यस्तु पूजयते नित्यं श्रद्धायुक्तेन चेतसा। त्र्यंबकाच्युतब्रह्माद्यास्तेन स्युः पूजितास्त्रयः॥६.१.
जो कोणी श्रद्धेने आणि एकाग्रतेने नेहमी शिवलिंगाची पूजा करतो, त्याने त्र्यंबक, अच्युत आणि ब्रह्मा — हे तिघेही पूजिले जातात.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शिवलिंगं प्रपूजयेत्। स्पर्शयेदीक्षयेन्नित्यं कीर्तयेच्च द्विजोत्तमाः॥६.१.
म्हणून सर्वतोपरी प्रयत्न करून शिवलिंगाची पूजा करावी, त्याला स्पर्श करावा, रोज दर्शन घ्यावे आणि त्याचे गुणगान करावे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो.
सूत उवाच। तस्मिन्नुत्पाटिते लिंगे भूतलाद्द्विजसत्तमाः। पातालाज्जाह्नवीतोयं तेन मार्गेण निःसृतम्। सर्वपापहरं नॄणां सर्वकामप्रदायकम्॥६.२.
सूतमुनी म्हणाले: त्या लिंगाचे पृथ्वीवरून उपटले गेल्यावर, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, त्या मार्गाने पाताळातून गंगेचे पाणी बाहेर आले, जे मनुष्यांचे सर्व पाप दूर करते आणि सर्व इच्छांची पूर्तता करते.
तत्र स्वयमभूत्पूर्वं यत्तद्द्विजवरोत्तमाः। शृणुध्वं वदतो मेऽद्य लोकविस्मयकारकम्॥६.२.
तेथे पूर्वी जे घडले ते आपोआप घडले, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो; आज मी सांगतो आहे, ते ऐका, कारण ती कथा जगाला आश्चर्यचकित करणारी आहे.
त्रिशंकुर्नाम राजेंद्रश्चंडालत्वं समागतः। तत्र स्नातः पुनर्लेभे शरीरं पार्थिवोचितम्॥६.२.
त्रिशंकू नावाचा एक राजा, जो चांडाळ झाला होता, त्याने तेथे स्नान केले आणि पुन्हा राजाला शोभेल असे शरीर मिळवले.
ऋषयः ऊचुः। चंडालत्वं कथं प्राप्तस्त्रिशंकुर्नृपसत्तमः। एतत्त्वं सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्सूतनन्दन॥६.२.
ऋषी म्हणाले: त्रिशंकू राजा, जो राजांमध्ये श्रेष्ठ होता, त्याला चांडाळत्व कसे प्राप्त झाले? हे सर्व तपशीलवार सांग, सूतानंदना.
सूत उवाच। अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम्। सर्वपापहरां मेध्यां त्रिशंकुनृपसंभवाम्॥६.२.
सूता म्हणाले: मी तुम्हाला ही प्राचीन कथा सांगतो, जी सर्व पापांचा नाश करणारी आणि पवित्र आहे, आणि जी त्रिशंकू राजाशी संबंधित आहे.
सूर्यवंशोद्भवः पूर्वं त्रिशंकुरिति विश्रुतः। आसीत्पार्थिवशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमः॥६.२.
पूर्वी सूर्यवंशातून जन्मलेला त्रिशंकू नावाचा राजा होता, जो राजांमध्ये वाघासारखा पराक्रमी आणि प्रसिद्ध होता.
वसिष्ठस्य मुनेः शिष्यो यज्वा दानपतिः प्रभुः। तेनेष्टं च मखैः सर्वैरग्निष्टोमादिभिः सदा॥६.२.
तो वसिष्ठ ऋषींचा शिष्य होता, यज्ञ करणारा, दानशूर आणि सामर्थ्यवान राजा होता; त्याने नेहमी अग्निष्टोम वगैरे सर्व यज्ञ केले.
संपूर्णदक्षिणैरेव वत्सरं वत्सरं प्रति। तथा दानानि सर्वाणि प्रदत्तानि महात्मना॥६.२.
त्या महात्म्याने प्रत्येक वर्षी भरपूर दक्षिणा दिली, आणि सर्व प्रकारची दानेही दिली.
