तद्दृष्ट्वा सुमहत्क्षेत्रं तापसौघनिषेवितम्
त्याने ते विशाल तीर्थक्षेत्र पाहिले, जिथे अनेक तपस्वी वावरत होते.
अहं निर्वेदमापन्नो रोगेणाथ बुभुक्षया
रोग आणि उपासमारीमुळे मी खचून गेलो.
तस्मादत्रैव देहं स्वं विहास्यामि न संशयः
म्हणून मी इथेच आपला देह सोडणार, यात काहीच शंका नाही.
एकांतेऽपि महाभाग न सुप्तं जाग्रति त्वयि ॥ ६.७६.
महाभाग्यवती, एकांतातसुद्धा तू ना झोपतेस, ना जागी राहतेस.
तस्मादेतन्महाक्षेत्रं संप्राप्य त्वां व्यवस्थितम्
म्हणून, या पवित्र क्षेत्रात येऊन आणि तुला इथे स्थिर पाहून,
दर्शयिष्ये मुखं तेषां त्वया हीना अहं कथम्
मी तुला त्या देवतांची रूपे दाखवीन; पण तुझ्याविना मी हे कसे करू?
तस्मात्त्वया समं नाथ प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्
म्हणून, नाथा, मी तुझ्यासोबत अग्नीत प्रवेश करीन.
यावतस्तव संजाता उपवासा महामते
महामती, तू जेवढे उपवास केलेस, तेव्हापासून...
एवं तस्या विदित्वा स निश्चयं ब्राह्मणस्तदा
त्यावेळी त्या स्त्रीचे ठाम निश्चय समजून त्या ब्राह्मणाने—
भास्करं मनसि ध्यात्वा यावदग्निं समाददे
त्याने मनात सूर्याचे ध्यान करून अग्नी उचलला.
तद्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टः क एते पुरुषास्त्रयः
ते पाहून तो आश्चर्यचकित झाला आणि मनात विचार केला, 'हे तिघे पुरुष कोण आहेत?'
व्यावृत्य स्वगृहं गच्छ स्व भार्यासहितो द्विज
आपल्या बायकोसह परत आपल्या घरी जा, द्विजा.
मुण्डीरस्वामिनं दृष्ट्वा तथाऽन्यं कालवल्लभम्
मुंडीरस्वामी आणि कालवल्लभ यांना पाहून—
मूलस्थानं च कर्तव्यं ततः सस्यप्रभक्षणम् भक्षयामि तथा सस्यं तेन त्यक्ष्यामि जीवितम्॥ ६.७६.
मुळस्थान तयार करावे लागेल, मग पिके नष्ट करावीत; मी ती पिके खाईन आणि त्याने आपले प्राण सोडीन.
त्वद्भक्त्याकृष्टमनसो ब्रूहि किं करवामहे
आमचे मन तुझ्या भक्तीने ओढले गेले आहे, सांग, आम्ही काय करावे?
ब्राह्मण उवाच यदि यूयं समायाताः स्वयमेव ममांतिकम्
ब्राह्मण म्हणाला— जर तुम्ही स्वतःहून माझ्याकडे आला असाल—
तथाऽत्रैव सदा स्थेयं क्षेत्रे युष्माभिरेव हि
तर तुम्ही नेहमी या शेतातच राहा.
त्वं चापि रोगनिर्मुक्तः सुखं प्राप्स्यस्यनुत्तमम्
आणि तूही रोगमुक्त होशील आणि श्रेष्ठ सुख मिळवशील.
प्रासादत्रितयं तस्मादस्मदर्थं निरूपय
म्हणून आमच्या साठी तीन मंदिरे बांध.
एवमुक्त्वा तु ते सर्वे गताश्चाद्दर्शनं ततः
असे म्हणून ते सर्व अदृश्य झाले.
द्वादशार्क प्रतीकाशं सर्वलक्षणलक्षितम्
द्वादश सूर्यांसारखे तेजस्वी, सर्व शुभ चिन्हांनी युक्त—
पश्य त्वं सुभ्रूर्मे गात्रं यादृग्रूपं पुनः स्थितम्
सुंदर भुवई असलेल्या सखी, माझे शरीर पुन्हा जसे होते तसे पाह.
सोऽहमत्र स्थितो नित्यं पूजयिष्यामि भास्करम्
मी येथेच सदैव राहीन आणि सूर्याची पूजा करीन.
त्रयाणामपि तेषां तु साध्वर्चाः शास्त्रसूचिताः
त्या तिघांची पूजा शास्त्रानुसार केली तर ती शुभ आहे.
ततस्ताः पुष्पधूपाद्यैः समभ्यर्च्य चिरं द्विजः
मग त्या ब्राह्मणाने पुष्प, धूप इत्यादींनी त्यांची दीर्घ काळ पूजा केली.
भास्करा भक्तलोकस्य सर्वव्याधिविनाशकाः
सूर्यभक्त लोकांसाठी सूर्य सर्व रोगांचा नाश करतात.
यस्तान्पश्यति काले स्वे यथोक्ते सूरर्यवासरे
जो त्या योग्य वेळी, सूर्य आणि चंद्र यांच्या शुभ दिवशी, त्यांना पाहतो,
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मुंडीरकालप्रियमूलस्थानप्रतिष्ठावर्णनंनाम षट्सप्ततितमोऽध्यायः
श्रीस्कांद महापुराणाच्या ऐंशी एक हजार श्लोकांच्या संहितेतील सहाव्या नागरखंडातील हाटकेश्वर क्षेत्राच्या माहात्म्यात मुंडीरेकाळप्रियमूल स्थापनावर्णन नावाचा हा शहात्तरावा अध्याय येथे संपला.
उमामहेश्वरौ सूत हरिश्चन्द्रेण भूभुजा
सूताजी, उमादेवी आणि महेश्वर यांना पृथ्वीच्या राजाने, हरिश्चंद्राने भेट दिली.
कृतौ कथयसीत्येवं वेदिमध्यं समाश्रितौ
त्याने म्हणाले, 'मला सांग,' आणि ते दोघे वेदीच्या मध्यभागी बसले.