दृश्यते चैव यत्रैव सस्यं वापि कथंचन
जिथे कुठे थोडेफार पीक दिसायचे,
एवमन्नक्षये जाते पीडिते धरणीतले
अशा प्रकारे अन्नाचा तुटवडा पडला आणि पृथ्वीला मोठा त्रास झाला.
अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च कश्यपः सुमहातपाः कौशिको जमदग्निश्च तथैवारुंधती सती
अत्री, वसिष्ठ, कठोर तप करणारे कश्यप, कौशिक, जमदग्नी आणि सती अरुंधती,
अथ तेषां समस्तानां चंडाभूत्परिचारिका
मग त्या सर्वांच्या मध्ये एक अत्यंत रौद्र सेविका होती.
ततस्ते विषयं प्राप्ता वृषादर्भिमहीपतेः
मग ते सर्व वृषादर्भी या राजाच्या प्रदेशात पोहोचले.
ततस्तैः पतितो भूमौ दृष्टो मृतकुमारकः
मग त्यांनी जमिनीवर पडलेला एक मृत मुलगा पाहिला.
अपचन्यावदग्नौ तं क्षुधया परिपीडिताः
भुकेने त्रस्त होऊन त्यांनी त्याला अपमानाच्या अग्नीमध्ये टाकले.
राक्षसानामयं धर्मो महामांसस्य भक्षणम्
राक्षसांचा रिवाज म्हणजे मोठ्या प्रमाणात मांस खाणे.
सोऽहं सस्यं प्रदास्यामि ग्रामान्व्रीहीन्यवानपि ६.३२.
म्हणून मी धान्य, गावे आणि अगदी भाताचे शेतही देईन.
प्रतिग्रहस्य भूपाला दापत्कालेऽपि नो नृप
राजा, गरज आली तरी राजांनी दान स्वीकारू नये.
पश्चात्तपश्चरिष्यामो महामांससमुद्भवम्
मांस खाल्ल्यामुळे झालेल्या पापासाठी नंतर आम्ही प्रायश्चित करू.
ग्राह्यो मत्तस्ततः सर्वैर्नात्र कार्या विचारणा
सर्वांनी माझ्याकडून स्वीकारावे, येथे विचार करण्याची गरज नाही.
स दूराद्ब्राह्मणैस्त्याज्यो विशेषात्कृतिभिर्नृप
राजा, ब्राह्मणांनी, विशेषतः योग्य ब्राह्मणांनी, त्याला दूरून टाळावे.
दशसूनासमश्चक्री दशचक्रिसमो ध्वजी
जो कृत्य करतो तो दहा पुत्रांसारखा; जो ध्वज घेऊन जातो तो दहा रथांसारखा.
दशसूनासहस्रेण तुल्यो राजप्रतिग्रहः
राजाचा दान स्वीकारणे हे दहा हजार पुत्रांसारखे आहे.
रौरवादिषु सर्वेषु नरकेषु स पच्यते
तो रौरव आणि इतर सर्व नरकांत भाजला जातो.
वयमन्यत्र यास्यामो ग्रहीष्यामो न ते धनम्
आम्ही दुसरीकडे जाऊ; तुझे धन घेणार नाही.
परित्यज्य कुमारं तं मृतं तमपि भूमिपम्
त्या कुमाराला आणि त्या मृत राजाला सोडून दिले.
सोऽपि राजा ततस्तैस्तु भर्त्सितोऽतिरुषान्वितः ६.३२.
मग त्या राजाला त्यांनी झिडकारले, त्यामुळे तो फार रागावला.
ततः सुवर्णपूर्णानि विधायोदुम्बराणि च
त्याने सोन्याने भरलेली उडुंबर फळे तयार केली.
उदुम्बराणि संदृष्ट्वा जगृहुः क्षुधयार्दिताः
उडुंबर फळे पाहून, भुकेने त्रस्त होऊन त्यांनी ती घेतली.
अथ तानि समालक्ष्य गुरूणि मुनिसत्तमाः
मग ती जड फळे पाहून, श्रेष्ठ ऋषींनी निरीक्षण केले.
अत्रिरुवाच नास्माकं मुनयोऽज्ञानं नास्माकं गृहबुद्धयः
अत्री म्हणाले: 'आम्हा ऋषींना अज्ञान नाही, आणि आम्ही गृहस्थासारखे विचार करत नाही.'
तस्मादेतानि संत्यज्य हेमगर्भाणि दूरतः
म्हणून हे सोन्याने भरलेली फळे आम्ही दूरूनच टाकतो.
सार्वभौमो महीपाल एकोऽन्यश्च निरीहकः
एकजण सर्व पृथ्वीचा राजा असतो, तर दुसरा अगदीच असहाय आणि गरीब असतो.
धर्मार्थमपि विप्राणां संचयोऽर्थस्य गर्हितः
धर्म किंवा लाभासाठी ब्राह्मणांनी धन साठवणे निंदनीय मानले जाते.
त्यजतः संचयान्सर्वान्यांति हानिमुपद्रवाः
जो सर्व प्रकारचे साठवण सोडतो, त्याच्याकडून नुकसान आणि त्रास दूर जातात.
निर्धनत्वं तथा राज्यं तुलायां धारयेद्बुधः
शहाणा माणूस गरिबी आणि राज्य या दोन्ही गोष्टी समान समजून पाहतो.
अर्थैश्वर्यविमूढात्मा श्रेयसा मुच्यते हि सः ॥ ६.३२.
ज्याचे मन धन आणि सत्ता यामुळे फसले जाते, तो खऱ्या कल्याणापासून वंचित राहतो.
अर्थसंपद्विमोहाय विमोहो नरकाय च
धनसंपत्तीमुळे मोह निर्माण होतो आणि मोह नरकात नेतो.