किं व्रतैः किं वृथा दानैः किं जपैर्नियमेन वा
व्रतांचा काय उपयोग, निष्फळ दानांचं काय, किंवा जप आणि नियमांचं काय?
गर्ता सुविपुलाकारा सर्वपातकनाशिनी
तेथे एक मोठी खोल खड्डी आहे, जी सर्व पापांचा नाश करणारी आहे.
ब्रह्महत्याविनिर्मुक्तः सौदासो यत्र पार्थिवः ६.५३.
तेथेच राजा सौदास ब्रह्महत्या या पापातून मुक्त झाला.
ब्रह्मण्यस्यापि संजाता तदस्माकं प्रकीर्तय
ब्रह्मणांवर प्रेम करणाऱ्यालाही हे घडलं आहे, ते आम्हाला सांग.
श्रूयते स महीपालो ब्राह्मणानां हिते रतः
ऐकायला येतं की तो राजा ब्राह्मणांच्या कल्याणात रमलेला होता.
विमुक्तश्च कथं भूयो भ्रूणगर्तामुपाश्रितः
मुक्त झाल्यावरही तो पुन्हा भ्रूणहत्या करणाऱ्या खड्ड्यात कसा गेला?
तदा स लज्जयाविष्टो लिंगाभावाद्द्विजोत्तमाः
तेव्हा, लाजेने ग्रासलेला आणि आपल्या चिन्हापासून वंचित झालेला तो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो,
कृत्वाऽतिविपुलां गर्तां प्रविवेश ततः परम्
त्याने एक अतिशय मोठा खड्डा तयार केला आणि मग त्यात प्रवेश केला.
एवं सा तत्र संजाता गर्ता ब्राह्मणसत्तमाः
म्हणून, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, तिथेच तो खड्डा तयार झाला.
आसीन्मित्रसहोनाम राजा परमधार्मिकः
तेथे मित्रसह नावाचा एक अत्यंत धर्मनिष्ठ राजा होता.
तेनेष्टं विपुलैर्यज्ञैः सुवर्णवरदक्षिणैः
त्याने मोठ्या यज्ञांत सोन्याचे भरपूर दान देऊन यज्ञ केले.
कस्यचित्त्वथ कालस्य सत्रे द्वादशवार्षिके
काही काळानंतर, बारा वर्षांच्या यज्ञात,
क्रूराक्षः क्रूरबुद्धिश्च राक्षसौ बलवत्तरौ ६.५३.
तेथे दोन बलवान राक्षस आले, क्रूराक्ष आणि क्रूरबुद्धी.
राक्षसैर्बहुभिः सार्धं तथान्यैर्भूतसंज्ञितैः
ते अनेक राक्षस आणि भूत नावाच्या इतर प्राण्यांसह आले.
अथ ते राक्षसाः सर्वे किंचिच्छिद्रमवेक्ष्य च
मग त्या सर्व राक्षसांनी एक छोटीशी फट शोधली,
निघ्नन्तो ब्राह्मणश्रेष्ठान्भक्षयन्तो हवींषि च
ते श्रेष्ठ ब्राह्मणांना मारू लागले आणि हविष्य खाऊ लागले.
एतस्मिन्नंतरे तत्र हाहाकारो महानभूत्
इतक्यात तिथे मोठा गोंधळ आणि आक्रोश उठला.
ततो मैत्रसहिः क्रुद्धस्त्यक्त्वा दीक्षाव्रतं नृपः
मग मैत्रसही राजा रागाने भरून, आपले दीक्षा-व्रत सोडून दिले.
कृतरक्षो वसिष्ठेन स्वयमेव पुरोधसा
वसिष्ठ या आपल्या पुरोहिताने त्याचे रक्षण केले, त्यामुळे तो स्वतः सुरक्षित राहिला.
क्रूरबुद्धिरथो वीक्ष्य हतं श्रेष्ठं सहोदरम्
पण त्या क्रूर मनाच्या माणसाने, आपल्या श्रेष्ठ भावाचा मृतदेह पाहिला,
हतशेषान्समादाय राक्षसान्बलसंयुतः
आणि मग उरलेले राक्षस, जे वाचले होते, त्यांना आपल्या बळासह एकत्र केले.
ततस्तद्वैरमाश्रित्य भ्रातुर्ज्येष्ठस्य राक्षसः
मग मोठ्या भावावर असलेल्या वैराचा आधार घेत, त्या राक्षसाने
एवं सवीक्षमाणस्य तस्य च्छिद्रं महात्मनः ६.५३.
तो सतत पाहत राहिला आणि त्या महात्म्याच्या कोणत्या तरी दुर्बलतेची वाट पाहू लागला.
न सूक्ष्ममपि संप्राप्तं छिद्रं तेन दुरात्मना
पण त्या दुष्टाने अगदी लहानशीही चूक किंवा दुर्बलता शोधू शकली नाही.
अथासौ ब्राह्मणान्सर्वान्विसृज्याहितदक्षिणान्
मग त्याने चुकीची दक्षिणा घेतलेल्या सर्व ब्राह्मणांना तिथून पाठवून दिले.
स्वहस्तेन गुरोद्याहं त्वां भोजयितुमुत्सहे
आपल्या हाताने, त्याने आपल्या गुरूंना सांगितले, 'मी तुम्हाला जेवायला घालू शकतो.'
क्षालितांघ्रिः स्वयं तेन निविष्टो भोजनाय वै
त्याने स्वतः पाय धुऊन घेतले आणि जेवायला बसला.
कूरबुद्धिरथो वीक्ष्य तदर्थं चामिषं शुभम्
पण त्या क्रूर मनाच्या माणसाने हे पाहून, त्या हेतूसाठी शुद्ध मांस तयार केले.
उखां कृत्वा ततस्तादृक्तत्प्रमाणामतर्किताम्
मग त्याने अगदी तितक्याच आकाराची आणि कुणालाही शंका येणार नाही अशी एक भांडे तयार केले.
अथासौ मुनिशार्दूलो भुंजानो बुबुधे हि तत्
मग तो ऋषी, जेवत असताना, त्याला हे कळले.