तत्र कालवशान्नष्टास्तेऽपि प्राप्ता दिवालयम्
काळाच्या प्रभावाने जे हरवले, तेही तिथून दिव्य लोकात पोहोचले.
श्रूयतां परमं गुह्यं तस्य क्षेत्रस्य संभवम् ६.१६.
त्या पवित्र क्षेत्राचा जन्म कसा झाला, हे अत्यंत गुप्त रहस्य ऐका.
हाटकेश्वरजं क्षेत्रं पुनाति स्मरणादपि
हाटकेश्वरातून उत्पन्न झालेले क्षेत्र फक्त आठवण केली तरीही पावन करते.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये रक्तशृङ्गसांनिध्यसेवनफलश्रैष्ठ्यवर्णनंनाम षोडशोऽ ध्यायः
अशी ही एक्याऐंशी हजार श्लोकांची श्रीस्कांद महापुराणातील सहाव्या नागरखंडातील हाटकेश्वर क्षेत्र महात्म्याच्या रक्तशृंग सान्निध्य व सेवा यांच्या फळांच्या श्रेष्ठतेचे वर्णन असलेला सोळावा अध्याय संपला.
तत्क्षेत्रस्य प्रमाणं यत्तदस्माकं प्रकीर्तय । यानि तत्र च पुण्यानि तीर्थान्यायतनानि च
त्या क्षेत्राची लांबी-रुंदी आणि तिथल्या पवित्र तीर्थस्थळांची व देवस्थानांची माहिती आम्हाला सांग.
आयामव्यासतश्चैव चमत्कारपुरोत्तमम्
त्याची लांबी आणि रुंदी फारच अद्भुत आहे आणि ते सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
प्राच्यां तस्य गयाशीर्षं पश्चिमेन हरेः पदम्
त्याच्या पूर्वेला गया शिर आहे आणि पश्चिमेला हरिचे पाऊल आहे.
हाटकेश्वर संज्ञं तु पूर्वमासीद्द्विजोत्तमाः
पूर्वी हे क्षेत्र हाटकेश्वर या नावाने ओळखले जात होते, हे द्विजश्रेष्ठांनो.
यतः प्रभृति विप्रेभ्यो दत्तं तेन महात्मना
त्या वेळेपासून त्या महात्म्याने हे क्षेत्र ब्राह्मणांना दिले.
माहात्म्यं तस्य नो ब्रूहि सूतपुत्र सविस्तरम्
सूतपुत्रा, त्या क्षेत्राचे महात्म्य आम्हाला सविस्तर सांग.
यो वै दानपतिर्दक्षः शत्रुपक्षक्षयावहः
जो दानात पटाईत, कुशल आणि शत्रूंचा नाश करणारा होता,
स कदाचिन्मृगान्हंतुं नृपः सेनावृतो ययौ
तो राजा एकदा सैन्य घेऊन शिकार करायला गेला.
स जघान मृगांस्तत्र शरैराशीविषोपमैः ६.१७.
त्याने तिथे विषारी सर्पासारख्या बाणांनी त्या प्राण्यांना मारले.
सिंहान्व्याघ्रान्गजान्मत्ताञ्च्छतशोऽथ सहस्रशः
त्याने शेकडो-सहस्रों सिंह, वाघ आणि मदाने वेडे झालेले हत्ती मारले.
न पपात धरापृष्ठे सशरो दुद्रुवे द्रुतम् प्रेरयामास वेगेन मनोमारुतवेगधृक्
पण त्यातील कुठलाही प्राणी जमिनीवर पडला नाही; बाण लागूनही ते वाऱ्याच्या वेगाने आणि त्याच्या इच्छेने पळाले.
ततः सैन्यं समुत्सज्य मृगं लिप्सुर्महीपतिः
मग तो राजा, त्या प्राण्याला पकडायच्या इच्छेने, आपले सैन्य मागे सोडून निघून गेला.
कण्टकीबदरीप्रायं शाल्मलीवनसंकुलम्
त्या ठिकाणी काटेरी बोरांच्या जाळ्यांसारखी शाल्मलीच्या झाडांची दाट जंगलं होती.
तत्र रूक्षाऽखिला भूमिर्निर्जला तमसा वृता
तेथे सगळी जमीन खडतर, पाण्याविना आणि काळोखानं वेढलेली होती.
ग्रीष्मे मध्यगते सूर्ये मृगाकृष्टः स पार्थिवः
उन्हाळ्यात सूर्य मध्यान्ही पोहोचला असताना, तो राजा घोड्याच्या मागं पुढे जात होता.
तेन तस्यानुगा भृत्याः सर्वे सुश्रांतवाहनाः
त्याच्या मागे जाणारे सगळे सेवक आणि त्यांची जनावरे अगदी थकून गेली होती.
सिंहव्याघ्रैस्तथा चान्यैः पतिता नष्टचेतनाः
तेथे सिंह, वाघ आणि इतर जनावरांच्या हल्ल्याने ते सगळे बेशुद्ध पडले.
ततः सोऽपि महीपालः क्षुत्पिपासासमाकुलः
मग तो राजा देखील भूक आणि तहान याने त्रस्त झाला.
कांतारस्यांतमन्विच्छन्प्रेरयामास तं हयम् ६.१७.
त्या जंगलाचा शेवट शोधताना त्याने घोड्याला पुढे पाठवले.
ततः स नृपतिस्तेन वायुवेगेन वाजिना
मग त्या वाऱ्यासारख्या वेगवान घोड्यावर बसून राजा पुढे गेला.
एवं तस्य नरेन्द्रस्य कांदिशीकेऽनवस्थिते
अशा रीतीने तो राजा त्या ओसाड प्रदेशात वाट चुकून भटकत राहिला.
सूत उवाच ततः सोऽपि महीपालः क्षुत्पिपासासमाकुलः
सूतम्हणाला : मग तो राजा देखील भूक आणि तहान याने त्रस्त झाला.
अथाऽपश्यद्वियत्स्थानात्स त्रीन्प्रेतान्सु दारुणान्
तेव्हा त्याने आकाशातून तीन भयंकर प्रेतात्मे पाहिल्या.
तान्दृष्ट्वा भयसंत्रस्तो विशेषेण स भूपतिः
त्यांना पाहून तो राजा फार घाबरला.
के यूयं विकृताकारा मया दृष्टा न कर्हिचित्
"तुम्ही कोण? इतक्या विचित्र रूपात मी तुम्हाला कधीच पाहिलं नाही."
विदूरथो नरेन्द्रोऽहं क्षुत्पिपासातिपीडितः
"मी विदूरथ नावाचा राजा आहे, मला भयंकर भूक आणि तहान लागली आहे."