तत्र पूर्वं तपस्तप्तं मातुः शापप्रपीडितैः
तेथे पूर्वी आईच्या शापामुळे त्रस्त झालेल्यांनी कठोर तप केला.
कम्बलाश्वतरौ नागौ तथा ख्यातौ धरातले
कम्बळ आणि अश्वतर हे दोन नाग पृथ्वीवर प्रसिद्ध होते.
अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकश्च महावलः
अनंत, वासुकी आणि बलवान तक्षक हे देखील होते.
ऐरावतस्तथा शंखः पुण्डरीको महाविषः
एरावत, शंख, पुंडरीक आणि महाविष हेही तिथे होते.
एतेषां पुत्रपौत्राश्च तेषामपि विभूतिभिः
त्यांच्या मुला-नातवंडांनी वेगवेगळ्या सामर्थ्यांसह जन्म घेतला.
अथ ते कुटिला दुष्टा भक्षयंति सदा जनान्
मग हे वाकडे आणि दुष्ट नाग नेहमी लोकांना खात असत.
ततः प्रजा इमाः सर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः
म्हणून सर्व प्रजाजन ब्रह्मदेवांच्या आश्रयाला गेले.
यावन्न शून्यतां याति सकलं वसुधातलम् ६.३१.
संपूर्ण पृथ्वी ओस पडण्याआधीच,
अथ तानब्रवीद्ब्रह्मा शेषाद्यान्नवनायकान्
मग ब्रह्मदेवांनी शेषादी नागांच्या प्रमुखांना बोलावले.
अथ तेषां बहुत्वाच्च नैव रक्षा प्रजायते
पण त्यांची संख्या खूप असल्यामुळे रक्षण करणे शक्य झाले नाही.
ततः कोपपरीतात्मा तानाहूय कुलाधिपान्
तेव्हा रागाने भरलेल्या मनाने त्यांनी नागकुलांच्या प्रमुखांना बोलावले.
भक्षयंति यतः सर्पा अपराधं विना प्रजाः
कारण नाग कुठलाही अपराध न करता लोकांना खात होते.
तच्छ्रुत्वा वेपमानास्ते सर्पाणां नवनायकाः
हे ऐकून नागांच्या नव्या प्रमुखांचे अंग थरथरू लागले.
ब्रह्मोवाच॥ यदि नाम मया सृष्टा यूयं दिष्ट्या विषोल्बणाः
ब्रह्मदेव म्हणाले — जरी मी तुम्हाला निर्माण केले आणि नियतीने तुम्ही विषारी झाला असलात,
अपराधं विना कस्माद्भक्षयध्व इमाः प्रजाः ॥ ६.३१.
तरीही तुम्ही कुठलाही अपराध न केलेल्या या लोकांना का खात आहात?
अथवा संप्रयच्छस्व स्थानं मानुषवर्जितम्
नाहीतर, माणसांना वगळून स्वतःसाठी जागा ठरवा.
पारिक्षितमखे तस्मिन्सर्पाणां चित्रभानुना
परीक्षिताच्या यज्ञात नागांमध्ये चित्रभानूने,
यथा न संततिच्छेदो जायते प्रपितामह
म्हणजे वंशाचा छेद होऊ नये म्हणून, हे प्रपितामह.
स संतानकृते भार्यां भूमावन्वेषयिष्यति
तो आपली संतती वाढावी म्हणून पृथ्वीवर वधू शोधेल.
भाविनी च भवद्वंशे जरत्कन्या सुशोभना
तुझ्या वंशात एक सुंदर, वयस्क कन्या जन्माला येईल.
ताभ्यां यो भविता पुत्रः स शेषान्रक्षयिष्यति
त्या दोघांपासून जो पुत्र जन्माला येईल, तो उरलेल्या सर्वांचा रक्षण करील.
सुतलं नितलं चैव तथैव वितलं च यत्
सुतल, नितल आणि तसेच वितल हे सर्व
मया दत्तेऽतिरम्ये च सर्वभोगसमन्विते
मीच तुम्हाला दिले आहेत, फार रमणीय आणि सर्व सुखांनी युक्त.
तत्र भुंजथ सद्भोगा न्गत्वाऽऽशु मम शासनात्
माझ्या आज्ञेने तिकडे त्वरेने जा आणि तेथे खरे सुख उपभोगा.
शक्नुमो वस्तुमुर्व्यां नस्तस्मात्स्थानं प्रदर्शय ६.३१.
आम्हाला पृथ्वीवर राहता येत नाही, म्हणून आम्हाला ते स्थान दाखवा.
पंचमी शेषकालस्तु नेयस्तत्रं रसातले
पाचवा उरलेला काळ तिकडे, रसातळात नेला पाहिजे.
तत्रागतैर्न हंतव्या मानवा दोषवर्जिताः
तिकडे गेलेल्या लोकांनी दोषरहित माणसांना मारू नये.
चमत्कारपुरे क्षेत्रे मया दत्ता स्थितिः सदा
चमत्कारपूर या क्षेत्रात मी कायम निवासाची जागा दिली आहे.
पातालं कुलमुख्याश्च तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः
त्या प्रदेशात पाताळातील प्रमुख कुळे स्थिर आहेत.
तत्र श्रावणपंचम्यां यस्तान्पूजयते नरः
श्रावण महिन्यातील पाचव्या दिवशी जो कोणी त्यांची पूजा करतो,