ब्राह्मणेभ्यो विशिष्टेभ्यो दीनेभ्यश्च विशेषतः। व्रतानि च प्रचीर्णानि रक्षिताः शरणागताः॥६.२.
त्याने श्रेष्ठ ब्राह्मणांना आणि विशेषतः गरिबांना दान दिले, व्रते पाळली आणि जे शरण आले त्यांचे रक्षण केले.
पुत्रवल्लालिता लोकाः शत्रवश्च निषूदिताः। भ्रांतानि भूतले यानि तीर्थान्यायतनानि च। तपस्विभ्यो यथाकामं यच्छता वांछितं धनम्॥६.२.
त्याने आपल्या प्रजेला मुलांप्रमाणे जपले, शत्रूंना संपवले, पृथ्वीवरील सर्व तीर्थक्षेत्रे आणि देवळांना भेट दिली, आणि तपस्वींना त्यांच्या इच्छेनुसार धन दिले.
कस्यचित्त्वथ कालस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः। तेन प्रोक्तः सभामध्ये संस्थितो नतिपूर्वकम्॥६.२.
काही काळानंतर, भगवंत वसिष्ठ ऋषी सभेमध्ये उभे असताना, त्यांना आदरपूर्वक संबोधण्यात आले.
त्रिशंकुरुवाच। भगवन्यष्टुमिच्छामि तेन यज्ञेन सांप्रतम्। गम्यते त्रिदिवं येन सशरीरेण सत्वरम्॥६.२.
त्रिशंकू म्हणाला: भगवन्, मी असा यज्ञ करायची इच्छा आहे, ज्यामुळे मनुष्य आपल्या शरीरासह त्वरेने स्वर्गात जाऊ शकतो.
तस्मात्कुरु प्रसादं मे संभारानाहर द्रुतम्। तस्य यज्ञस्य सिद्ध्यर्थं यथार्हान्ब्राह्मणांस्तथा॥६.२.
म्हणून कृपा करून मला मदत करा; त्या यज्ञासाठी लागणाऱ्या सर्व वस्तू आणि योग्य ब्राह्मण लवकर जमवा, जेणेकरून यज्ञ यशस्वी होईल.
वसिष्ठ उवाच। न स कश्चित्क्रतुर्येन गम्यते त्रिदिवं नृप। अनेनैव शरीरेण सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्॥६.२.
वसिष्ठ म्हणाले: राजन्, असा कोणताही यज्ञ नाही, ज्यामुळे हेच शरीर घेऊन स्वर्गात जाता येईल; हे मी सत्य सांगतो.
अग्निष्टोमादयो यज्ञा ये प्रोक्ताः प्राक्स्वयंभुवा। अन्यदेहांतरे स्वर्गः प्राप्यते तैः कृतैर्नृप॥६.२.
अग्निष्टोम वगैरे जे यज्ञ स्वयंभूने सांगितले आहेत, त्यांचे फळ म्हणजे दुसऱ्या जन्मात स्वर्गप्राप्ती होते, हे राजन्.
यदि वा पृथिवीपाल त्वया यज्ञप्रभावतः। पार्थिवो वा द्विजो वाथ वैश्यो वान्यतरोऽपि वा॥६.२.
राजा असो, ब्राह्मण असो, वैश्य असो किंवा कुणीही असो, जर यज्ञाच्या प्रभावाने —
स्वयं दृष्टः श्रुतो वापि संजातोऽत्र धरातले। स्वर्गं गतः शरीरेण सहितस्तत्प्रकीर्तय॥६.२.
तू जर पृथ्वीवर कुणाला स्वतः पाहिलं असेल, ऐकलं असेल, किंवा माहित असेल की तो आपलं शरीर घेऊन स्वर्गात गेला, तर त्याचं नाव सांग.
त्रिशंकुरुवाच। नासाध्यं विद्यते ब्रह्मंस्तवाहं वेद्मि तत्त्वतः। तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यान्मनसेप्सितम्॥६.२.
त्रिशंकू म्हणाला, 'ब्रह्मण, तुझ्यासाठी काहीच अशक्य नाही, हे मी खरोखरच जाणतो. म्हणून माझी इच्छा पूर्ण होईल अशी कृपा माझ्यावर कर.'
