एवं तत्र समुत्पन्नं तीर्थं तद्बालमंडनम् ॥। स्वामिद्रोहकृतात्पापान्मुच्यंते यत्र मानवाः
अशा प्रकारे तिथे बालमंडन नावाचे तीर्थ निर्माण झाले; त्या ठिकाणी स्वामीद्रोहाने झालेले पाप लोकांपासून दूर होते.
एतद्वः सर्वमाख्यातं बालमंडनसंभवम्
हे सर्व बालमंडनाच्या उत्पत्तीचे वर्णन मी तुम्हाला सांगितले आहे.
आश्विनस्य सिते पक्षे दशम्यादि यथाक्रमम्
आश्विन महिन्यातल्या शुद्ध पक्षात, दहाव्या दिवसापासून योग्य क्रमाने—
तीर्थानां स हि सर्वेषां स्नानजं लभते फलम् ६.२२.
तेथे सर्व तीर्थांमध्ये स्नान केल्याचे फळ मिळते.
तस्मिन्काले सहस्राक्षः समागच्छति भूतले
त्या काळात सहस्त्रनेत्री पृथ्वीवर अवतरतो.
यावद्भूमितले शक्रस्तिष्ठत्येवं द्विजोत्तमाः
तोपर्यंत, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, शक्र पृथ्वीवर अशाच प्रकारे राहतो.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तस्मिन्काले विशेषतः
म्हणून त्या काळात, विशेष प्रयत्न करून, सर्वतोपरी प्रयत्न करावा.
अत्र श्लोकौ पुरा गीतौ नारदैन सुर षिंणा
इथे नारदांनी देव आणि ऋषी यांच्यात पूर्वी गायलेले दोन श्लोक आहेत.
बालमंडनके स्नात्वा शक्रेश्वरमथेक्षयेत् स पापैर्मुच्यते सर्वैराजन्ममरणाद्भुवि
बालमंडन येथे स्नान करून, शक्रेश्वराचे दर्शन घ्यावे; असे केल्याने, राजन, मनुष्याला पृथ्वीवरील जन्ममृत्यूपासून आणि सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
प्रभावात्तस्य तीर्थस्य सत्यमेतद्द्विजोत्तमाः
त्या तीर्थाच्या प्रभावामुळे हे खरे आहे, हे द्विजश्रेष्ठांनो.
सूत उवाच अस्ति पुण्यतमं ख्यातं समस्ते धरणीतले । तत्र ये मानवास्तीर्थे सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः
सूतमुनी म्हणाले: या पृथ्वीवर एक अत्यंत पवित्र आणि प्रसिद्ध तीर्थ आहे. तिथे जे लोक योग्य श्रद्धेने जातात—
मध्ये स्थिते न ते यांति तिर्यग्योनौ कथंचन
ते तिथे असताना, त्यांना कधीच नीच योनी मिळत नाही.
कृतघ्ना नास्तिकाश्चौरा मर्यादाभेदकास्तथा विमानवरमारूढाः स्तूयमानाश्च किंनरैः
जे कृतघ्न, नास्तिक, चोर किंवा सीमा मोडणारे आहेत, त्यांनाही तिथे किंनरांच्या स्तुतीने सुंदर विमानात बसण्याचा सन्मान मिळतो.
किं प्रभावं समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः
त्याचे सामर्थ्य काय आहे, ते आम्हाला सांग; कारण आम्हाला फारच कुतूहल आहे.
नानाविहंगसंघुष्टे नानावृक्षसमाकुले
जिथे अनेक पक्ष्यांचे थवे आणि विविध झाडे आहेत,
समायाता महारौद्रा लुब्ध काश्चापपाणयः
तेथे काही भयंकर, लोभी आणि पापी शस्त्र घेऊन शिकारी आले.
एतस्मिन्नंतरे दृष्टं मृगयूथं तरोरधः
त्याच वेळी, एका झाडाखाली हरिणांचा कळप दिसला.
अथ ताँल्लुब्धकान्दृष्ट्वा दूरतोऽपि भयातुराः
मग त्या शिकाऱ्यांना दूरून पाहून, ते हरिण घाबरले.
अथ ते सन्निधौ दृष्ट्वा गंभीरं सलिलाशयम् ६.२३.
मग जवळच खोल पाण्याचा साठा दिसला,
ततस्तत्सलिलस्यांतस्ते मृगाः सर्व एव हि
मग सर्व हरिणे त्या पाण्यात गेली.
अथ तान्मानुषीभूतान्पप्रच्छुर्लुब्धका मृगान् केन मार्गेण निर्यातं तस्माद्वदत मा चिरम्
मग शिकाऱ्यांनी, ती हरिणे माणसात बदललेली पाहून, त्यांना विचारले: 'तुम्ही इथून कोणत्या मार्गाने गेलात? लवकर सांगा.'
तीर्थस्याऽस्य प्रभावेन प्राप्ताः सत्यं न संशयः
या तीर्थाच्या प्रभावामुळेच तुम्हाला हे प्राप्त झाले आहे, यात शंका नाही.
स्नानमात्रात्ततः सर्वे दिव्यमाल्यानुलेपनाः
फक्त स्नान केल्यावर, सर्वांना दिव्य फुले आणि सुगंधी लेप मिळाले.
स्नानमात्रेण ते प्राप्ता लुब्धकास्तादृशं वपुः
फक्त स्नान केल्यावर, त्या शिकाऱ्यांना असेच दिव्य रूप मिळाले.
तथा मानुष्यमापन्ना मृगास्तोयावगाहनात्
मग त्या हरिणाने माणसाचा रूप घेतले आणि पाण्यात शिरले.
आच्छन्नं पांसुभिः कृत्स्नं वायुना शक्रशासनात्
इंद्राच्या आज्ञेने वाऱ्याने ते संपूर्ण जागा मातीने झाकली.
वल्मीकरंध्रमासाद्य तन्निष्क्रांतं पुनर्द्विजाः
त्या मुंग्यांच्या वारुळाच्या तोंडाशी पोहोचून, ते द्विज पुन्हा बाहेर आले.
यत्र स्नातः पुरा सद्यस्त्रिशंकुः पृथिवीपतिः ६.२३.
याच ठिकाणी पूर्वी त्रिशंकू राजाने स्नान केले होते.
एतस्मात्कारणात्तत्र स्नाताः सारंगलुब्धकाः
म्हणूनच, या कारणामुळे, हरिण शिकारी तिथे स्नान करतात.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये मृगतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनामत्रयोविंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे, श्रीस्कांद महापुराणाच्या एक्याऐंशी हजार श्लोकांच्या संहितेतील नगरखंडातील हाटकेश्वर क्षेत्र महात्म्यातील मृगतिर्थ महात्म्याचे वर्णन करणारा तेवीसावा अध्याय संपला.