श्रीवर्धनइतिख्यातो नानाशास्त्रकृतश्रमः ६.२९.
श्रीवर्धन नावाने प्रसिद्ध, अनेक शास्त्रांच्या अभ्यासाने थकलेला.
नातिदूरस्थितं मां च ज्ञात्वा तत्कर्मकारिणम्
मी फार दूर नाही, हे ओळखून, त्या कर्माचा करणारा म्हणून मला पाहिले.
स्फुरताधरयुग्मेन बाष्पगद्गदया गिरा
कंपणाऱ्या ओठांनी आणि अश्रूंनी भरलेल्या, अडखळत्या आवाजात.
निर्विकल्पेन चित्तेन यदि ध्यातो महेश्वरः ईदृक्कायो भवत्वाशु गुरुर्मे येन धर्षितः
जर महेश्वराचे एकाग्र मनाने ध्यान केले, तर ज्या देहाने माझ्या गुरूला त्रास झाला, तो देह मला लवकर मिळो.
अथाहं सर्पतां प्राप्तस्तत्क्षणादेव दारुणाम्
मग त्या क्षणीच मी कठोर सर्परूप धारण केले.
अथ गत्वा समाधेः स पर्यंतं संयतो मुनिः
मग तो संयमी ऋषी ध्यानाच्या शेवटी पोहोचला.
अथ सर्पाकृतिं मां च दुःखेन महतान्वितम् तटस्थं भयसंत्रस्तं तथा सर्वजनं तदा
मग मला सर्पाच्या रूपात, मोठ्या दुःखाने ग्रस्त, काठावर उभा, भीतीने थरथरताना आणि तिथल्या सर्व लोकांनाही घाबरलेले पाहिले.
शपता ब्राह्मणं दीनं नैष धर्मस्तपस्विनाम्
दीन ब्राह्मणाला शाप देत म्हणाला, 'हे तपस्व्यांचे वर्तन नाही.'
समो मानेऽपमाने च समलोष्टाश्मकांचनः
तो सन्मान आणि अपमान यांत सम आहे, माती, दगड आणि सोन्यातही सारखाच आहे.
तस्मादजानता वत्स शप्तोऽयं ब्राह्मणस्त्वया ६.२९.
म्हणून, मुला, तुला न कळता या ब्राह्मणाला शाप दिलास.
अथ श्रीवर्धनः प्राह प्रणिपत्य निजं गुरुम्
मग श्रीवर्धनाने आपल्या गुरूला वंदन करून बोलायला सुरुवात केली.
अज्ञानाद्यदिवा ज्ञानान्मया यद्व्याहृतं वचः
अज्ञानाने किंवा ज्ञानाने, मी जे काही बोललो आहे,
न मृषा वचनं प्रोक्तं स्वैरेणापि गुरो मया
गुरूंसमोर मी कधीही खोटं बोललो नाही, अगदी मोकळेपणातसुद्धा नाही.
पश्चादुदयते सूर्यः शोषं याति महार्णवः
नंतर सूर्य उगवतो आणि मोठा समुद्रही कोरडा पडतो.
तमुवाच गुरुः शिष्यं स पुनः श्लक्ष्णया गिरा
मग गुरूंनी आपल्या शिष्याला पुन्हा प्रेमळ शब्दांनी सांगितलं.
सदा शिष्यो वयःस्थोपि शासनीयः प्रयत्नतः ॥। किं पुनर्बाल एव त्वं तेन त्वां वच्मि भूरिशः
शिष्य कितीही मोठा झाला तरी त्याला नेहमी काळजीपूर्वक शिकवावं लागतं; मग तू तर अजून लहान आहेस, म्हणून मी तुला वारंवार सांगतो.
धर्मं न व्ययते कोऽपि मुनीनां पूर्वसंचितम्
पूर्वीच्या ऋषींनी साठवलेला धर्म कोणीही नष्ट करू शकत नाही.
तस्मात्क्षमां पुरस्कृत्य वर्तितव्यं तपस्विभिः
म्हणून तपस्व्यांनी नेहमी संयम ठेवून वागावं.
न पापं प्रति पापः स्याद्बुद्धिरेषा सनातनी
वाईटाला वाईटाने उत्तर द्यायचं नाही—हीच सनातन नीती आहे.
दग्धः स दहते भूयो हतमेव निहंति च ६.२९.
जो जळतो तो पुन्हा इतरांना जाळतो; जो मारला जातो तोही प्रतिशोध घेतो.
उपकारिषु यः साधुः साधुत्वे तस्य को गुणः
जे आपल्यावर उपकार करतात त्यांच्याशी चांगलं वागण्यात काय विशेष?
एवमुक्त्वा स तं शिष्यं ततो मामिदमब्रवीत्
असं सांगून मग त्याने आपल्या शिष्याला असं म्हटलं:
नान्यथा वचनं भावि मम शिष्यस्य पन्नग
नागा, मी शिष्याला जे सांगितलं ते नक्कीच तसंच घडेल.
प्रसादं कुरु दीनस्य शापस्याज्ञानिनस्तथा
जो शापाचा अर्थही जाणत नाही, अशा दीनावर कृपा कर.
न तस्य शक्यते कर्तुं संख्या धर्मस्य भद्रक
भाग्यवान, त्याच्या धर्माची मोजदाद कुणीही करू शकत नाही.
मुहूर्तमपि यो विघ्नं करोति च महोत्सवे
कोणी जरी थोड्यावेळासाठी मोठ्या उत्सवात अडथळा आणला—
शैवं षडक्षरं मंत्रं योजपेच्छ्रद्धयान्वितः
श्रद्धेने शिवाचा सहा अक्षरी मंत्र जपावा.
दशभिर्दिनजं पापं विंशत्या वत्सरोद्भवम्
त्यामुळे दहा दिवसांचं किंवा वीस वर्षांचं पाप नष्ट होतं.
तस्मात्त्वं जलमध्यस्थस्तं मंत्रं जप सादरम् ६.२९.
म्हणून तू पाण्यात उभा राहून तो मंत्र आदराने जप कर.
यदा त्वां जलमध्यस्थं वत्सोनाम द्विजो रुषा
जेव्हा तू पाण्यात उभा असशील, तेव्हा वत्स नावाचा एक ब्राह्मण रागाने—