प्रलयस्य न कालोऽयं सांप्रतं सुरसत्तमाः। शृणुध्वं यन्निमित्तोत्था महोत्पाता भवन्त्यमी॥६.१.
हे श्रेष्ठ देवांनो, हा प्रलयाचा काळ नाही; या मोठ्या आपत्ती कशामुळे झाल्या, ते ऐका.
ऋषिभिः पातितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः। शापेनानर्तके देशे कलत्रार्थे महात्मभिः॥६.१.
शूलधारी देवदेवांचे लिंग, ऋषींनी शाप देऊन, अयोग्य ठिकाणी, आपल्या स्त्रियांच्या रक्षणासाठी खाली पाडले.
तेनैतद्व्याकुलीभूतं त्रैलोक्यं सचराचरम्। तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र देवो महेश्वरः॥६.१.
त्यामुळे हे संपूर्ण त्रैलोक्य, जडजिवांसह, व्याकुळ झाले आहे; म्हणून चला, आपण जिथे महेश्वर आहेत तिथे जाऊ.
येनास्मद्वचनाच्छीघ्रं तल्लिंगं निदधाति सः। नो चेद्भविष्यति व्यक्तमकाले चापि संक्षयः। त्रैलोक्यस्यापि कृत्स्नस्य सत्यमेतन्मयोदितम्॥६.१.
आपल्या आज्ञेने त्यांनी लवकरच आपले लिंग पुन्हा धारण करावे; नाहीतर या त्रैलोक्याचा विनाश वेळेपूर्वीच होईल, हे मी तुम्हाला सत्य सांगतो.
अथ देवगणाः सर्वे ब्रह्मविष्णुपुरःसराः। आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ॥६.१.
यानंतर सर्व देवगण, ब्रह्मा आणि विष्णू यांच्या पुढाकाराने, आदित्य, वसु, रुद्र, विश्वदेव आणि अश्विनी कुमार हे सगळे एकत्र आले.
प्रजग्मुस्त्वरितास्तत्र यत्र देवो महेश्वरः। गर्तामध्यगतः सुप्तो लज्जया परया वृतः॥६.१.
ते सर्वजण घाईघाईने तिथे गेले जिथे महादेव गर्तेच्या मध्यभागी, अत्यंत लाजेने झाकलेले, झोपलेले होते.
देवा ऊचुः। नमस्ते देवदेवेश भक्तानामभयप्रद। नमस्ते जगदाधार शशिराजितशेखर॥६.१.
देव म्हणाले: 'देवतांचे देव, भक्तांना निर्भयता देणारे प्रभो, तुला नमस्कार. जगाचा आधार, शशिराजाच्या किरीटाने शोभणारे शंकरा, तुला नमस्कार.'
त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमापस्त्वं मही विभो। त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्॥६.१.
तुम्हीच यज्ञ आहात, तुम्हीच 'वषट्' हा पवित्र उच्चार आहात, तुम्हीच पाणी आहात, तुम्हीच पृथ्वी आहात, हे महाबळवान प्रभो. तुमच्यामुळेच हे सर्व त्रैलोक्य, चराचरांसह, निर्माण झाले आहे.
त्वं पासि च सुरश्रेष्ठ तथा नाशं नयिष्यसि। त्वं विष्णुस्त्वं चतुर्वक्त्रस्त्वं चंद्रस्त्वं दिवाकरः॥६.१.
तुम्ही सर्वश्रेष्ठ देव आहात, तुम्हीच रक्षण करता आणि तुम्हीच संहारही करता. तुम्ही विष्णू आहात, तुम्ही चतुर्मुख ब्रह्मा आहात, तुम्ही चंद्र आहात, तुम्ही सूर्य आहात.
त्वया विना महादेव न किंचिदिह विद्यते। अपि कृत्वा महत्पापं नरो देव धरातले॥६.१.
तुमच्याशिवाय, हे महादेव, इथे काहीच अस्तित्वात नाही. पृथ्वीवर एखाद्या माणसाने कितीही मोठा पाप केला तरी, हे देव,
तव नामापि संकीर्त्य प्रयाति त्रिदिवालयम्। महादेव महादेव महादेवेति कीर्तनात्॥६.१.
फक्त तुझे नाव उच्चारले तरी तो स्वर्गलोकात पोहोचतो—'महादेव, महादेव, महादेव' असे कीर्तन केल्याने.
कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागमकोटयः। सद्यः प्रलयमायांति महादेवेति कीर्तनात्॥६.१.
कोट्यवधी ब्रह्महत्येचे पाप आणि अनिष्ट कर्मे, 'महादेव' या नामस्मरणाने क्षणात नाहीशी होतात.
