कोऽलं पातयितुं लिंगं ममैतद्भुवनत्रये। देवो वा ब्राह्मणो वापि वेत्थ यूयमपि स्फुटम्॥६.१.
'या त्रैलोक्यात, कोण देव किंवा ब्राह्मण, माझे हे लिंग खाली पाडू शकतो? हे तुम्हा सर्वांना स्पष्टपणे माहीत आहे.'
तस्मान्नैव धरिष्यामि लिंगमेतद्धरातलात्। किमनेन करिष्यामि भार्यया परिवर्जितः॥६.१.
'म्हणून मी हे लिंग पृथ्वीवरून उचलणार नाही; पत्नी नसताना मला याचा काय उपयोग?'
देवा ऊचुः। तव कांता सती नाम या मृता प्राक्सुरोत्तम। सा जाता मेनकागर्भे गौरी नाम हिमाचलात्॥६.१.
देवतांनी म्हटलं — हे देवश्रेष्ठ, तुझी प्रिय सती जी पूर्वी मरण पावली होती, ती मेनकेच्या पोटी हिमालयातून गौरी म्हणून जन्माला आली आहे.
भविष्यति पुनर्भार्या तवैव त्रिपुरांतक। तस्माल्लिंगं समादाय कुरु क्षेमं दिवौकसाम्॥६.१.
तीच पुन्हा तुझी पत्नी होईल, त्रिपुरांचा नाश करणारा. म्हणून हे लिंग उचल आणि देवतांच्या कल्याणासाठी प्रयत्न कर.
देवदेव उवाच। अद्यप्रभृति मे लिंगं यदि देवा द्विजातयः। पूजयंति प्रयत्नेन तर्हीदं धारयाम्यहम्॥६.१.
देवतांचा देव म्हणाला — आजपासून जर देव आणि ब्राह्मण माझ्या लिंगाची भक्तीने पूजा करतील, तर मी ते लिंग धारण करीन.
ब्रह्मोवाच। अहं तव स्वयं लिंगं पूजयिष्यामि शंकर। तथान्ये विबुधाः सर्वे किं पुनर्भुवि मानवाः॥६.१.
ब्रह्मा म्हणाले — शंकरा, मी स्वतः तुझ्या लिंगाची पूजा करीन, तसेच इतर सर्व देवताही करतील. मग पृथ्वीवरील माणसांचे काय?
ततः प्रविश्य पातालं देवैः सार्धं पितामहः। स्वयमेवाकरोत्पूजां तस्य लिंगस्य भक्तितः॥६.१.
मग पितामह देवतांसह पाताळात गेला आणि स्वतः भक्तीभावाने त्या लिंगाची पूजा केली.
तस्मादनंतरं विष्णुः श्रद्धापूतेन चेतसा। तथान्ये विबुधाः सर्वे शक्राद्याः श्रद्धयान्विताः॥६.१.
त्याच्या नंतर विष्णूने श्रद्धेने मन शुद्ध करून, तसेच इंद्रादी सर्व देवांनीही भक्तीने तशीच पूजा केली.
ततस्तुष्टो महादेवः पितामहमिदं वचः। प्रोवाच वासुदेवं च विनयावनतं स्थितम्॥६.१.
मग महादेव प्रसन्न होऊन, पितामह आणि विनयाने उभ्या असलेल्या वासुदेवाला असे शब्द बोलला.
भवद्भ्यां परितुष्टोऽस्मि तस्मान्मत्तः प्रगृह्यताम्। वरमिष्टं महाभागौ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्॥६.१.
मी तुमच्यावर अत्यंत प्रसन्न आहे, म्हणून माझ्याकडून तुमच्या इच्छेचा वर मागा, अगदी तो मिळवायला कठीण असला तरी.
तावूचतुः। यदि तुष्टोसि देवेश त्रिभागेन समाश्रयम्। आवाभ्यां देहि लिंगेन येनैकत्राश्रयो भवेत्॥६.१.
