तस्मान्मेऽस्ति परा प्रीतिर्भक्तिश्च नृपसत्तम
म्हणून, राजश्रेष्ठा, मला अत्यंत आनंद आणि भक्ती वाटते.
राजा वा ब्राह्मणो वाथ शूद्रो वाप्यंत्यजोऽपि वा
राजा असो, ब्राह्मण असो, शूद्र असो किंवा अगदी कनिष्ठ जातीचा असो—
तैरभुक्तैः कथं भोक्तुं युज्यते मम कीर्तय
त्यांनी न खाल्लेलं अन्न मी कसं खाऊ शकतो? सांग ना.
नात्र चिंता त्वया कार्या मुनिर्निष्किंचनो ह्यहम्
इथे तुला काहीच चिंता करण्याची गरज नाही; मी सर्वस्व त्यागलेला ऋषी आहे.
यैषा पश्यति राजेंद्र धेनुर्बद्धा ममांतिके
राजेंद्र, तू पाहतोस ना, माझ्या जवळ ही गाय बांधलेली आहे.
सूत उवाच ततश्च कौतुकाविष्टः स नृपो द्विजसत्तमाः ६.६६.
सूता म्हणाले: त्यानंतर, कुतूहलाने भरून, त्या राजाने श्रेष्ठ ब्राह्मणांना विचारले.
ततः संतर्प्य देवांश्च पितॄंश्च तदनंतरम्
मग देवांना आणि पितरांना तर्पण दिल्यानंतर,
उपविष्टस्ततः सार्धं सर्वैर्भृत्यैर्बुभुक्षितैः
नंतर तो आपल्या सर्व भुकेल्या सेवकांसोबत बसला.
ततः स प्रार्थयामास तां धेनुं मुनिसत्तमः
मग त्या श्रेष्ठ ऋषीने त्या गायीची मागणी केली.
ततः सा सुषुवे धेनुरन्नमुच्चावचं शुभम्
मग त्या गायीने उत्तम, भरपूर आणि शुद्ध अन्न दिलं.
ततः खाद्यं च चव्यं च लेह्यं चोष्यं तथैव च अम्लानि मधुराण्येव तिक्तानि गुणवंति च
मग खाण्याच्या, चावण्याच्या, चाटण्याच्या आणि शोषण्याच्या सर्व प्रकारच्या पदार्थांसह, आंबट, गोड, कडू आणि गुणकारी गोष्टी मिळाल्या.
एवं प्राप्य परां तृप्तिं तया धेन्वा स भूपतिः
त्या गायीमुळे राजाला अत्युच्च समाधान मिळाले.
ततो भुक्त्यवसाने तु प्रार्थयामास भूपतिः
भोजन झाल्यावर राजाने एक विनंती केली.
कामधेनुरियं ब्रह्मन्नार्हारण्यनिवासिनाम्
हे ब्राह्मण, ही कामधेनू आहे; ती जंगलात राहणाऱ्यांसाठी नाही.
येनाऽकरान्करोम्यद्य लोकांस्तस्याः प्रभावतः
आज मी तिच्या सामर्थ्याने सर्व भूमी समृद्ध करीन.
एवं कृते तव श्रेयो भविष्यति च सद्यशः ६.६६.
असे केल्यास तुझ्या कल्याणासह तुझे तात्काळ यशही वाढेल.
जमदग्निरुवाच होमधेनुरियं राजन्ममैका प्राणसंमता
जमदग्नी म्हणाले: राजन, ही माझी एकमेव यज्ञासाठीची गाय आहे, जी मला प्राणप्रिय आहे.
अहं शतसहस्रं ते यच्छाम्यस्याः कृते द्विज
हे ब्राह्मण, तिच्या बदल्यात मी तुला शंभर हजार गायी देईन.
किं पुनर्होमधेनुर्या प्रभावैरीदृशैर्युता
मग अशी ही यज्ञासाठीची गाय, जी इतक्या अद्भुत शक्तींनी युक्त आहे, तिचे महत्त्व किती मोठे!
विमोहाद्ब्राह्मणो यो गां विक्रीणाति धनेच्छया
जो ब्राह्मण मोहाने आणि धनाच्या इच्छेने गाय विकतो—
सुरां पीत्वा द्विजं हत्वा द्विजानां निष्कृतिः स्मृता
मद्य पिणे किंवा ब्राह्मणाचा वध करणे—या दोन्ही गोष्टी ब्राह्मणांसाठी प्रायश्चित्ताने दूर करता येतात.
बलादपि हरिष्यामि तस्मात्साम्ना प्रदीयताम्
मी तिला जबरदस्तीने घेईन; म्हणून तू ती आनंदाने दे.
अस्त्रमस्त्रमिति प्रोच्य समुत्तस्थौ सभातलात्
‘शस्त्रास शस्त्र!’ असे म्हणून तो सभागृहातून उठून उभा राहिला.
ततस्ते सेवकास्तस्य नृपतेश्चित्तवेदिनः
मग त्या राजाचे मन जाणणारे त्याचे सेवक—
तस्यैवं वध्यमानस्य जमदग्नेर्महात्मनः
महात्मा जमदग्नी यांना असे मारले जात असताना—
साऽपि नानाविधैस्तीक्ष्णैः खण्डिता वरवर्णिनी ६.६६.
ती तेजस्वी गायही अनेक धारदार शस्त्रांनी जखमी करण्यात आली.
एवं हत्वा स विप्रेन्द्रं जमदग्निं महीपतिः
अशा प्रकारे त्या राजाने श्रेष्ठ ब्राह्मण जमदग्नी यांचा वध केला.
अथ सा काल्यमाना च धेनुः कोपसमन्विता
मग मारहाण होत असताना ती गाय रागाने भरून गेली.
तस्याः संरम्भमाणाया वक्त्रमार्गेण निर्गताः
तिच्या रागाने तिच्या तोंडातून ते सर्व बाहेर आले.
नानाशस्त्रधराः सर्वे यमदूता इवापराः
ते सगळे वेगवेगळ्या शस्त्रांनी सज्ज होते, जणू यमाचे दुसरे दूतच.