पप्रच्छ किमिदं सर्वं व्याकुलत्वमुपागतम्
त्याने विचारले, 'हे सगळे काय? ही घालमेल कशी झाली?'
केनैषा मामिका धेनुः प्रहारैर्जर्जरीकृता
माझ्या गायीला हे कोणाच्या मारामुळे इतके हाल झाले?
क्व स मेऽद्य पिता वृद्धो माता च सुतवत्सला
माझे वृद्ध वडील आणि मुलावर प्रेम करणारी आई आज कुठे आहेत?
अथ तस्य समाचख्युर्वृत्तांतं सर्वतापसाः
मग सर्व तपस्व्यांनी त्याला घडलेली सगळी हकीकत सांगितली.
ततस्ते भ्रातरः सर्वे वज्रपातोपमं वचः
मग सर्व भावांनी वज्राघातासारखी कठोर वाणी बोलली.
मातरं क्षतसर्वाङ्गीं प्राणशेषां व्यथान्विताम्
त्यांनी आपल्या आईला सर्वांगाने जखमी, शेवटच्या श्वासावर आणि दुःखाने व्याकुळ पाहिले.
रुदित्वाथ चिरं कालं विप्रलप्य मुहुर्मुहुः
तेव्हा त्यांनी फार वेळ रडून पुन्हा पुन्हा शोक केला.
अथ दाहावसाने ते कृत्वा गर्तां यथोचिताम् ६.६७.
नंतर दहन झाल्यावर त्यांनी योग्य अशी एक खड्डी केली.
अथान्यैस्तापसैः प्रोक्तो रामः शस्त्रभृतां वरः
मग इतर तपस्व्यांनी शस्त्रधारी रामाला बोलावले.
अथासौ बहुधा प्रो क्तस्तापसैर्जमदग्निजः
मग जमदग्नीपुत्राला तपस्व्यांनी अनेक प्रकारे समजावले.
ततस्तानब्रवीद्रामो विनिःश्वस्य मुनीश्वरान्
तेव्हा रामाने खोल श्वास घेतला आणि त्या मोठ्या ऋषींना म्हणाला,
अपराधं विना तातः क्षत्रियेण हतोमम
माझ्या वडिलांना कुठलाही अपराध न करता क्षत्रियाने ठार मारले.
तस्मान्निःक्षत्रियामुर्वीं यद्यहं न करोमि वै
म्हणून मी जर पृथ्वीवरून क्षत्रियांचा नाश केला नाही,
पितृमातृवधाज्जातं यत्कृतं तेन पाप्मना
माझ्या आई-वडिलांचा वध करणाऱ्याने जो पाप केला,
ततस्तस्यैव चान्येषां क्षत्रियाणां दुरात्मनाम् तर्पयिष्यामि रक्तेन पितरं नाहमंभसा
त्यामुळे त्या दुष्ट क्षत्रियांना आणि इतर वाईट क्षत्रियांना ठार करून मी माझ्या वडिलांना पाण्याने नव्हे, तर त्यांच्या रक्ताने तृप्त करीन.
परं विस्मयमापन्ना नोचुः किंचित्ततः परम्
हे ऐकून सगळे फारच आश्चर्यचकित झाले आणि पुढे काहीच बोलले नाहीत.
सर्वैस्तैः शबरैः सार्धं पुलिन्दैर्मेदकैस्तथा ६.६७.
तेव्हा सर्व शबर, पुलिंद आणि मेदक यांच्यासह,
तथाऽर्जुनोऽपि तं श्रुत्वा समायातं भृगूत्तमम्
तसेच अर्जुनानेही, भृगूंच्या श्रेष्ठाचा आगमन ऐकून,
ततस्तु सम्मुखो दृष्टो युद्धार्थं स विनिर्ययौ
मग त्याला समोर पाहून, तो युद्धासाठी बाहेर पडला.
अथाभवन्महायुद्धं पुलिन्दानां द्विजोत्तमाः
मग पुलिंद आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण यांच्यात मोठे युद्ध झाले.
ततस्ते हैहयाः सर्वे शरैराशीविषोपमैः
मग सर्व हैहयांनी विषारी सापासारख्या बाणांनी हल्ला केला.
ब्रह्महत्यासमुत्थेन पातकेन ततश्च ते
पण ब्रह्महत्येच्या पापामुळे ते सर्व त्रस्त झाले.
न कश्चित्पौरुषं तत्र संप्रदर्शयितुं क्षमः
तेथे कुणालाही शौर्य दाखवता आले नाही.
अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा हैहयाधिपतिः क्रुधा शक्नोति नारोपयितुं सुयत्नमपि चाश्रितः
मग सैन्याचा पराभव झाल्याचे पाहून, हैहयांचा राजा रागावला, पण खूप प्रयत्न करूनही त्यांना पुन्हा एकत्र करू शकला नाही.
ततश्चाकर्षयामास खङ्गं कोशात्सुनिर्मलम्
तेव्हा त्याने आपल्या म्यानातून तलवार काढली, ती अगदी स्वच्छ होती.
गदया निर्जितो रौद्रो रावणो लोकरावणः
रौद्राच्या गदेमुळे लोकांना भयभीत करणारा रावण पराभूत झाला.
नर्मदायाः प्रवाहो यैः सहस्राख्यैः करैः शुभैः ६.६७.
त्या शुभ्र हजार हातांनी नर्मदेचा प्रवाह थांबवला गेला.
न शस्त्रं शेकुरुद्धर्तुं दैवयोगात्कथंचन
दैवाच्या इच्छेने कोणतेही शस्त्र त्यांना काहीही करू शकले नाही.
एतस्मिन्नंतरे रामः संप्राप्तः क्रोधमूर्छितः
त्याच वेळी राम संतापाने भरून तेथे पोहोचला.
हैहयाधिपते पाप यैः करैर्जनको मम
हैहयराज, पापी, ज्यांच्या हातांनी माझ्या वडिलांना—