एकोनविंशतिश्चायं प्रख्यातः कूटशाल्मलिः ॥ सुतीक्ष्णकंटकाकीर्णः समंताद्द्विजसत्तम ।ा
'कूटशाल्मली' नावाने प्रसिद्ध असलेले हे एकोणविसावे नरक आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, सर्वत्र तीक्ष्ण काट्यांनी भरलेले आहे.
नास्तिका भिन्नमर्यादा ये च विप्रस्य घातकाः
जे नास्तिक आहेत, मर्यादा मोडणारे आहेत आणि ब्राह्मणहत्यारे आहेत,
एष विंशतिमो नाम नरको द्विजसत्तम
हे विसावे नरक असे नावाने ओळखले जाते, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
अत्र यांति नरा विप्र पररंध्रनिरीक्षकाः
इथे, हे ब्राह्मण, जे दुसऱ्याच्या पत्नीला पाहतात, ते पुरुष येतात.
एकविंशतिमा चैषा नाम्ना वैतरणी नदी
हे एकवीसावे 'वैतरणी' नदी या नावाने ओळखले जाते.
मृत्युकाले समुत्पन्ने धेनुं यच्छंति ये नराः
मृत्यूच्या वेळी जे पुरुष गाय दान करतात,
अदत्त्वा गां च ये मर्त्या म्रियंते द्विजसत्तम ६.२६.
जे माणसे गाय न देता मरतात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण,
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तम
तुम्ही विचारले म्हणून हे सर्व मी सांगितले, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
तस्माद्गच्छ गृहं शीघ्रं यावद्गात्रं न दह्यते
म्हणून तू लवकर आपल्या घरी जा, जोपर्यंत तुझे शरीर जळलेले नाही.
ब्राह्मण उवाच यदि देव मया सम्यग्गंतव्यं निजमंदिरम्
ब्राह्मण म्हणाला : देवा, जर मला खरंच माझ्या घरी योग्य रीतीने परत जायचं असेल,
तीर्थयात्रापरो नित्यं देवतातिथिपूजकः
जो नेहमी तीर्थयात्रेला जातो आणि देव-आतिथ्याची पूजा करतो,
परोपकारसंयुक्तो नित्यं जपपरायणः
जो नेहमी दुसऱ्याच्या उपकारात आणि जपात मग्न असतो,
वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च
जो विहिरी, कूप, तलाव आणि देवांची मंदिरे बांधतो,
हेमंते वह्निदो यः स्यात्तथा ग्रीष्मे जलप्रदः
हिवाळ्यात जो लोकांना अग्नी देतो आणि उन्हाळ्यात पाणी देतो,
व्रतोपवाससंयुक्तः शांतात्मा विजितेंद्रियः
जो व्रत-उपवास करतो, शांत मनाचा आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेला असतो,
अन्नप्रदो नरो यः स्याद्विशेषेण तिलप्रदः
जो अन्न देतो, आणि विशेषतः तीळ दान करतो,
वेदाध्ययनसंपन्नः शास्त्रासक्तः सुमृष्टवाक् ६.२६.
जो वेदाध्ययन केलेला, शास्त्रात आसक्त आणि गोड बोलणारा असतो,
न याति नरकं स्वर्गे तथा पापक्रियारतः
पण जर तो पाप कर्मात रमला असेल, तर तो नरकातही जात नाही, स्वर्गातही जात नाही.
तस्मादशुभकर्मापि कर्मणा येन पातकम्
म्हणून, जो अशुभ कर्म करतो आणि ज्यामुळे पाप लागते,
तन्मेब्रूहि सुरश्रेष्ठ व्रतं नियममेव वा
म्हणून, हे देवांमध्ये श्रेष्ठ, मला एखादं व्रत किंवा नियम सांग,
गोपनीयं प्रयत्नेन वचनान्मम सर्वदा
जे नेहमी माझ्या शब्दाप्रमाणे, पूर्ण प्रयत्नाने गुप्त ठेवावं लागतं.
महापातकयुक्तोऽपि पुरुषो येन कर्मणा
ज्यामुळे अगदी मोठ्या पापात अडकलेला मनुष्यही,
आनर्तविषये रम्यं सर्वतीर्थमयं शुभम्
आनर्त देशात, जो सुंदर आणि सर्व तीर्थांनी परिपूर्ण आहे,
तत्रैकमपि मासार्धं यो भक्त्या पूजयेद्धरम्
तेथे जर तो भक्तीने अर्धा महिना धर्माची पूजा करतो,
तस्मात्तत्र द्रुतं गत्वा त्वमाराधय शंकरम्
म्हणून, तू तिथे लवकर जाऊन शंकराची पूजा कर.
धर्मराजस्य संहष्टो मधुरां नगरीं प्रति
तो आनंदाने धर्मराजाच्या मधुर नगरीकडे गेला.
तावद्द्वितीयं गो कर्णं दूत आदाय संगतः ६.२६.
तेव्हा दूत दुसरे गायीचे कान घेऊन तेथे आला.
ततः प्रोवाच तं दूतं धर्मराजः प्रहर्षितः
नंतर धर्मराज आनंदाने त्या दूताला म्हणाला.
यस्मात्कालात्ययं कृत्वाऽऽनीतोऽयं ब्राह्मणस्त्वया
तू वेळ ओलांडून हा ब्राह्मण इथे आणला आहेस,
ततस्तौ तत्क्षणान्मुक्तौ गोकर्णौ ब्राह्मणौ समम्
त्या क्षणी दोन्ही ब्राह्मण, म्हणजे गोकरण आणि त्याचा सोबती, मुक्त झाले.