आस्ते पांसुभिराच्छन्नं कलेर्भीतं गयाशिरः
कलियुगाच्या भीतीने गया शिर धुळीखाली झाकले गेले आहे.
अधस्तात्प्लक्षवृक्षस्य दर्भस्थानैः समंततः
त्या प्लक्षवृक्षाखाली, सभोवताली कुशांच्या आसनांनी वेढलेले—
तत्र गत्वा तिलैस्तैस्त्वं तैः शाकैस्तैः कुशैस्तथा
तिथे जाऊन, त्या तीळांनी, त्या भाज्यांनी आणि त्या कुशांनी—
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स दीनस्य दयान्वितः
ती वचने ऐकून, तो दीनावर दया करणारा झाला—
दृष्ट्वा शाकांस्तिलांस्तांस्तु दर्भांस्तेन यथोदितान्
त्याने सांगितल्याप्रमाणे त्या भाज्या, तीळ आणि कुश पाहिले—
ततः कृतघ्नमुद्दिश्य श्राद्धं चक्रे यथोदितम् ६.१९.३. विमानवरमारूढो विदूरथमथाऽब्रवीत्
मग, कृतघ्नासाठी सांगितल्याप्रमाणे श्राद्ध करून, तो सुंदर विमानात बसला आणि विदूरथाला म्हणाला—
मुक्तोऽहं त्वत्प्रसादाच्च प्रेतत्वाद्दारुणाद्विभो
तुझ्या कृपेने, प्रभो, मी या भयंकर प्रेतयोनीतून मुक्त झालो आहे.
पितॄणां पुष्टिदा नित्यं गयाशीर्षसमुद्भवा
गयाशिर जे तिथे प्रकटले, ते नेहमी पितरांना पोषण देते.
प्रेतपक्षस्य दर्शायां यस्तस्यां श्राद्धमाचरेत्
जो कोणी तिथे अमावस्येला प्रेतांसाठी श्राद्ध करतो—
कृंतितैश्च तथा दर्भैः सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं कृतघ्नप्रेततीर्थतः
तीळ आणि कुश घेऊन, श्रद्धेने श्राद्ध केल्यास, तो कृतघ्न आणि प्रेतांसाठी असलेल्या त्या तीर्थाचे सर्व फल मिळवतो.
अग्निष्वात्ताः पितृगणास्तथा बर्हिषदश्च ये
अग्निष्वात्त आणि बर्हिषद हे पितरांचे समूह—
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं तत्र समाचरेत्
म्हणून तिथे सर्व प्रयत्नांनी श्राद्ध करावे.
भ्रममाणो धरापृष्ठे सीतालक्ष्मणसंयुतः
सीता आणि लक्ष्मणासोबत पृथ्वीवर फिरत असताना,
समाऽऽयातो द्विजश्रेष्ठा यत्र सा पितृकूपिका
तो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, जिथे ती पितरांची विहीर होती तिथे पोहोचला.
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो भगवान्दिननायकः
तेव्हाच, दिवसाचा स्वामी असलेला भगवंत तेथे आला.
ततः प्लक्षनगाधस्तात्पर्णान्यास्तीर्य भूतले
मग अंजीराच्या झाडाखाली त्याने जमिनीवर पाने पसरली.
अथाऽवलोकयामास स्वप्ने दशरथं नृपम्
नंतर त्याने स्वप्नात दशरथ राजाला पाहिले.
ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले
मग सकाळी, सूर्याचा तेजस्वी गोळा वर आल्यावर,
अद्य स्वप्ने मया विप्राः प्रियालापपरः पिता
"आज, हे ब्राह्मणहो, स्वप्नात माझे वडील प्रेमळ बोलण्यात मग्न होते—"
तत्कीदृक्परिणामोऽस्य स्वप्नस्य द्विजसत्तमाः
"हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, या स्वप्नाचा अर्थ काय आहे?"
ब्राह्मणा ऊचुः पितरः श्राद्धकामा ये वृद्धिं पश्यंति वा नृप
ब्राह्मण म्हणाले: "राजा, जे पितरांना श्राद्धाची इच्छा असते किंवा जे वाढ पाहतात—"
तदस्यां कूपिकायां च स्वयमेव गया स्थिता ६.२०.
"या विहिरीतच गायाही प्रत्यक्ष आहे."
तस्मात्कुरु रघुश्रेष्ठ श्राद्धमत्र यथोदितम्
"म्हणून, हे रघुकुळातील श्रेष्ठ, येथे सांगितल्याप्रमाणे श्राद्ध कर."
अथैवामन्त्रयामास तान्विप्रान्रघुसत्तमः
मग रघुकुळातील श्रेष्ठाने त्या ब्राह्मणांना आमंत्रित केले.
बाढमित्येव ते चोक्त्वा स्नानार्थं द्विजसत्तमाः ॥ गताः सर्वे सुसंहृष्टा स्वकीयानाश्रमान्प्रति व
ते सर्व ब्राह्मण आनंदाने 'हो' असे म्हणून, स्नानासाठी आपल्या आश्रमांकडे गेले.
अथ तेषु प्रयातेषु ब्राह्मणेषु रघूत्तमः
मग ब्राह्मण निघून गेल्यावर, रघुकुळातील श्रेष्ठ—
शाकमूलफलान्याशु श्राद्धार्थं समुपानय
श्राद्धासाठी लवकर शाक, कंद आणि फळे आणा.
तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणस्तूर्णं जगामाऽरण्यमेव हि
हे ऐकताच लक्ष्मण पटकन जंगलात गेला.
धात्रीफलानि चाऽऽम्राणि चिर्भटानीं गुदानि च
धात्रीफळं, आंबे, चिरभटा भोपळे आणि गुळाचे खडे,
ततश्च पाचयामास तदर्थे जनकोद्भवा
मग जनकनंदिनी सीतेनं त्या सगळ्या वस्तू शिजवायला घेतल्या.