यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या चतुर्दश्यां समाहितः
जो कोणी भक्तीने, एकाग्रतेने, चतुर्दशीला हे ऐकेल—
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्रीमातुः पादुकामाहात्मवर्णनंनामैकोननवतितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे, श्रीस्कांद महापुराणाच्या एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील सहाव्या नागरखंडात, हाटकेश्वर क्षेत्राच्या माहात्म्यात, 'श्रीमातेच्या पादुकांचे माहात्म्य' या नव्वदाव्या अध्यायाचे वर्णन पूर्ण झाले.
न तयोः कथितोत्पत्तिर्माहात्म्यं च महामते
त्या दोघींची उत्पत्ती आणि माहात्म्य अजून सांगितलेले नाही, हे महाबुद्धिमान.
तस्माद्विस्तरतो ब्रूहि एकैकस्य पृथक्पृथक्
म्हणून, प्रत्येकाची वेगवेगळी आणि सविस्तर माहिती सांग.
अग्नितीर्थसमुद्भूतां सर्वसौख्यावहां शुभाम्
पवित्र अग्नितीर्थातून उत्पन्न झालेली, सर्व सुख देणारी आणि मंगलमय अशी ती होती.
सोमवंशसमुद्भूतः प्रतीपो नाम भूपतिः
सोमवंशात प्रतिप नावाचा एक राजा जन्माला आला.
तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे सर्वलक्षणलक्षितम्
त्याला सर्व उत्तम गुणांनी युक्त असे दोन पुत्र झाले.
अथो शिवपदं प्राप्ते प्रतीपे नृपसत्तमे
मग श्रेष्ठ राजा प्रतिपाने शिवपद प्राप्त केले.
ततश्च मंत्रिभिः सर्वैः शंतनुस्तस्य चानुजः
त्याच्या नंतर सर्व मंत्र्यांनी त्याचा धाकटा मुलगा शांतनू याला राजा केले.
एतस्मिन्नंतरे शक्रो न ववर्ष क्रुद्धाऽन्वितः
त्या काळात इंद्र रागावून पाऊस पाडला नाही.
अतः कृच्छ्रं गतः सर्वो लोकः क्षुत्परिपीडितः
म्हणून सर्व लोक उपासमारीने त्रस्त होऊन मोठ्या अडचणीत सापडले.
संत्यक्ताः पतिभिर्नार्यः पुत्राश्च पितृभिर्निजैः ६.९०.
नवरे आपल्या बायका सोडून गेले आणि वडीलही स्वतःच्या मुलांना टाकून गेले.
दैवयोगात्क्वचित्किंचित्कस्यचिद्यदि दृश्यते
कधी कुठे, कुणाला काही मिळालेच, तर ते नशिबानेच दिसत होते.
शुष्का महीरुहाः सर्वे तथा ये च जलाशयाः
सर्व मोठी झाडे सुकून गेली आणि जलाशयही आटून गेले.
एवं वृष्टेः क्षये जाते नष्टे धर्मपथे तथा
अशा प्रकारे पाऊस थांबला आणि धर्माचाही मार्ग हरवला.
न कश्चिद्यजनं चक्रे न स्वाध्यायं न च व्रतम्
कोणीही यज्ञ केला नाही, स्वाध्याय केला नाही, ना कुणी व्रत पाळले.
एतस्मिन्नेव काले तु विश्वामित्रो महामुनिः
अशाच वेळी महान ऋषी विश्वामित्र तेथे आले.
परिभ्रमंस्ततः प्राप्य कंचिद्ग्रामं निरुद्वसम्
भटकत असताना ते एका गरीब गावात पोहोचले.
अथ तत्र भ्रमन्प्राप्तश्चंडालस्य निवेशनम्
तेथे फिरताना ते चांडाळाच्या घराजवळ गेले.
अथापश्यन्मृतं तत्र सारमेयं चिरोषितम्
तेथे त्यांना एक जुना, मृत कुत्रा दिसला.
ततश्च श्रपयामास सुसमिद्धे हुताशने ६.९०.
मग त्यांनी चांगल्या पेटलेल्या अग्नीत त्याचे शिजवायला घेतले.
समादाय पितॄंस्तर्प्य यावदग्नौ जुहोति सः
ते घेऊन, त्यांनी ते अग्नीत अर्पण केले आणि पितरांना तृप्त केले.
गतश्चादर्शनं सद्यः सर्वेषां क्षितिवासिनाम्
तो लगेच पृथ्वीवर राहणाऱ्या सर्व लोकांच्या नजरेतून अदृश्य झाला.
एतस्मिन्नंतरे वह्नौ मर्त्यलोकाद्विनिर्गते
याच वेळेस, अग्नी माणसांच्या जगातून निघून गेला.
एतस्मिन्नंतरे देवा ब्रह्मविष्णुपुरः सराः
तेव्हाच ब्रह्मा आणि विष्णू यांच्या पुढाकाराने सर्व देवता तिथे आले.
अथ तैर्भ्रममाणैश्च प्रदृष्टोऽभूद्गजो महान्
मग ते सर्वजण तिथे भटकत असताना, त्यांना एक मोठा हत्ती दिसला.
अथ देवा गजं दृष्ट्वा पप्रच्छुस्त्वरयाऽन्विताः
देवतांनी तो हत्ती पाहून घाईने त्याला विचारणा केली.
वंशस्तंबेऽत्र संकीर्णे संप्रविष्टो हुताशनः
तिथल्या दाट बांबूच्या जाळीत अग्नी शिरला.
अथ तैर्वेष्टितस्तस्मिन्वंशस्तंबे हुताशनः
मग, त्या सर्वांनी वेढले असताना, अग्नी त्या बांबूच्या जाळीतच राहिला.
यस्मात्त्वयाहमादिष्टो देवानां वारणाधम
देवतांच्या हत्तींमध्ये नीच असलेल्या तुझ्या आज्ञेने मी असे केले.