तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते मुनिसत्तमाः। परं कोपं समाविष्टास्तमूचुः परुषाक्षरैः॥६.३.
त्याचं बोलणं ऐकून ते सर्व श्रेष्ठ ऋषी फार रागावले आणि त्याला कठोर शब्दांत उत्तर दिलं.
यस्मात्त्वया गुरुस्त्यक्तो हितकृत्पापवानसि। तस्माद्भवाधुना पाप चंडालो लोकनिंदितः॥६.३.
'तू आपल्या हितासाठी वागणाऱ्या गुरूला सोडलंस, म्हणून तू पापी झालास; आता तू पापी चांडाळ हो आणि लोकांनी निंदिला जाशील.'
अथ तद्वचनांते स तत्क्षणात्पृथिवीपतिः। बभूवांत्यजरूपाढ्यो विकृताकारदेहभृत्॥६.३.
मग त्यांच्या बोलण्यानंतर त्या क्षणीच राजा विकृत देहाचा, चांडाळासारखा आणि कुरूप झाला.
यवमध्यः कृशग्रीवः पिंगाक्षो भुग्ननासिकः। कृष्णांगः शंकुवर्णश्च दुर्गंधेन समावृतः॥६.३.
त्याचा कंबरेचा भाग बारीक, मान सुकलेली, डोळे पिंगट, नाक वाकडं, अंग काळं, रंग शंकेसारखा आणि अंगाला वाईट वास सुटलेला.
अथात्मानं समालोक्य विकृतं स नराधिपः। चण्डालधर्मिणं सद्यो लज्जयाऽधोमुखः स्थितः॥६.३.
असा विकृत आणि चांडाळासारखा स्वतःला पाहून राजा लगेच लाजेने खाली मान घालून उभा राहिला.
याहियाहीति विप्रैस्तैर्भर्त्स्यमानो मुहुर्मुहुः। सर्वतः सारमेयैश्च क्लिश्यमानो निरर्गलैः। काककोकिलसंकाशो जीर्णवस्त्रावगुंठितः॥६.३.
त्या ब्राह्मणांनी पुन्हा पुन्हा 'जा, जा' असं ओरडून हाकललं, आणि सर्व बाजूंनी मोकाट कुत्र्यांनी त्रास दिला; तो कावळा किंवा कोकिळेसारखा दिसत होता आणि फाटकी वस्त्रं अंगावर घातली होती.
ततः स चिन्तयामास दुःखेन महता वृतः। किं करोमि क्व गच्छामि कथं शांतिर्भविष्यति॥६.३.
मग तो मोठ्या दुःखाने ग्रासलेला, विचार करू लागला — "आता मी काय करू? कुठे जाऊ? मला कधी आणि कशी शांती मिळेल?"
किं मयैतत्सुमूर्खेण वांछितं दुर्लभं पदम्। तत्प्रभावेन विभ्रष्टः कुलधर्मोऽपि मे स्वकः॥६.३.
मी इतका मूर्ख असूनही हे दुर्मिळ स्थान का मिळवायचं म्हणून इच्छिलं? त्याच्या प्रभावामुळे माझ्या घराण्याचा धर्मसुद्धा माझ्याकडून सुटला आहे."
किं जलं प्रविशाम्यद्य किं वा दीप्तं हुताशनम्। भक्षयामि विषं किं वा कथं स्यान्मृत्युरद्य मे॥६.३.
आज मी पाण्यात उडी मारू का, की धगधगत्या आगीत जाऊ? की विष खाऊन मरावं? आज माझा मृत्यू कसा येईल?"
अनेन वपुषा दारान्वीक्षयिष्यामि तान्कथम्। तादृशेन शरीरेण याभिः संक्रीडितं मया॥६.३.
या अवस्थेत, मी माझ्या त्या पत्नींकडे कसा पाहू — ज्या माझ्यासोबत पूर्वी खेळत होत्या, आणि आता माझं शरीर असं झालंय?"
कथं पुत्रांस्तथा पौत्रान्सुहृत्संबंधिबांधवान्। वीक्षयिष्यामि तान्भूयस्तथान्यं सेवकं जनम्॥६.३.
माझे मुलगे, नातवंडं, मित्र, नातेवाईक आणि इतर सेवक — या सर्वांना मी पुन्हा कसा सामोरा जाऊ?"
तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा हर्षं यास्यंति निर्भयाः॥६.३.
आज मी अशा अवस्थेत आहे हे समजल्यावर, ते सर्व निःशंकपणे आनंदी होतील."
ये मया तर्पिता दानैर्ब्राह्मणा वेदपारगाः। तेऽद्य मामीदृशं श्रुत्वा संभविष्यंति दुःखिताः॥६.३.
ज्यांना मी दान देऊन तृप्त केलं, वेदपारंगत ब्राह्मण — ते आज माझ्या या स्थितीचं ऐकून दुःखी होतील."
तथा ये सुहृदोऽभीष्टा नित्यं मम हिते रताः। कामवस्थां प्रयास्यन्ति दृष्ट्वा मां स्थितमीदृशम्॥६.३.
माझ्या हितासाठी नेहमीच झटणारे, प्रिय मित्रसुद्धा — मला असं पाहून, त्यांच्या नशिबात जे येईल त्याला सामोरे जातील."
भद्रजात्या गजा ये मे मदान्धाः षष्टिहायनाः। मया विना मिथो युद्धे कस्तानद्य नियोक्ष्यति॥६.३.
माझ्या घरातले, साठ वर्षांचे, मदाने उन्मत्त, श्रेष्ठ जातीचे हत्ती — आज माझ्याशिवाय त्यांना एकमेकांशी लढायला कोण पाठवणार?"
