करोषि मंत्रिणा सार्धं पुरस्याऽस्य प्रदक्षिणाम् ६.१४.
तू आणि तुझा मंत्री दोघे मिळून या नगराची प्रदक्षिणा कर.
अस्मिन्क्षेत्रे सुतीर्थानि संति पार्थिवसत्तम ॥ तथाऽन्यानि प्रसिद्धानि देवतायतनानि च
या प्रदेशात, राजांमध्ये श्रेष्ठा, उत्तम तीर्थस्थळे आहेत, तसेच देवतांच्या प्रसिद्ध मंदिरेही आहेत.
आदरस्तेषु वै राजन्नास्ति स्वल्पो ऽपि कर्हिचित्
राजा, तू कधीही त्यांना थोडाही आदर दाखवलेला नाही.
स प्रोवाच वचो भूपः किंचिद्व्रीडासमन्वितः
मग राजा थोडा लाजत म्हणाला.
यत्पृष्टोऽस्मि द्विजश्रेष्ठा युष्माभिः सांप्रतं मम
ब्राह्मणांमध्ये श्रेष्ठा, तुम्ही मला आत्ता जे विचारले आहे,
तथाऽपि हि प्रकर्तव्यं युष्माकं सत्यमेव हि
तरीही, ते तुमच्या सांगण्यानुसार नक्कीच करायला हवे.
वृत्तांतं तन्मुनींद्राणां तेषां ब्राह्मणसत्तमाः
ब्राह्मणांमध्ये श्रेष्ठा, त्या महान ऋषींची कथा—
यथा नष्टः पशुस्तस्य कृता यद्वदवेक्षणा ॥ यथा प्रदक्षिणा जाता चमत्कारपुरस्य तु
जसा त्याचा हरवलेला पशू शोधला, तसाच चमत्त्कारपुराची प्रदक्षिणा केली.
जातिस्मृतिर्यथा जाता प्राक्तनी तत्प्रभावतः
आणि जशी पूर्वजन्माची आठवण त्या शक्तीमुळे जागी झाली.
तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे प्रहृष्टाः पृथिवीपतेः
हे ऐकून सर्व ऋषी राजा पाहून आनंदित झाले.
समुत्थाय ततश्चक्रुः पुरस्तस्याः प्रदक्षिणाम् ६.१४.
मग उठून त्यांनी त्या नगराची प्रदक्षिणा केली.
गताश्च परमां सिद्धिं तत्प्रभावात्सुदुर्लभाम्
त्या शक्तीमुळे त्यांनी अत्यंत दुर्मिळ आणि सर्वोच्च सिद्धी प्राप्त केली.
सोऽपि राजा स मन्त्री च जातौ वैमानिकौ सुरौ
तो राजा आणि त्याचा मंत्री दोघेही आकाशात विहार करणारे देव झाले.
सूत उवाच तस्मात्सर्वप्रयत्नेन त्यक्त्वाऽन्या निखिलाः क्रियाः
सूता म्हणाला: म्हणून, सर्व प्रयत्नाने, इतर सर्व कर्मे सोडून—
किं दानैः किं क्रियाकांडैः किं यज्ञैः किं व्रतैरपि
दान, कर्मकांड, यज्ञ किंवा व्रत यांचा काय उपयोग?
अग्निष्टोमादयो यज्ञाः सर्वे संपूर्णदक्षिणाः
अग्निष्टोमासारखे सर्व यज्ञ, पूर्ण दक्षिणा देऊन केलेले,
चान्द्रायणानि कृच्छ्राणि तथा सांतपनानि च
चांद्रायण, कृच्छ्र आणि सां तपन अशा सर्व तपस्याही,
प्रभासाद्यानि तीर्थानि गङ्गाद्याः सरितस्तथा
प्रभासपासून सुरू होणारी तीर्थस्थळे आणि गंगा पासून सुरू होणाऱ्या सर्व नद्या—
भूमिदानानि सर्वाणि धर्माः सर्वे दयादिकाः
सर्व भूमिदानं आणि दया वगैरे सर्व सद्गुण या ठिकाणी आहेत.
तत्र राजर्षयः पूर्वं प्रभूताः सिद्धिमागताः
पूर्वी तिथे अनेक राजर्षी होते आणि त्यांनी सिद्धी प्राप्त केली.
तत्र कालवशान्नष्टास्तेऽपि प्राप्ता दिवालयम्
काळाच्या प्रभावाने जे हरवले, तेही तिथून दिव्य लोकात पोहोचले.
श्रूयतां परमं गुह्यं तस्य क्षेत्रस्य संभवम् ६.१६.
त्या पवित्र क्षेत्राचा जन्म कसा झाला, हे अत्यंत गुप्त रहस्य ऐका.
हाटकेश्वरजं क्षेत्रं पुनाति स्मरणादपि
हाटकेश्वरातून उत्पन्न झालेले क्षेत्र फक्त आठवण केली तरीही पावन करते.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये रक्तशृङ्गसांनिध्यसेवनफलश्रैष्ठ्यवर्णनंनाम षोडशोऽ ध्यायः
अशी ही एक्याऐंशी हजार श्लोकांची श्रीस्कांद महापुराणातील सहाव्या नागरखंडातील हाटकेश्वर क्षेत्र महात्म्याच्या रक्तशृंग सान्निध्य व सेवा यांच्या फळांच्या श्रेष्ठतेचे वर्णन असलेला सोळावा अध्याय संपला.
तत्क्षेत्रस्य प्रमाणं यत्तदस्माकं प्रकीर्तय । यानि तत्र च पुण्यानि तीर्थान्यायतनानि च
त्या क्षेत्राची लांबी-रुंदी आणि तिथल्या पवित्र तीर्थस्थळांची व देवस्थानांची माहिती आम्हाला सांग.
आयामव्यासतश्चैव चमत्कारपुरोत्तमम्
त्याची लांबी आणि रुंदी फारच अद्भुत आहे आणि ते सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
प्राच्यां तस्य गयाशीर्षं पश्चिमेन हरेः पदम्
त्याच्या पूर्वेला गया शिर आहे आणि पश्चिमेला हरिचे पाऊल आहे.
हाटकेश्वर संज्ञं तु पूर्वमासीद्द्विजोत्तमाः
पूर्वी हे क्षेत्र हाटकेश्वर या नावाने ओळखले जात होते, हे द्विजश्रेष्ठांनो.
यतः प्रभृति विप्रेभ्यो दत्तं तेन महात्मना
त्या वेळेपासून त्या महात्म्याने हे क्षेत्र ब्राह्मणांना दिले.
माहात्म्यं तस्य नो ब्रूहि सूतपुत्र सविस्तरम्
सूतपुत्रा, त्या क्षेत्राचे महात्म्य आम्हाला सविस्तर सांग.