माहात्म्यं सर्वपापानां सद्यो नाशनकारकम् रुद्रशीर्षस्य माहात्म्यं तस्माच्छ्रोतव्यमादरात्
रुद्रशिरषाच्या महात्म्यामुळे सर्व पापे त्वरित नष्ट होतात; म्हणून त्याचे महात्म्य आदराने ऐकावे.
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये रुद्रशीर्ष (जागेश्वर )माहात्म्यवर्णनंनामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कांद महापुराणाच्या एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील सहाव्या नागरखंडातील श्रीहाटकेश्वर क्षेत्र महात्म्यातील रुद्रशिरष (जागेश्वर) महात्म्याचे वर्णन करणारा अठ्ठ्याहत्तरावा अध्याय संपला.
लिंगमस्ति सुविख्यातं सर्वपातकनाशनम्
तेथे एक प्रसिद्ध लिंग आहे, जे सर्व पापांचा नाश करते.
यमाराध्य च तैः पूर्वं शक्रामर्षसमन्वितैः
पूर्वी इंद्र व इतर देवतांच्या रागाने प्रेरित होऊन त्यांनी त्या लिंगाची पूजा केली.
प्रकोपो वालखिल्यानां संजज्ञे गरुडः कथम्
वालखिल्य ऋषींचा कोप कसा झाला? गरुड कसा जन्मला?
चकार विधिवद्यज्ञं संपूर्णवरदक्षिणम्
त्याने विधिपूर्वक, उत्तम दक्षिणा असलेला यज्ञ केला.
ततः शक्रादयो देवाः सहायार्थं निमंत्रिताः
नंतर इंद्रासह सर्व देवांना मदतीसाठी बोलावले गेले.
तथा वेदविदो विप्रा यज्ञकर्मविचक्षणाः
तसेच वेदज्ञ, यज्ञकर्मात निपुण असे ब्राह्मणही आमंत्रित करण्यात आले.
अथ ते वालखिल्याख्या मुनयः संशितव्रताः प्रस्थिता यज्ञवाटं तं भारार्ताः क्लेशसंयुताः
तेव्हा वालखिल्य नावाचे, कठोर व्रत पाळणारे ते ऋषी, कष्टाने थकलेले, त्या यज्ञस्थळी निघाले.
अथ तेषां समस्तानां मार्गे गोष्पदमागतम्
मग त्यांच्या सर्वांच्या वाटेवर गायीच्या खुराचे ठसे दिसले.
ततस्तरीतु कामास्ते क्लिश्यमाना इतस्ततः
मग त्या इच्छा इकडून तिकडे फिरून त्रास सहन करत राहिल्या.
गच्छता तेन मार्गेण मखे दक्षप्रजापतेः जगामाथ समुल्लंघ्य ऐश्वर्यमदगर्वितः॥६.७९.
तो त्या मार्गाने दक्ष प्रजापतींच्या यज्ञाकडे जात असताना, ऐश्वर्याच्या गर्वाने भरून, सर्व अडथळे ओलांडून पुढे गेला.
निवृत्य स्वाश्रमं गत्वा चक्रुर्मंत्रं सनिश्चयम्
मग ते मागे वळून आपल्या आश्रमात गेले आणि मंत्राने ठाम निश्चय केला.
शाक्रं पदं समासाद्य यस्मादेतेन पाप्मना
इंद्राचे स्थान गाठून, त्या पापीमुळे
अन्यः शक्रः प्रकर्तव्यो मंत्रवीर्यसमुद्भवः
मंत्राच्या शक्तीतून दुसरा इंद्र निर्माण करावा लागेल.
येन व्यापाद्यते तेन शक्रोऽयं मदगर्वितः
ज्याच्यामुळे हा गर्विष्ठ इंद्र नष्ट होईल.
ततस्ते शुचयो भूत्वा स्कंदसूक्तेन पावकम्
मग त्यांनी शुद्ध होऊन, स्कंदसूक्ताने अग्नीला आवाहन केले.
गर्भोपनिषदेनैव नीलरुद्रैर्द्विजोत्तमाः
गर्भोपनिषद आणि निळ्या रुद्रांच्या सहाय्याने, हे श्रेष्ठ द्विजांनो,
निधाय कलशं मध्ये मंडलस्योदकावृतम्
मंडळाच्या मध्यभागी पाण्याने भरलेला कलश ठेवला.
एतस्मिन्नंतरे शक्रः प्रपश्यति सुदारुणान्
इतक्यात इंद्राने अतिशय भयंकर अपशकुन पाहिले.
वामो बाहुश्च नेत्रं च मुहुः स्फुरति चास्य वै
त्याचा डावा हात आणि डोळा वारंवार उडत होता.
शिरोहीनां तथा छायां गगने भास्करद्वयम् ६.७९.
त्याने आकाशात शिरोहीन सावली आणि दोन सूर्य पाहिले.
न च मंदं न चाकाशे संस्थितां स्वर्धुनीं हरिः
आणि आकाशात स्थिर असलेली मंद वाहणारी स्वर्गगंगा हरिला दिसली नाही.
मुक्तकेशीं विवस्त्रां च कृष्णदंतां भयानकाम्
त्याने मोकळे केस, विवस्त्र, काळे दात असलेली, भीषण स्त्री पाहिली.
पप्रच्छ भयसंत्रस्तः किमेतदिति मे गुरो
भयाने घाबरून त्याने विचारले, 'हे गुरुजी, हे काय आहे?'
किं मे भविष्यति प्राज्ञ विनाशः सांप्रतं वद
'माझे पुढे काय होणार? ज्ञानी, माझा विनाश होणार आहे का ते आत्ता सांगा.'
उल्लंघिताः स्थिता मार्गे गोष्पदं तर्त्तुमिच्छवः
जे मार्गावर उभे राहून, गायीच्या पावलातील पाणी ओलांडायचे ठरवतात,
तैरेवाथर्वणैर्मंत्रैस्त्वकृतेऽस्ति शचीपते
त्या अथर्वण मंत्रांनीच, हे शचीपती, तुझ्यासाठी काही होणार नाही.
युष्माकं सुविनाशाय सर्वदेवाधिनायकः
सर्व देवतांचा अधिपती तुमच्या संपूर्ण नाशासाठी प्रयत्न करत आहे.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सहस्राक्षो भयान्वितः
ती वचने ऐकून सहस्रनेत्र इंद्र घाबरून गेला.