स्कन्दपुराणम्

स कदाचिन्नृपश्रेष्ठ मृगासक्तोऽर्बुदं गतः

एकदा, राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्या राजाला शिकार करण्याची आवड होती, म्हणून तो अर्बुदाकडे गेला.

स्तनं धयन्तीं सुस्निग्धां शिशोः क्षीरानुरागिणः

त्याने एक मऊशार प्राणी पाहिला, जी आपल्या पिल्लाला दूध पाजत होती आणि पिल्लू तिच्या दुधावर प्रेम करत होते.

अथ सा पार्थिवं दृष्ट्वा प्रगृहीतशरासनम्

मग तिने तो राजा हातात धनुष्य घेऊन उभा आहे हे पाहिले.

ततः सा कोपसन्तप्ता भूपालं प्रत्यभाषत

ती रागाने पेटून त्या राजाशी बोलू लागली.

शयानो मैथुनासक्तः स्तनपो व्याधिपीडितः

कोणी झोपलेला, मैथुनात मग्न, पिल्लाला दूध पाजणारा किंवा आजारी असताना—

तदद्य मरणं जातं मम सर्वं नृपाधम

राजाधम, आज माझ्या मृत्यूची वेळ सर्व प्रकारे आली आहे.

यस्मादहमधर्मेण हता भूमिपते त्वया 7.3.29.

राजा, तू अधर्माने मला मारलेस म्हणून मी मरण पावले.

तां वै प्रसादयामास प्राणशेषां तदा मृगीम्

मग त्या मृगीचे प्राण थोडेच शिल्लक असताना, त्याने तिला शांत करण्याचा प्रयत्न केला.

अविवेकान्मया भद्रे हता त्वं निर्घृणेन च

मृदु प्राण्या, मी अज्ञान आणि निर्दयतेने तुला मारले.

धेनुं तया समालापात्प्रकृतिं यास्यसे पुनः

तिच्याशी बोलल्यानंतर, तू पुन्हा गायीच्या आपल्या मूळ अवस्थेत परत जाशील.

एवमुक्त्वा मृगी राजाग्रतः प्राणैर्व्ययुज्यत

असं सांगून ती हरिणी राजाच्या समोर प्राण सोडून गेली.

अथाऽसौ पार्थिवः सद्यो रौद्रास्यः समजायत भक्षयामास तां सेनामात्मीयां क्रोधमूर्च्छितः

मग तो राजा लगेचच रौद्र चेहरा करून, प्रचंड रागावून आपल्या स्वतःच्या सैन्याला खाऊ लागला.

ततस्ते सैनिका राजन्हतशेषाः सुदुःखिताः

मग, राजन, उरलेले सैनिक फारच दुःखी झाले.

निवेदयन्तो वृत्तांतं चत्वरेषु त्रिकेषु च

ते घडलेली घटना चौकात आणि तिठ्यांवर सांगू लागले.

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुत्रं भूरिपराक्रमम्

ती वचने ऐकून, त्याचा पराक्रमी मुलगा,

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्मिन्सानौ नृपोत्तम

काही काळानंतर, राजन, त्या वंशात,

तत्रैका गौः परिभ्रष्टा स्वयूथात्तृणतृष्णया ॥ 7.3.29.

तेथे एक गाय आपल्या कळपापासून तृणाची तहान लागून वेगळी पडली होती.

अच्छिन्नाग्रतृणं या तु सदा भक्षयते नृप

राजा, ती गाय नेहमी अखंड गवतच खात असे.

तत्राससाद तां व्याघ्रो दंष्ट्रोत्कटमुखावहः

तेथे, मोठ्या दातांनी भयंकर तोंड असलेला वाघ तिच्या जवळ आला.

स्मरंती गोकुले बद्धं स्वसुतं क्षीरपायिनम्

ती आपल्या गोठ्यात बांधलेल्या, दूध पिणाऱ्या वासराची आठवण काढत होती.

विद्यते कस्यचिन्मूर्खे स्मरेष्टां देवतां ततः

मूर्ख लोकांमध्ये, काही जण आठवणीने आवडत्या देवतेची पूजा करतात.

कपिलोवाच स्वजीवितभयाद्व्याघ्र न रोदिमि कथंचन

कपिल म्हणाले — वाघा, माझ्या स्वतःच्या जीवाच्या भीतीने मी अजिबात रडत नाही.

नाद्यापि स तृणा न्यत्ति तेनाहं शोकविक्लवा

तो अजून गवत खाल्लं नाही; म्हणून मी दुःखाने व्याकुळ झाले आहे.

पाययित्वा सुतं बालं दृष्ट्वा पृष्ट्वा जनं स्वकम्

माझ्या लहान मुलाला दूध पाजून, आपले लोक पाहून व विचारून,

पुनरागमनं यत्ते न च तच्छ्रद्दधाम्यहम्

त्याच्या परत येण्याबद्दल तू सांगतोस, पण मी त्यावर विश्वास ठेवत नाही.

भयान्मां भाषसे चैवं नास्ति प्राणसमं भयम्

तू मला भीतीपोटी असं बोलतोस; जीवाच्या भीतीसारखी दुसरी भीती नाही.

प्रत्ययो यदि ते भूयान्मां मुञ्च त्वं मृगाधिप ॥ 7.3.29.

जर तुला खरंच विश्वास असेल, तर मला सोड, रे पशुराजा.

ततोऽहं प्रत्ययं गत्वा मोचयिष्यामि वा न वा

मग मी खात्री करून घेईन आणि त्याला सोडवीन, किंवा कदाचित नाहीही.

तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

जर मी पुन्हा परत आलो नाही, तर त्या पापामुळे मी लागीन.