गीतं वा यदि वा नृत्यं तत्पुरः कुरुते नरः
किंवा त्या नगरीत त्याच्या समोर गाणे किंवा नृत्य करतो—
एवमुक्त्वा द्विजश्रेष्ठाः स मुनिर्ब्रह्मसंभवः ६.५२.
असे सांगून ब्रह्मापासून जन्मलेल्या त्या ऋषींनी श्रेष्ठ ब्राह्मणांना संबोधले.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये रुद्रकोटिमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
श्रीस्कांद महापुराणाच्या एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील सहाव्या नागरखंडातील हाटकेश्वर क्षेत्राच्या माहात्म्यात 'रुद्रकोटीचे माहात्म्य' या दोनपन्नासाव्या अध्यायाचा समारोप झाला.
प्रभूताश्चर्यसंयुक्तं बहुसिद्धनिषेवितम्
तेथे असंख्य अद्भुत गोष्टी आहेत आणि अनेक सिद्धांनी त्या ठिकाणी वास केला आहे.
यस्य मध्यगतो नित्यं स्वयमेव महेश्वरः
ज्याच्या मध्यभागी स्वयं महेश्वर नेहमी वास करतो.
वैशाख्यां यो नरस्तत्र कृत्वा श्राद्धं समाहितः पूजयेद्दक्षिणां मूर्तिं समाश्रित्य द्विजोत्तमाः
जो कोणी वैशाख महिन्यात तेथे एकाग्रतेने श्राद्ध करतो आणि दक्षिण दिशेची मूर्ती भक्तीने पूजतो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो—
दश पूर्वान्दशातीतानात्मानं च द्विजोत्तमाः
त्याचे दहा पूर्वज, दहा नंतरचे आणि स्वतः, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो—
यो यं काममभिध्याय तत्र पीठं प्रपूजयेत्
जो कोणी ज्या इच्छेने तेथे पवित्र आसनाची पूजा करतो—
स तत्कृत्स्नमवाप्नोति यदपि स्यात्सुदुर्लभम्
तो सर्व काही मिळवतो, अगदी जे मिळवणे फार कठीण आहे तेही.
श्रद्धायुक्तो नरो यो वा उपवासपरः शुचिः स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्
जो माणूस श्रद्धेने, उपवासात आणि शुद्धतेत रमतो, तो मरण आणि वार्धक्यापासून मुक्त असलेल्या सर्वोच्च अवस्थेला पोहोचतो.
किं व्रतैः किं वृथा दानैः किं जपैर्नियमेन वा
व्रतांचा काय उपयोग, निष्फळ दानांचं काय, किंवा जप आणि नियमांचं काय?
गर्ता सुविपुलाकारा सर्वपातकनाशिनी
तेथे एक मोठी खोल खड्डी आहे, जी सर्व पापांचा नाश करणारी आहे.
ब्रह्महत्याविनिर्मुक्तः सौदासो यत्र पार्थिवः ६.५३.
तेथेच राजा सौदास ब्रह्महत्या या पापातून मुक्त झाला.
ब्रह्मण्यस्यापि संजाता तदस्माकं प्रकीर्तय
ब्रह्मणांवर प्रेम करणाऱ्यालाही हे घडलं आहे, ते आम्हाला सांग.
श्रूयते स महीपालो ब्राह्मणानां हिते रतः
ऐकायला येतं की तो राजा ब्राह्मणांच्या कल्याणात रमलेला होता.
विमुक्तश्च कथं भूयो भ्रूणगर्तामुपाश्रितः
मुक्त झाल्यावरही तो पुन्हा भ्रूणहत्या करणाऱ्या खड्ड्यात कसा गेला?
तदा स लज्जयाविष्टो लिंगाभावाद्द्विजोत्तमाः
तेव्हा, लाजेने ग्रासलेला आणि आपल्या चिन्हापासून वंचित झालेला तो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो,
कृत्वाऽतिविपुलां गर्तां प्रविवेश ततः परम्
त्याने एक अतिशय मोठा खड्डा तयार केला आणि मग त्यात प्रवेश केला.
एवं सा तत्र संजाता गर्ता ब्राह्मणसत्तमाः
म्हणून, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, तिथेच तो खड्डा तयार झाला.
आसीन्मित्रसहोनाम राजा परमधार्मिकः
तेथे मित्रसह नावाचा एक अत्यंत धर्मनिष्ठ राजा होता.
तेनेष्टं विपुलैर्यज्ञैः सुवर्णवरदक्षिणैः
त्याने मोठ्या यज्ञांत सोन्याचे भरपूर दान देऊन यज्ञ केले.
कस्यचित्त्वथ कालस्य सत्रे द्वादशवार्षिके
काही काळानंतर, बारा वर्षांच्या यज्ञात,
क्रूराक्षः क्रूरबुद्धिश्च राक्षसौ बलवत्तरौ ६.५३.
तेथे दोन बलवान राक्षस आले, क्रूराक्ष आणि क्रूरबुद्धी.
राक्षसैर्बहुभिः सार्धं तथान्यैर्भूतसंज्ञितैः
ते अनेक राक्षस आणि भूत नावाच्या इतर प्राण्यांसह आले.
अथ ते राक्षसाः सर्वे किंचिच्छिद्रमवेक्ष्य च
मग त्या सर्व राक्षसांनी एक छोटीशी फट शोधली,
निघ्नन्तो ब्राह्मणश्रेष्ठान्भक्षयन्तो हवींषि च
ते श्रेष्ठ ब्राह्मणांना मारू लागले आणि हविष्य खाऊ लागले.
एतस्मिन्नंतरे तत्र हाहाकारो महानभूत्
इतक्यात तिथे मोठा गोंधळ आणि आक्रोश उठला.
ततो मैत्रसहिः क्रुद्धस्त्यक्त्वा दीक्षाव्रतं नृपः
मग मैत्रसही राजा रागाने भरून, आपले दीक्षा-व्रत सोडून दिले.
कृतरक्षो वसिष्ठेन स्वयमेव पुरोधसा
वसिष्ठ या आपल्या पुरोहिताने त्याचे रक्षण केले, त्यामुळे तो स्वतः सुरक्षित राहिला.
क्रूरबुद्धिरथो वीक्ष्य हतं श्रेष्ठं सहोदरम्
पण त्या क्रूर मनाच्या माणसाने, आपल्या श्रेष्ठ भावाचा मृतदेह पाहिला,