मन्नाम्ना ख्यातिमायातु पुण्यमेतज्जलाशयम्
माझ्या नावाने हे पवित्र जलाशय प्रसिद्ध होवो.
चतुर्द्दश्यां विशेषेण ते यास्यंति परां गतिम्
विशेषतः चतुर्दशीच्या दिवशी इथे येणाऱ्यांना सर्वोच्च स्थिती मिळेल.
तव नाम्ना सुपुण्यं हि तीर्थमेतद्भविष्यति स्नानाल्लक्षगुणं दानात्पुण्यं चैव तथाऽक्षयम्
तुझ्या नावाने हे तीर्थ अतिशय पुण्यवान होईल; इथे स्नान केल्याने लक्षपटीने पुण्य मिळते आणि इथे दान दिल्यास ते पुण्य कधीच संपत नाही.
येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति मानवाः सुसमाहिताः
जे लोक इथे एकाग्रतेने श्राद्ध करतील—
अपि कीटपतंगा ये तृषार्ताः सलिले शुभे
इथे या शुभ पाण्यात तहानलेले कीटक आणि पतंग सुद्धा—
किं पुनर्भक्तिसंयुक्ता मानवाः सत्यवादिनः
मग भक्ती आणि सत्य बोलणारे माणसे तर किती अधिक पुण्य मिळवतील!
समायातानि राजेंद्र कपिलायाः प्रभावतः
राजा, कपिला यांच्या प्रभावामुळे ते सर्व इथे आले आहेत.
तान्यारुह्याथ कपिला गोपगोकुलसंकुला 7.3.29.
मग कपिला, गायी आणि गोकुळांनी वेढलेली, त्यांच्यावर चढली.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत्
म्हणून तिथे सर्व प्रयत्नांनी स्नान करावे.
पुलस्त्य उवाच तत्र वह्निः पुरा नष्टो लब्धश्च त्रिदशैरपि
पुलस्त्य म्हणाले: तिथे पूर्वी अग्नी हरवला होता आणि देवांनी तो पुन्हा मिळवला.
ययातिरुवाच कथं तत्रैव लब्धस्तु कौतुकं मे महामुने
ययाति म्हणाले: तिथेच तो कसा मिळाला, हे मला जाणून घ्यायचे आहे, महामुने.
पुलस्त्य उवाच संशयं परमं प्राप्तः सर्वो लोकः क्षुधार्दितः
पुलस्त्य म्हणाले: संपूर्ण जग उपासमारीने त्रस्त होऊन मोठ्या शंकेत पडले.
प्रायो मृतो मृतप्रायः शेषोऽभूद्धरणीतले
बहुतेक लोक मरून गेले होते, आणि जे उरले तेही जणू मृतवतच पृथ्वीवर होते.
एवं कृच्छ्रमनुप्राप्ते मर्त्यलोके नराधिपः
राजा, अशा प्रकारे मर्त्यलोकावर मोठे संकट आले—
अन्नौषधिरसाभावादस्थिशेषो व्यजायत
अन्न आणि औषधी नसल्यामुळे फक्त हाडेच उरली होती.
चंडालनिलयं प्राप्तः क्षुत्तृषापीडितो भृशम्
तीव्र उपासमार आणि तहानेने त्रस्त होऊन तो चांडाळाच्या घरी गेला.
तमादाय गृहं प्राप्तः प्रक्षाल्य सलिलेन तु
त्याला घेऊन तो घरी गेला आणि पाण्याने स्वच्छ धुतला.
अभक्ष्यभक्षणं ज्ञात्वा हव्यवाहस्ततो नृप
काय खावे आणि काय खाऊ नये हे ओळखून, हव्यवाहन अग्नी—राजा—
नष्टौषधिरसे लोके युक्तमेतद्धि सांप्रतम् 7.3.30.
आता ज्या वेळी औषधींना पृथ्वीवरून नष्ट झाल्या आहेत, हे खरंच योग्यच आहे.
नाभक्ष्यं भक्षयिष्यामि त्यजिष्ये क्षितिमंडलम्
जे खाण्यायोग्य नाही ते मी खाणार नाही; मी ही पृथ्वी सोडून देईन.
एवं संचिंत्य मनसा सकोपो हव्यवाहनः
असं मनात ठरवून, हव्यवाहन अग्नी रागाने भरून तसंच ठरवलं.
प्रणष्टे सहसा वह्नावग्निष्टोमादिकाः क्रियाः
अग्नी अचानक नाहीसा झाल्यावर, अग्निष्टोमासारख्या सर्व विधी थांबले.
ततो देवगणाः सर्वे संदेहं परमं गताः
मग सर्व देवगण मोठ्या संभ्रमात पडले.
त्यक्तस्तु वह्निना मर्त्यस्ततो नाशं गता नराः
अग्नीने माणसांना सोडून दिल्यावर, ते लोक नष्ट झाले.
तस्मादन्वेष्यतां वह्निर्यत्र तिष्ठति सांप्रतम्
म्हणून आता अग्नी कुठे आहे ते शोधा.
अन्वैषयंस्तथाग्निं ते समंतात्क्षितिमंडले
ते सगळे पृथ्वीवर सर्वत्र अग्नीचा शोध घेत होते.
ततस्ते पुरतो दृष्ट्वा शुकं श्रांता दिवौकसः
शेवटी, दमून भागून, देवांना समोर एक पोपट दिसला.
प्रणष्टो हव्यवाहोत्र मया दृष्टो महाद्युतिः
हव्यवाहन अग्नी, जो फार तेजस्वी आहे, तो नाहीसा झाला आहे—हे मी पाहिलं.
शुकेनावेदितो वह्निः शप्त्वा तं मन्युना वृतः 7.3.30.
रागाने भरलेल्या त्या पोपटाने अग्नीचं रहस्य सांगितलं आणि त्याला शाप दिला.
प्रविवेश शमीगर्भमश्वत्थं तरुसत्तमम्
तो अग्नी शमीच्या आणि अश्वत्थाच्या झाडात गेला.