सूत उवाच अस्ति पुण्यतमं ख्यातं समस्ते धरणीतले । तत्र ये मानवास्तीर्थे सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः
सूतमुनी म्हणाले: या पृथ्वीवर एक अत्यंत पवित्र आणि प्रसिद्ध तीर्थ आहे. तिथे जे लोक योग्य श्रद्धेने जातात—
मध्ये स्थिते न ते यांति तिर्यग्योनौ कथंचन
ते तिथे असताना, त्यांना कधीच नीच योनी मिळत नाही.
कृतघ्ना नास्तिकाश्चौरा मर्यादाभेदकास्तथा विमानवरमारूढाः स्तूयमानाश्च किंनरैः
जे कृतघ्न, नास्तिक, चोर किंवा सीमा मोडणारे आहेत, त्यांनाही तिथे किंनरांच्या स्तुतीने सुंदर विमानात बसण्याचा सन्मान मिळतो.
किं प्रभावं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः
त्याचे सामर्थ्य काय आहे, ते आम्हाला सांग; कारण आम्हाला फारच कुतूहल आहे.
नानाविहंगसंघुष्टे नानावृक्षसमाकुले
जिथे अनेक पक्ष्यांचे थवे आणि विविध झाडे आहेत,
समायाता महारौद्रा लुब्ध काश्चापपाणयः
तेथे काही भयंकर, लोभी आणि पापी शस्त्र घेऊन शिकारी आले.
एतस्मिन्नंतरे दृष्टं मृगयूथं तरोरधः
त्याच वेळी, एका झाडाखाली हरिणांचा कळप दिसला.
अथ ताँल्लुब्धकान्दृष्ट्वा दूरतोऽपि भयातुराः
मग त्या शिकाऱ्यांना दूरून पाहून, ते हरिण घाबरले.
अथ ते सन्निधौ दृष्ट्वा गंभीरं सलिलाशयम् ६.२३.
मग जवळच खोल पाण्याचा साठा दिसला,
ततस्तत्सलिलस्यांतस्ते मृगाः सर्व एव हि
मग सर्व हरिणे त्या पाण्यात गेली.
अथ तान्मानुषीभूतान्पप्रच्छुर्लुब्धका मृगान् केन मार्गेण निर्यातं तस्माद्वदत मा चिरम्
मग शिकाऱ्यांनी, ती हरिणे माणसात बदललेली पाहून, त्यांना विचारले: 'तुम्ही इथून कोणत्या मार्गाने गेलात? लवकर सांगा.'
तीर्थस्याऽस्य प्रभावेन प्राप्ताः सत्यं न संशयः
या तीर्थाच्या प्रभावामुळेच तुम्हाला हे प्राप्त झाले आहे, यात शंका नाही.
स्नानमात्रात्ततः सर्वे दिव्यमाल्यानुलेपनाः
फक्त स्नान केल्यावर, सर्वांना दिव्य फुले आणि सुगंधी लेप मिळाले.
स्नानमात्रेण ते प्राप्ता लुब्धकास्तादृशं वपुः
फक्त स्नान केल्यावर, त्या शिकाऱ्यांना असेच दिव्य रूप मिळाले.
तथा मानुष्यमापन्ना मृगास्तोयावगाहनात्
मग त्या हरिणाने माणसाचा रूप घेतले आणि पाण्यात शिरले.
आच्छन्नं पांसुभिः कृत्स्नं वायुना शक्रशासनात्
इंद्राच्या आज्ञेने वाऱ्याने ते संपूर्ण जागा मातीने झाकली.
वल्मीकरंध्रमासाद्य तन्निष्क्रांतं पुनर्द्विजाः
त्या मुंग्यांच्या वारुळाच्या तोंडाशी पोहोचून, ते द्विज पुन्हा बाहेर आले.
यत्र स्नातः पुरा सद्यस्त्रिशंकुः पृथिवीपतिः ६.२३.
याच ठिकाणी पूर्वी त्रिशंकू राजाने स्नान केले होते.
एतस्मात्कारणात्तत्र स्नाताः सारंगलुब्धकाः
म्हणूनच, या कारणामुळे, हरिण शिकारी तिथे स्नान करतात.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मृगतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामत्रयोविंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे, श्रीस्कांद महापुराणाच्या एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील नगरखंडातील हाटकेश्वर क्षेत्र महात्म्यातील मृगतिर्थ महात्म्याचे वर्णन करणारा तेवीसावा अध्याय संपला.
अपरं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्
ब्राह्मणांनो, आणखी एक असे आहे जे सर्व पापांचा नाश करते.
अयने दक्षिणे प्राप्ते यस्तत्पूज्य समाहितः
दक्षिणायन सुरू झाल्यावर, जो कोणी ते एकाग्रतेने पूजतो—
स मृतोऽप्ययने याम्ये तद्विष्णोः परमं पदम्
तो जरी दक्षिणायनात मरण पावला तरी, विष्णूचे परम स्थान प्राप्त करतो.
तथा चैवोत्तरे प्राप्ते पूजयित्वा यथाविधि सोऽपि विष्णोः पदं पुण्यं प्राप्य संजायते सुखी
त्याचप्रमाणे, उत्तरायण सुरू झाल्यावर, योग्य पद्धतीने पूजा केल्यास तोही विष्णूचे पवित्र स्थान मिळवतो आणि सुखी जन्म घेतो.
कथं निवेद्यते तत्र सम्यगात्माऽ यनद्वये
त्या दोन्ही अयनांत आत्मा कसा योग्य प्रकारे अर्पण करावा हे कसे सांगितले आहे?
तस्मिन्दृष्टेऽथवा स्पृष्टे यत्फलं लभ्यते नरैः
ते पाहिल्यावर किंवा स्पर्श केल्यावर माणसांना कोणते फळ मिळते?
तदा क्रमैस्त्रिभिर्व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्
मग त्या तीन पावलांनी सर्व त्रैलोक्य, म्हणजेच जडजिवंत सृष्टी व्यापली गेली.
हाटकेश्वरजे क्षेत्रे संन्यस्तः प्रथमः क्रमः
हाटकेश्वर क्षेत्रात पहिले पाऊल ठेवले गेले.
तृतीयस्य समुद्योगं यदा चक्रे स चक्रधृक्
चक्रधारी जेव्हा तिसऱ्या पावलासाठी तयारी करू लागला—
पादाग्रेणाथ संभिन्ने ब्रह्मांडे निर्मलं जलम् 6.24.
तेव्हा त्याच्या पायाच्या टोकाने ब्रह्मांड फोडले गेले आणि निर्मळ पाणी बाहेर आले.