कस्मात्त्वमस्य नीचस्य पशुपालस्य सर्वदा
तू नेहमी या नीच गवळ्याचीच का काळजी घेतोस?
तस्यापि प्रेतकार्याणि मृतस्यापि करोषि किम्
तो मेल्यावरसुद्धा त्याचे श्राद्धकर्म का करतोस?
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा किंचिल्लज्जासमन्वितः
त्यांच्या त्या बोलण्याने तो थोडासा लाजला.
अहमस्यान्यदेहत्वे पुत्र आसं सुसंमतः
मी तिच्या दुसऱ्या जन्मात, सर्वांच्या संमतीने, तिचा मुलगा होतो.
कस्यचित्त्वथ कालस्य मार्कंडस्य महामुनेः
काही काळानंतर, महर्षी मार्कंडेय यांच्या काळात,
कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे भीष्मपञ्चककृन्नरः ६.९२.
कार्तिक महिन्यात, कृत्तिका नक्षत्राच्या संयोगाने, एका मनुष्याने भीष्मपंचक केले.
दृष्ट्वा पितामहं देवं पूजयित्वा जनार्दनम्
त्याने पितामह देवाला पाहून, जनार्दनाची पूजा केली.
तन्मया विहितं सम्यक्स्नात्वा तत्र शुभावहे
मी त्या शुभ स्थळी स्नान करून, ते सर्व नीट पार पाडले.
चन्द्रोदयस्य विप्रर्षेरन्वये भुवि विश्रुते संस्मरन्पूर्विकां जाति तेन स्नेहो मम स्थितः
चंद्रोदय नावाच्या ऋषींच्या प्रसिद्ध वंशाचा पूर्वजन्म आठवून, त्यामुळे माझे प्रेम तिथेच राहिले.
अतोऽहं कृत्तिकायोगे कार्तिक्यां भक्तिसंयुतः
म्हणूनच मी कार्तिक महिन्यात, कृत्तिका नक्षत्राच्या संयोगाने, भक्तीने भरून गेलो.
भीष्मस्य पञ्चकं चक्रुः सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः
त्यांनी श्रद्धेने भीष्मपंचक विधी केला.
ततःप्रभृति तत्कुण्डं विख्यातं धरणीतले
त्या वेळेपासून ते कुंड पृथ्वीवर प्रसिद्ध झाले.
यः स्नानं सर्वदा तत्र ब्राह्मणः प्रकरोति वै
जो ब्राह्मण नेहमी तिथे स्नान करतो,
इतिश्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मकुण्डमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विनवतितमोध्यायः
अशा प्रकारे, एक्याण्णववा अध्याय, 'ब्रह्मकुंडाचे माहात्म्य' या नावाने, स्कांद महापुराणाच्या नागरखंडातील हाटकेश्वर क्षेत्र माहात्म्याच्या सहाव्या भागात संपला.
सूत उवाच अथान्यदपि तत्रास्ति गोमुखाख्यं सुशोभनम्
सूतमुनी म्हणाले: तिथे अजून एक सुंदर जागा आहे, ती म्हणजे गोमुख.
पुरासीदत्र गोपालः कश्चित्कुष्ठसमावृतः
पूर्वी तिथे एक गवळी होता, तो कुष्ठरोगाने त्रस्त होता.
कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण गोकुलम्
काही काळाने, त्या मार्गाने तो गोकुळात पोहोचला.
एकादश्यां तृषार्त्तं च भास्करे वृषसंस्थिते नीलमालोकितं तत्र दूरादेत्य प्रहर्षिता
एकादशीच्या दिवशी, तहानलेला असताना, वृषभ राशीत सूर्य असताना, त्याने तिथे दूरवर काहीतरी निळे पाहिले आणि जवळ जाऊन तो आनंदित झाला.
दन्तैर्द्रुतं समुत्पाट्य यावदाकर्षति द्विजाः
त्याने दातांनी पटकन ते उपटले आणि ओढू लागला, हे द्विजांनो,
अथास्वाद्य तृणं तस्मात्तृषार्ता च शनैःशनैः
मग तो हळूहळू, तहानेने व्याकुळ होऊन, ते गवत चावून पाहू लागला.
तस्या वेगेन तत्तोयं पिबन्त्यास्तत्रभूतले
तिच्या जोरामुळे, ती पृथ्वीवरचं ते पाणी प्यायली.
ततोऽन्याः शतशो गावः पपुस्तोयं मुनिर्मलम्
मग, शेकडो इतर गायींनी ते शुद्ध पाणी प्यायलं, हे मुनी.
यथायथा गता गावस्तत्र तोयं पिबंति ताः
जशी जशी गायी तिथे आल्या, तशा त्या पाणी प्यायल्या.
ततश्च गोकुले कृत्स्ने जाते तृष्णाविवर्जिते ६.९३.
मग संपूर्ण गोकुळात तहान पूर्णपणे नाहीशी झाली.
अंगं प्रक्षाल्य पीत्वापो यावन्निष्क्रामति द्रुतम्
आपलं अंग धुऊन आणि पाणी प्यायल्यावर, तो पटकन निघून गेला.
ततो विस्मयमापन्नो गत्वा स्वीयं निकेतनम्
मग तो आश्चर्यचकित होऊन आपल्या घरी गेला.
तृणस्तम्बं यथा धेन्वा तत्रोत्पाट्य प्रशक्तितः
तिथे एका गायीने जोरात तृणाचा गड्डा उपटला.
भवंति च विनिर्मुक्ता रोगैः पापैश्च तत्क्षणात्
ते ताबडतोब रोग आणि पापांपासून मुक्त होतात.
ततःप्रभृति तत्ख्यातं तीर्थं गोमुखसंज्ञितम्
तेव्हापासून ते तीर्थ 'गोमुख' या नावाने प्रसिद्ध झालं.
अथ भीतः सहस्राक्षस्तद्दृष्ट्वा स्वर्गदायकम्
मग हजार डोळ्यांचा इंद्र, ते स्वर्ग देणारं पाहून घाबरला.