ते दोघे म्हणाले — हे देवाधिदेव, जर तू प्रसन्न असशील तर आम्हा दोघांना लिंगात तिसऱ्या भागाने स्थान दे, म्हणजे आम्हा दोघांचा एकच आश्रय होईल.
सूत उवाच। स तथेति प्रतिज्ञाय लिंगमादाय च प्रभुः। स्थाने नियोजयामास सर्वदेवाधिपूजितम्॥६.१.
सूतेने सांगितले — प्रभूने 'तसेच होवो' असे मान्य करून, लिंग उचलून, सर्व देवांनी पूजलेले ते योग्य जागी स्थापले.
ततो हाटकमादाय तदाकारं पितामहः। कृत्वा लिंगं स्वयं तत्र स्थापयामास हर्षितः॥६.१.
मग पितामहाने सोनं घेऊन त्याच आकाराचं लिंग बनवलं आणि आनंदाने स्वतः तेथे स्थापलं.
प्रोवाच चाथ भो विप्राः साधुनादेन नादयन्। लोकत्रयं समस्तानां शृण्वतां त्रिदिवौकसाम्॥६.१.
मग, हे विप्रांनो, त्याने पवित्र घोष करून, सर्व त्रैलोक्य आणि स्वर्गातील देव ऐकतील अशा रीतीने जाहीर केलं.
मया ह्याद्यं त्विदं लिंगं हाटकेन विनिर्मितम्। ख्यातिं यास्यति सर्वत्र पाताले हाटकेश्वरम्॥६.१.
मी हे पहिले लिंग सोन्याचं बनवलं आहे; ते पाताळात सर्वत्र 'हाटकॆश्वर' म्हणून प्रसिद्ध होईल.
तथान्ये मनुजा ये च हाटकादीनि भक्तितः। मणिमुक्तासुरत्नैश्च कृत्वा लिंगानि कृत्स्नशः॥६.१.
तसेच, जे मनुष्य भक्तीने सोनं किंवा इतर मौल्यवान रत्न, मणी, मोती यांच्यापासून पूर्णपणे लिंग बनवतात—
त्रिकालं पूजयिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम्। मृन्मयं संपरित्यज्य नीचधातुमयं तथा॥६.१.
ते जर सकाळ, दुपार, संध्याकाळ अशा तिन्ही वेळा पूजा करतील, तर ते श्रेष्ठ स्थानाला पोहोचतील; माती किंवा हलक्या धातूचं लिंग सोडून देतील.
एवमुक्त्वा चतुर्वक्त्रः सह सर्वैर्दिवालयैः। जगाम त्रिदिवं सोऽपि कैलासं शशिशेखरः॥६.१.
असं म्हणून चतुर्मुख ब्रह्मा सर्व देवांसह स्वर्गात गेला आणि चंद्रशेखर कैलासावर गेला.
एतस्मात्कारणाल्लिंगं पूज्यतेऽत्र सुरासुरैः। हरस्य चोत्तमांगानि परित्यज्य विशेषतः॥६.१.
या कारणामुळे येथे देव आणि दैत्य दोघेही लिंगाची पूजा करतात, विशेषतः हराच्या वरच्या भागांना बाजूला ठेवून.
ततः प्रभृति तल्लिंगं स्वयं ब्रह्मा व्यवस्थितः। भगवान्वासुदेवश्च तेन पूज्यं शिवं हि तत्॥६.१.
त्यावेळीपासून ब्रह्मा स्वतः आणि भगवंत वासुदेव हे त्या लिंगाची पूजा करण्यासाठी स्थिर झाले आहेत, कारण तेच खरे शिव आहे.
यस्तु पूजयते नित्यं श्रद्धायुक्तेन चेतसा। त्र्यंबकाच्युतब्रह्माद्यास्तेन स्युः पूजितास्त्रयः॥६.१.
