किमर्थं स्वामिना तत्र किंप्रभावा वद स्वयम्
हे स्वामी, तेथे हे का आहे? त्याची अशी शक्ती कशी? कृपया तुम्हीच सांगा.
हिरण्याक्षस्य दायादस्त्रैलोक्यस्य भयावहः
तो हिरण्याक्षाचा वारस असून, त्रैलोक्याला भीती घालणारा आहे.
स ज्ञात्वा जनकं ध्वस्तं विष्णुना प्रभविष्णुना
त्याने जेव्हा पाहिले की त्याचा वडील विष्णूंनी नष्ट केला आहे,
यावद्वर्षसहस्रांतं शीर्णपर्णा शनः स्थितः
तो हजार वर्षे पडलेली पाने खात, हळूहळू तप करत राहिला.
वरुपूजोपहारैश्च नैवेद्यैर्विविधैस्ततः
त्याने विविध पूजा, नैवेद्य आणि दान यांद्वारे उपासना केली.
ज्ञात्वा रुद्रमसंतुष्टं ततो रौद्रं तपोऽकरोत्
रुद्र समाधानी झाल्याचे ओळखून, त्याने कठोर तप सुरू केले.
ततस्तुष्टो महादेवो वृषारूढ उमापतिः
मग वृषारूढ, उमा-पती महादेव प्रसन्न झाले.
तत्र प्रोवाच संहृष्टस्तारनादेन नादयन् ६.७०.
तेथे, तारकाच्या गर्जनेसारख्या आनंदाने त्यांनी बोलले.
भोभोस्तारक तुष्टोऽस्मि साहसं मेदृशं कुरु
तारका, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; असेच काही साहस कर.
अजेयः सर्वदेवानां त्वत्प्रसादादहं विभो
तुझ्या कृपेने, प्रभो, मी सर्व देवांना अजिंक्य झालो आहे.
त्वया यत्प्रार्थितं दैत्य त्वमेको बलवानिह
दैत्य, तू जे काही मागितलेस, ते येथे फक्त तुझ्यातच सामर्थ्य आहे.
एवमुक्त्वा महादेवः स्वमेव भवनं गतः
असे म्हणून महादेव आपल्या निवासस्थानी परत गेले.
ततो दानवसैन्येन महता परिवारितः
नंतर तो मोठ्या दानव सैन्याने वेढला गेला.
अथाभवन्महायुद्धं देवानां दानवैः सह
मग देव आणि दानव यांच्यात भयंकर युद्ध झाले.
तत्राभवत्क्षयो नित्यं देवानां रणमूर्धनि
त्या युद्धाच्या मध्यभागी नेहमीच देवांचा संहार होत असे.
ततश्चक्रुरुपायांस्ते विजयाय दिवौकसः
मग स्वर्गवासी विजय मिळवण्यासाठी उपाय शोधू लागले.
अन्यान्यपि शरीरस्य रक्षणार्थं प्रयत्नतः
शरीराचं रक्षण करण्यासाठी इतरही अनेक उपाय काळजीपूर्वक वापरले गेले.
ससृजुस्ते सुराधीशा दानवेभ्यो दिवानिशम् ॥ ६.७०.
देवतांचे अधिपती हे उपाय दानवांपासून संरक्षणासाठी रात्रंदिवस निर्माण करत होते.
मुद्गरा भिंडिपालाश्च शतघ्न्योऽथ वरेषवः विशेषाहवसंबन्धव्यूहानां प्रक्रियाश्च याः
गदा, गोफण, शतघ्नी आणि उत्तम बाण, तसेच विशेष लढाया व मांडणी यांची आखणी—
तथान्यानि विचित्राणि कूटयुद्धान्यनेकशः
तसेच अनेक प्रकारची विचित्र व कपटी युद्धकला देखील तयार करण्यात आली.
न च ते विजयं प्रापुस्तथापि द्विजसत्तमाः
तरीही, द्विजश्रेष्ठा, त्यांना विजय मिळवता आला नाही.
अथ प्राह सहस्राक्षो भयत्रस्तो बृहस्पतिम्
मग सहस्त्रनेत्री, भीतीने घाबरून, बृहस्पतींना म्हणाला—
यथायथा रणार्थाय सदुपायान्करोम्यहम्
मी ज्या ज्या उत्तम उपायांनी युद्धासाठी प्रयत्न करतो—
तदुपायं सुराचार्य स्वबुद्ध्या त्वं प्रचिन्तय ॥ येन मे स्याज्जयो युद्धे तव कीर्तिरनिन्दिता
देवतांचे आचार्य, तूच तुझ्या बुध्दीने असा उपाय शोध की ज्यामुळे मला युद्धात विजय मिळेल आणि तुझी कीर्तीही कलंकित होणार नाही.
प्रहृष्टवदनो ज्ञात्वा जयोपायं महाहवे
महायुद्धात विजयाचा उपाय समजल्यावर त्याचा चेहरा आनंदाने उजळून गेला.
मया शक्र परिज्ञातः स उपायो महाहवे
शक्रा, मी त्या महायुद्धातील विजयाचा उपाय ओळखला आहे.
यदाभीष्टं वरं तेन प्रार्थितस्त्रिपुरांतकः
जेव्हा त्रिपुरांचा संहार करणाऱ्याला इच्छित वर मागितले गेले—
अजेयः सर्वदेवानां त्वत्प्रसादादहं विभो ६.७०.३० न तं स्वयं महादेवः स्वशिष्यं सूदयिष्यति
हे प्रभो, तुझ्या कृपेने मी सर्व देवतांना अजिंक्य आहे; तरीसुद्धा महादेव स्वतः आपल्या शिष्याचा वध करणार नाही.
यो वै पिता स पुत्रः स्याच्छ्रुतिवाक्यमिदं स्मृतम्
जो पिता असतो तोच कधी पुत्रही होतो—हे वेदवचन स्मरणात आहे.
येन सेनाधिपत्ये तं विनियोज्य महाहवम्
त्याला सेनापतीपदी नेमून त्या महायुद्धात उतरवावे—