वसिष्ठ उवाच। अनृतं नोक्तपूर्वं मे स्वैरेष्वपि हि जिह्वया। तस्मान्नास्ति मखः कश्चित्सत्यं त्वं यष्टुमिच्छसि॥६.२.
वसिष्ठ म्हणाले, 'मी कधीही खोटं बोललो नाही, अगदी गंमतीनेसुद्धा नाही. म्हणून असं यज्ञ नाही, पण तू खरं यज्ञ करायचं म्हणतोस.'
त्रिशंकुरुवाच। यदि मां विप्रशार्दूल न त्वं याजयितुं क्षमः। स्वर्गप्रदेन यज्ञेन वपुषानेन वै विभो॥६.२.
त्रिशंकू म्हणाला, 'ब्राह्मणश्रेष्ठा, जर तू मला या देहासकट स्वर्ग देणारा यज्ञ घडवू शकत नसशील, तर—'
तत्किं ते तपसः शक्त्या ब्राह्मणस्य विचक्षण। अपरं शृणु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि परिस्फुटम्। शृण्वतां मुनिवृन्दानां तथान्येषां द्विजोत्तम॥६.२.
'मग ब्राह्मणाच्या तपश्चर्येची शक्ती काय उपयोगाची, हे बुद्धिमान? आता माझं स्पष्ट बोलणं ऐक, या सर्व ऋषी आणि इतर श्रेष्ठ द्विजांच्या उपस्थितीत.'
यदि मे न करोषि त्वं वचनं वदतोऽसकृत्। तेन यज्ञेन यक्ष्येऽहं तत्कृत्वान्यं द्विजं गुरुम्॥६.२.
'जर तू माझं पुन्हा पुन्हा सांगितलेलं ऐकूनही केलं नाहीस, तर मी स्वतःच यज्ञ करीन आणि दुसऱ्या ब्राह्मणाला गुरु नेमीन.'
सूत उवाच। तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वसिष्ठो भगवांस्ततः। तमुवाच विहस्योच्चैः कुरुष्वैवं महीपते॥६.२.
सूतम्हणाले, 'त्याचं बोलणं ऐकून भगवंत वसिष्ठ मोठ्याने हसले आणि म्हणाले, "राजा, जसं वाटतं तसं कर."'
सूत उवाच। ततः प्रणम्य भूयः स वसिष्ठं मुनिपुंगवम्। ययौ तत्र सुतास्तस्य यत्र ते शतसंख्यकाः॥६.३.
सूतम्हणाले, 'मग त्याने पुन्हा वसिष्ठ ऋषींना वंदन केलं आणि जिथे वसिष्ठांचे शेकडो मुले होती तिथे गेला.'
तानपि प्राह नत्वा स तमेवार्थं नराधिपः। वसिष्ठवचनं कृत्स्नं तस्य तैरपि शंसितम्॥६.३.
त्यांनीही वाकून त्याच विषयावर त्यांना सांगितलं; आणि त्यांनीही वसिष्ठांनी सांगितलेलं सर्व त्याला सांगितलं.
ततस्तान्स पुनः प्राह युष्माकं जनकोऽधुना। अशक्तो मा दिवं नेतुं सशरीरं विसर्जितः॥६.३.
मग त्याने पुन्हा त्यांना सांगितलं, 'तुमचे वडील आता मला या देहासकट स्वर्गात नेऊ शकत नाहीत; त्यांनी नकार दिला आहे.'
तस्माद्यदि न मां यूयं याजयिष्यथ सांप्रतम्। परित्यज्य करिष्यामि शीघ्रमन्यं पुरोहितम्॥६.३.
म्हणून, जर तुम्ही आता माझ्यासाठी यज्ञ केला नाही, तर मी लवकरच तुम्हाला सोडून दुसरा पुरोहित नेमीन.
यो मां यज्ञप्रभावेन नयिष्यति सुरालयम्। अनेनैव शरीरेण सहितं गुरुपुत्रकाः॥६.३.
जो मला या देहासकट यज्ञाच्या सामर्थ्याने देवांच्या लोकात नेईल, त्यालाच मी स्वीकारीन, गुरुंच्या मुलांनो.