जो कोणी श्रद्धेने आणि एकाग्रतेने नेहमी शिवलिंगाची पूजा करतो, त्याने त्र्यंबक, अच्युत आणि ब्रह्मा — हे तिघेही पूजिले जातात.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शिवलिंगं प्रपूजयेत्। स्पर्शयेदीक्षयेन्नित्यं कीर्तयेच्च द्विजोत्तमाः॥६.१.
म्हणून सर्वतोपरी प्रयत्न करून शिवलिंगाची पूजा करावी, त्याला स्पर्श करावा, रोज दर्शन घ्यावे आणि त्याचे गुणगान करावे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो.
सूत उवाच। तस्मिन्नुत्पाटिते लिंगे भूतलाद्द्विजसत्तमाः। पातालाज्जाह्नवीतोयं तेन मार्गेण निःसृतम्। सर्वपापहरं नॄणां सर्वकामप्रदायकम्॥६.२.
सूतमुनी म्हणाले: त्या लिंगाचे पृथ्वीवरून उपटले गेल्यावर, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, त्या मार्गाने पाताळातून गंगेचे पाणी बाहेर आले, जे मनुष्यांचे सर्व पाप दूर करते आणि सर्व इच्छांची पूर्तता करते.
तत्र स्वयमभूत्पूर्वं यत्तद्द्विजवरोत्तमाः। शृणुध्वं वदतो मेऽद्य लोकविस्मयकारकम्॥६.२.
तेथे पूर्वी जे घडले ते आपोआप घडले, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो; आज मी सांगतो आहे, ते ऐका, कारण ती कथा जगाला आश्चर्यचकित करणारी आहे.
त्रिशंकुर्नाम राजेंद्रश्चंडालत्वं समागतः। तत्र स्नातः पुनर्लेभे शरीरं पार्थिवोचितम्॥६.२.
त्रिशंकू नावाचा एक राजा, जो चांडाळ झाला होता, त्याने तेथे स्नान केले आणि पुन्हा राजाला शोभेल असे शरीर मिळवले.
ऋषयः ऊचुः। चंडालत्वं कथं प्राप्तस्त्रिशंकुर्नृपसत्तमः। एतत्त्वं सर्वमाचक्ष्व विस्तरात्सूतनन्दन॥६.२.
ऋषी म्हणाले: त्रिशंकू राजा, जो राजांमध्ये श्रेष्ठ होता, त्याला चांडाळत्व कसे प्राप्त झाले? हे सर्व तपशीलवार सांग, सूतानंदना.
सूत उवाच। अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम्। सर्वपापहरां मेध्यां त्रिशंकुनृपसंभवाम्॥६.२.
सूता म्हणाले: मी तुम्हाला ही प्राचीन कथा सांगतो, जी सर्व पापांचा नाश करणारी आणि पवित्र आहे, आणि जी त्रिशंकू राजाशी संबंधित आहे.
सूर्यवंशोद्भवः पूर्वं त्रिशंकुरिति विश्रुतः। आसीत्पार्थिवशार्दूलः शार्दूलसमविक्रमः॥६.२.
पूर्वी सूर्यवंशातून जन्मलेला त्रिशंकू नावाचा राजा होता, जो राजांमध्ये वाघासारखा पराक्रमी आणि प्रसिद्ध होता.
वसिष्ठस्य मुनेः शिष्यो यज्वा दानपतिः प्रभुः। तेनेष्टं च मखैः सर्वैरग्निष्टोमादिभिः सदा॥६.२.
तो वसिष्ठ ऋषींचा शिष्य होता, यज्ञ करणारा, दानशूर आणि सामर्थ्यवान राजा होता; त्याने नेहमी अग्निष्टोम वगैरे सर्व यज्ञ केले.
संपूर्णदक्षिणैरेव वत्सरं वत्सरं प्रति। तथा दानानि सर्वाणि प्रदत्तानि महात्मना॥६.२.
त्या महात्म्याने प्रत्येक वर्षी भरपूर दक्षिणा दिली, आणि सर्व प्रकारची दानेही दिली.