अश्वास्तित्तिरकल्माषाः सुदांताः सादिभिर्दृढैः। कस्तांश्चित्रपदन्यासैर्नियाम्यति मया विना॥६.३.
माझे ते उत्तम, बलवान, विविध रंगांचे, चांगले प्रशिक्षित घोडे — मी नसताना, त्यांच्या वेगवेगळ्या चालीत कोण त्यांना वश करील?"
तथा मे भृत्यवर्गास्ते कुलीना युद्धदुर्मदाः। मां विना कस्य यास्यंति समीपेऽद्य सुदुःखिताः॥६.३.
माझे कुलीन, युद्धात गर्विष्ठ असे सेवक — आज मी नसताना, ते इतके दुःखी होऊन कोणाकडे जातील?"
संख्याहीनस्तथा कोशस्तादृङ्मे बहुरत्नभाक्। कस्य यास्यति संभोगं मया हीनस्तु रक्षितः॥६.३.
माझा खजिना, जो पूर्वी अमाप रत्नांनी भरलेला होता आणि आता कमी झाला आहे — माझ्याशिवाय तो कोणाच्या संरक्षणाखाली राहील?"
तथा मे संख्यया हीनं धान्यं गोजाविकं महत्। भविष्यति कथं हीनं मयाभीष्टैस्तु रक्षितम्॥६.३.
माझ्या मोठ्या धान्याच्या राशी, गायी, मेंढ्या — आता त्यांची संख्या कमी झाली आहे — मी आणि माझ्या आवडत्या लोकांशिवाय त्यांचं रक्षण कसं होईल?"
एवं बहुविधं राजा स विलप्य च दुःखितः। जगाम नगराभ्याशं पद्भ्यामेव शनैःशनैः॥६.३.
अशा अनेक प्रकारे विलाप करत, दुःखाने भरलेला राजा हळूहळू पायी चालत नगराच्या बाहेर गेला.
ततो रात्रौ समासाद्य स्वं पुरं जनवर्जितम्। द्वारे स्थित्वा समाहूय पुत्रं मंत्रिभिरन्वितम्॥६.३.
मग रात्री, आपलं लोकशून्य नगर गाठून, तो दरवाजाजवळ उभा राहिला आणि मंत्र्यांसह असलेल्या आपल्या मुलाला बोलावलं.
कथयामास वृत्तांतं सर्वं शापसमुद्भवम्। दूरे स्थितः स पुत्राणां वसिष्ठस्य महात्मनः॥६.३.
मुलांपासून दूर उभा राहून, त्या महात्मा वसिष्ठांनी शाप कसा आला याचा सर्व वृत्तांत सांगितला.
वज्रपातोपमं वाक्यं तेऽपि तस्य निशम्य तत्। बाष्पपर्याकुलैरास्यै रुरुदुः शोकसंयुताः॥६.३.
त्याचं ते वज्राघातासारखं बोलणं ऐकून, त्यांच्या चेहऱ्यावर अश्रू दाटले आणि ते सर्व शोकाने रडू लागले.
हा नाथ हा महाराज हा नित्यं धर्मवत्सल। त्वया हीना भविष्यामः कथमद्य सुदुःखिताः॥६.३.
"हाय नाथा! हाय महाराजा! हाय, नेहमी धर्मावर प्रेम करणाऱ्या! तुझ्याविना आम्ही आज इतके दुःखी कसे जगू?"
किमेतद्युज्यते तेषां वासिष्ठानां दुरात्मनाम्। शापं ददुः स्वयाज्यस्य विशेषाद्विनतस्य च॥६.३.
ही वसिष्ठ नावाच्या दुष्ट लोकांनी काय केलं? त्यांनी स्वतः यज्ञ करणाऱ्याला आणि विशेष करून विनता याला शाप दिला.
ते वयं राजशार्दूल परित्यज्य गृहादिकम्। अन्त्यजत्वं गमिष्यामस्त्वया सार्धमसंशयम्॥६.३.
राजांमध्ये वाघासारख्या, आम्ही आमचं घरदार आणि सर्व संपत्ती सोडून, नक्कीच तुझ्यासोबत जातीबाहेरचं जीवन स्वीकारू.
त्रिशंकुरुवाच। भक्तिश्चेदस्ति युष्माकं ममोपरि निरर्गल। तन्मे पुत्रस्य मंत्रित्वं सर्वे कुरुत सांप्रतम्॥६.३.
त्रिशंकू म्हणाला: जर तुमचं माझ्यावर निखळ भक्ती असेल, तर आत्ता सर्वांनी माझ्या मुलाला या यज्ञाचा प्रमुख करा.
हरिश्चंद्रः सुपुत्रोयं मम ज्येष्ठः सुवल्लभः। नियोजयध्वमव्यग्राः पदव्यां मम सत्वरम्॥६.३.
हरिश्चंद्र हा माझा मोठा आणि अत्यंत प्रिय मुलगा आहे; तुम्ही कोणतीही चिंता न करता, लगेच त्याला माझ्या जागी बसवा.
अहं पुनः करिष्यामि यन्मे मनसि संस्थितम्। मृत्युं वा संप्रयास्यामि सदेहो वा सुरालयम्॥६.३.
माझ्या मनात जे ठरवलंय ते मी नक्की करीन; नाहीतर मृत्यूला सामोरा जाईन किंवा हेच शरीर घेऊन देवांच्या लोकात पोहोचेन.
एवमुक्त्वा परित्यज्य सर्वांस्तान्स महीपतिः। जगामारण्यमाश्रित्य पद्भ्यामेव शनैः शनैः॥६.३.
असं म्हणून, त्या राजाने सर्वांना मागे सोडून, हळूहळू पायाने चालत, जंगलाचा रस्ता धरला.