कथं पुत्रांस्तथा पौत्रान्सुहृत्संबंधिबांधवान्। वीक्षयिष्यामि तान्भूयस्तथान्यं सेवकं जनम्॥६.३.
माझे मुलगे, नातवंडं, मित्र, नातेवाईक आणि इतर सेवक — या सर्वांना मी पुन्हा कसा सामोरा जाऊ?"
तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा हर्षं यास्यंति निर्भयाः॥६.३.
आज मी अशा अवस्थेत आहे हे समजल्यावर, ते सर्व निःशंकपणे आनंदी होतील."
ये मया तर्पिता दानैर्ब्राह्मणा वेदपारगाः। तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा संभविष्यंति दुःखिताः॥६.३.
ज्यांना मी दान देऊन तृप्त केलं, वेदपारंगत ब्राह्मण — ते आज माझ्या या स्थितीचं ऐकून दुःखी होतील."
तथा ये सुहृदोऽभीष्टा नित्यं मम हिते रताः। कामवस्थां प्रयास्यन्ति दृष्ट्वा मां स्थितमीदृशम्॥६.३.
माझ्या हितासाठी नेहमीच झटणारे, प्रिय मित्रसुद्धा — मला असं पाहून, त्यांच्या नशिबात जे येईल त्याला सामोरे जातील."
भद्रजात्या गजा ये मे मदान्धाः षष्टिहायनाः। मया विना मिथो युद्धे कस्तानद्य नियोक्ष्यति॥६.३.
माझ्या घरातले, साठ वर्षांचे, मदाने उन्मत्त, श्रेष्ठ जातीचे हत्ती — आज माझ्याशिवाय त्यांना एकमेकांशी लढायला कोण पाठवणार?"
अश्वास्तित्तिरकल्माषाः सुदांताः सादिभिर्दृढैः। कस्तांश्चित्रपदन्यासैर्नियाम्यति मया विना॥६.३.
माझे ते उत्तम, बलवान, विविध रंगांचे, चांगले प्रशिक्षित घोडे — मी नसताना, त्यांच्या वेगवेगळ्या चालीत कोण त्यांना वश करील?"
तथा मे भृत्यवर्गास्ते कुलीना युद्धदुर्मदाः। मां विना कस्य यास्यंति समीपेऽद्य सुदुःखिताः॥६.३.
माझे कुलीन, युद्धात गर्विष्ठ असे सेवक — आज मी नसताना, ते इतके दुःखी होऊन कोणाकडे जातील?"
संख्याहीनस्तथा कोशस्तादृङ्मे बहुरत्नभाक्। कस्य यास्यति संभोगं मया हीनस्तु रक्षितः॥६.३.
माझा खजिना, जो पूर्वी अमाप रत्नांनी भरलेला होता आणि आता कमी झाला आहे — माझ्याशिवाय तो कोणाच्या संरक्षणाखाली राहील?"
तथा मे संख्यया हीनं धान्यं गोजाविकं महत्। भविष्यति कथं हीनं मयाभीष्टैस्तु रक्षितम्॥६.३.
माझ्या मोठ्या धान्याच्या राशी, गायी, मेंढ्या — आता त्यांची संख्या कमी झाली आहे — मी आणि माझ्या आवडत्या लोकांशिवाय त्यांचं रक्षण कसं होईल?"
एवं बहुविधं राजा स विलप्य च दुःखितः। जगाम नगराभ्याशं पद्भ्यामेव शनैःशनैः॥६.३.
अशा अनेक प्रकारे विलाप करत, दुःखाने भरलेला राजा हळूहळू पायी चालत नगराच्या बाहेर गेला.
ततो रात्रौ समासाद्य स्वं पुरं जनवर्जितम्। द्वारे स्थित्वा समाहूय पुत्रं मंत्रिभिरन्वितम्॥६.३.
मग रात्री, आपलं लोकशून्य नगर गाठून, तो दरवाजाजवळ उभा राहिला आणि मंत्र्यांसह असलेल्या आपल्या मुलाला बोलावलं.
कथयामास वृत्तांतं सर्वं शापसमुद्भवम्। दूरे स्थितः स पुत्राणां वसिष्ठस्य महात्मनः॥६.३.
मुलांपासून दूर उभा राहून, त्या महात्मा वसिष्ठांनी शाप कसा आला याचा सर्व वृत्तांत सांगितला.
वज्रपातोपमं वाक्यं तेऽपि तस्य निशम्य तत्। बाष्पपर्याकुलैरास्यै रुरुदुः शोकसंयुताः॥६.३.
त्याचं ते वज्राघातासारखं बोलणं ऐकून, त्यांच्या चेहऱ्यावर अश्रू दाटले आणि ते सर्व शोकाने रडू लागले.
हा नाथ हा महाराज हा नित्यं धर्मवत्सल। त्वया हीना भविष्यामः कथमद्य सुदुःखिताः॥६.३.
"हाय नाथा! हाय महाराजा! हाय, नेहमी धर्मावर प्रेम करणाऱ्या! तुझ्याविना आम्ही आज इतके दुःखी कसे जगू?"
किमेतद्युज्यते तेषां वासिष्ठानां दुरात्मनाम्। शापं ददुः स्वयाज्यस्य विशेषाद्विनतस्य च॥६.३.
ही वसिष्ठ नावाच्या दुष्ट लोकांनी काय केलं? त्यांनी स्वतः यज्ञ करणाऱ्याला आणि विशेष करून विनता याला शाप दिला.
ते वयं राजशार्दूल परित्यज्य गृहादिकम्। अन्त्यजत्वं गमिष्यामस्त्वया सार्धमसंशयम्॥६.३.
