं यवमाश्रिताः
या नैवेद्यामुळे आम्ही सर्वजण, जे बार्लीवरच अवलंबून आहोत, सुरक्षित राहतो.
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा रामः शस्त्रभृतां वरः
त्यांचे ते शब्द ऐकून, शस्त्रधारी वीरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला राम
ततः स ब्राह्मणेंद्राणामर्पयामास सादरम्
मग त्याने ते मोठ्या आदराने ब्राह्मणश्रेष्ठांना अर्पण केले.
वयं संरक्षयिष्यामः पूजयिष्याम एव हि
आम्ही हे जतन करू आणि नक्कीच याची पूजा करू.
यथा शक्तिमयी कीर्तिः स्कन्दस्यात्र प्रतिष्ठिता ६.९४.
जशी आमच्या शक्तीनुसार स्कंदाची कीर्ती इथे प्रस्थापित आहे.
भ्रष्टराज्यस्तु यो राजा एनामाराधयिष्यति
कोणताही राजा ज्याचे राज्य गेले आहे आणि जो तिची भक्ती करतो,
विद्याकृते द्विजो वा यः सदैनां पूजयिष्यति
किंवा कोणताही ब्राह्मण जो विद्यासाठी नेहमी तिची पूजा करतो,
अपुत्रो वा नरो योऽथ नारी वा पूजयिष्यति
किंवा कोणताही पुत्र नसलेला पुरुष, किंवा स्त्री, जी तिची पूजा करते,
उपवासपरो भूत्वा यश्चैनां पूजयिष्यति
किंवा जो कोणी उपवास करून भक्तीने तिची पूजा करतो,
एवं श्रुत्वा ततो रामस्तेषामेव द्विजन्मनाम्
असं ऐकून मग रामाने त्या ब्राह्मणांसाठी
तेऽपि विप्रास्ततस्तस्याश्चक्रुः प्रासादमुत्तमम्
ते ब्राह्मण तिथे तिच्यासाठी उत्तम मंदिर बांधतात.
प्राप्नुवंति च तत्पार्श्वात्कामानेव हृदि स्थितान् ६.९४.
आणि तिच्या कृपेने, त्यांच्या मनातील सर्व इच्छा त्यांना मिळतात.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये लोहयष्टिमाहात्म्यवर्णनं नाम चतुर्णवतितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे, श्रीस्कांद महापुराणाच्या ऐंशी एक हजार श्लोकांच्या संहितेतील सहाव्या नागरखंडातील हाटकेश्वर क्षेत्र महात्म्यात, लोखंडी काठीच्या महात्म्याचे वर्णन असलेला चौर्याण्णववा अध्याय संपला.
अजापालेन भूपेन स्थापिता पापनाशनी
अजापाल नावाच्या राजाने स्थापन केलेली ही पवित्र जागा पापांचा नाश करते.
तां च शुक्लचतुर्दश्यामजापालेश्वरीं नरः स प्राप्नोतीप्सितान्कामान्दुर्लभा सर्वमानवैः
जो कोणी शुक्ल पक्षातील चतुर्दशीला अजापालेस्वरीची पूजा करतो, त्याला माणसांना कठीण असलेल्या सर्व इच्छा मिळतात.