राजांमध्ये वाघासारख्या, आम्ही आमचं घरदार आणि सर्व संपत्ती सोडून, नक्कीच तुझ्यासोबत जातीबाहेरचं जीवन स्वीकारू.
त्रिशंकुरुवाच। भक्तिश्चेदस्ति युष्माकं ममोपरि निरर्गल। तन्मे पुत्रस्य मंत्रित्वं सर्वे कुरुत सांप्रतम्॥६.३.
त्रिशंकू म्हणाला: जर तुमचं माझ्यावर निखळ भक्ती असेल, तर आत्ता सर्वांनी माझ्या मुलाला या यज्ञाचा प्रमुख करा.
हरिश्चंद्रः सुपुत्रोयं मम ज्येष्ठः सुवल्लभः। नियोजयध्वमव्यग्राः पदव्यां मम सत्वरम्॥६.३.
हरिश्चंद्र हा माझा मोठा आणि अत्यंत प्रिय मुलगा आहे; तुम्ही कोणतीही चिंता न करता, लगेच त्याला माझ्या जागी बसवा.
अहं पुनः करिष्यामि यन्मे मनसि संस्थितम्। मृत्युं वा संप्रयास्यामि सदेहो वा सुरालयम्॥६.३.
माझ्या मनात जे ठरवलंय ते मी नक्की करीन; नाहीतर मृत्यूला सामोरा जाईन किंवा हेच शरीर घेऊन देवांच्या लोकात पोहोचेन.
एवमुक्त्वा परित्यज्य सर्वांस्तान्स महीपतिः। जगामारण्यमाश्रित्य पद्भ्यामेव शनैः शनैः॥६.३.
असं म्हणून, त्या राजाने सर्वांना मागे सोडून, हळूहळू पायाने चालत, जंगलाचा रस्ता धरला.
तेपि सन्मंत्रिणस्तूर्णं पुत्रं तस्य सुसम्मतम्। राज्ये नियोजयासमासुर्नादवादित्रनिःस्वनैः॥६.३.
त्या चांगल्या मंत्र्यांनी लगेचच त्याच्या सर्वांना मान्य असलेल्या मुलाला गादीवर बसवलं, आणि ढोल-वाद्यांच्या गजरात राज्याभिषेक केला.
सूत उवाच। त्रिशंकुरिति संचिन्त्य विश्वामित्रं महामुनिम्। मनसा सुचिरं कालं ततश्चक्रे विनिश्चयम्॥६.४.
सूतमुनी म्हणाले: त्रिशंकूचा विचार करत, महर्षी विश्वामित्र यांनी मनात खूप काळ विचार करून शेवटी ठाम निश्चय केला.
विश्वामित्रं परित्यज्य नान्योस्ति भुवनत्रये। यः कुर्यान्मे परित्राणं दुःखादस्मात्सुदारुणात्॥६.४.
विश्वामित्रांशिवाय या तिन्ही लोकांत असा कोणी नाही, जो मला या भयंकर दुःखातून वाचवू शकेल.
कुरुक्षेत्रं समुद्दिश्य प्रतस्थे स ततः परम्। सुश्रांतः क्षुत्पिपासार्तो मार्गपृच्छापरायणः॥६.४.
कुरुक्षेत्राकडे जाण्याचा निर्धार करून, तो पुढे निघाला. तो फार थकला होता, भूक आणि तहान लागली होती, आणि वाट विचारतच चालत होता.
ततः कालेन संप्राप्य कुरुक्षेत्रं स पार्थिवः। यत्नेनान्वेषयामास विश्वामित्राश्रमं ततः॥६.४.
काही काळाने तो राजा कुरुक्षेत्रात पोहोचला आणि मग प्रयत्नपूर्वक विश्वामित्रांच्या आश्रमाचा शोध घेऊ लागला.
एवं चान्वेषमाणेन तेन भूमिभृता तदा। सुदूरादेव संदृष्टं नीलद्रुमकदम्बकम्॥६.४.
अशा शोधात असताना, त्या राजाने दूरवरून गडद झाडांचा घड पाहिला.
उपरिष्टाद्बकैर्हंसैर्भ्रममाणैः समंततः। आटिभिर्मद्गुभिश्चैव समन्ताज्जलपक्षिभिः॥६.४.
वरती बगळे आणि हंस इकडेतिकडे भटकत होते, आजूबाजूला राखी आणि बदकं, आणि इतर जलपक्षीही सर्वत्र दिसत होते.
स मत्वा सलिलं तत्र पिपासार्तो महीपतिः। प्रतस्थे सत्वरो हृष्टो जलवातहृतक्लमः॥६.४.
तेथे पाणी आहे असं वाटून, तहानलेला राजा आनंदाने आणि उत्साहाने पुढे धावला; पाण्याच्या आणि वाऱ्याच्या स्पर्शाने त्याचा थकवा दूर झाला.
अथापश्यन्मनोहारि सौम्यसत्त्वनिषेवितम्। आश्रमं नदितीरस्थं मनःशोकविनाशनम्॥६.४.
मग त्याला एक सुंदर, मनमोहक, सौम्य जीवांनी वसलेला, नदीच्या काठी असलेला आणि मनातील दुःख दूर करणारा आश्रम दिसला.
पुष्पितैः फलितैर्वृक्षैः समंतात्परिवारितम्। विविधैर्मधुरारावैर्नादितं विहगोत्तमैः॥६.४.
सर्व बाजूंनी फुललेली आणि फळांनी लगडलेली झाडं, आणि विविध गोड आवाज करणाऱ्या सुंदर पक्ष्यांनी तो आश्रम निनादत होता.