विप्रो यथा मनुष्याणां नदीनां वा महार्णवः। तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः॥६.१.
जसा ब्राह्मण माणसांत श्रेष्ठ आहे, किंवा महासागर नद्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसाच तुम्ही सर्व देवतांमध्ये अधिपती आहात.
नक्षत्राणां यथा चंद्रः प्रदीप्तानां दिवाकरः। तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः॥६.१.
जसा चंद्र ताऱ्यांमध्ये, किंवा सूर्य तेजस्वी लोकांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसाच तुम्ही सर्व देवतांमध्ये अधिपती आहात.
धातूनां कांचनं यद्वद्गंधर्वाणां च नारदः। तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः॥६.१.
जसं सोनं धातूंमध्ये श्रेष्ठ आहे, किंवा नारद गंधर्वांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसंच तुम्ही सर्व देवतांमध्ये अधिपती आहात.
ओषधीनां यथा सस्यं नगानां हेमपर्वतः। तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः॥६.१.
जसं धान्य औषधींमध्ये, किंवा सुवर्ण पर्वत पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसंच तुम्ही सर्व देवतांमध्ये अधिपती आहात.
तस्मात्कुरु प्रसादं नः सर्वेषां च नृणां विभो। संधारय पुनर्लिंगं स्वकीयं सुरसत्तम॥६.१.
म्हणून, हे महाबळवान प्रभो, आमच्यावर आणि सर्व लोकांवर कृपा करा. हे सुरश्रेष्ठा, पुन्हा आपले लिंग धारण करा.
नोचेज्जगत्त्रयं देव नूनं नाशममुपेष्यति। यद्येतद्भूतले लिङ्गं पतति स्थास्यति प्रभो॥६.१.
नाहीतर, हे देव, हे लिंग पृथ्वीवर पडले आणि तसेच राहिले, तर हे त्रैलोक्य नक्कीच नष्ट होईल, हे प्रभो.
सूत उवाच। तेषां तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्बृषभध्वजः। प्रोवाच प्रणतान्सर्वांस्तान्देवान्व्रीडयान्वितः॥६.१.
सूतमुनी म्हणाले: त्यांचे बोल ऐकून, वृषध्वज भगवान, लाजेने भरून, सर्व वंदन करणाऱ्या देवांना उत्तर देऊ लागले.
मया सतीवियोगार्तियुक्तेन सुरसत्तम। लिंगमेतत्परित्यक्तं शापव्याजाद्द्विजन्मनाम्॥६.१.
'सतीपासून वेगळे झाल्याच्या दुःखामुळे, हे सुरश्रेष्ठ, द्विजांच्या शापाचा बहाणा करून मी हे लिंग सोडले.'
कोऽलं पातयितुं लिंगं ममैतद्भुवनत्रये। देवो वा ब्राह्मणो वापि वेत्थ यूयमपि स्फुटम्॥६.१.
'या त्रैलोक्यात, कोण देव किंवा ब्राह्मण, माझे हे लिंग खाली पाडू शकतो? हे तुम्हा सर्वांना स्पष्टपणे माहीत आहे.'
तस्मान्नैव धरिष्यामि लिंगमेतद्धरातलात्। किमनेन करिष्यामि भार्यया परिवर्जितः॥६.१.
'म्हणून मी हे लिंग पृथ्वीवरून उचलणार नाही; पत्नी नसताना मला याचा काय उपयोग?'
देवा ऊचुः। तव कांता सती नाम या मृता प्राक्सुरोत्तम। सा जाता मेनकागर्भे गौरी नाम हिमाचलात्॥६.१.
देवतांनी म्हटलं — हे देवश्रेष्ठ, तुझी प्रिय सती जी पूर्वी मरण पावली होती, ती मेनकेच्या पोटी हिमालयातून गौरी म्हणून जन्माला आली आहे.
भविष्यति पुनर्भार्या तवैव त्रिपुरांतक। तस्माल्लिंगं समादाय कुरु क्षेमं दिवौकसाम्॥६.१.
तीच पुन्हा तुझी पत्नी होईल, त्रिपुरांचा नाश करणारा. म्हणून हे लिंग उचल आणि देवतांच्या कल्याणासाठी प्रयत्न कर.
देवदेव उवाच। अद्यप्रभृति मे लिंगं यदि देवा द्विजातयः। पूजयंति प्रयत्नेन तर्हीदं धारयाम्यहम्॥६.१.
देवतांचा देव म्हणाला — आजपासून जर देव आणि ब्राह्मण माझ्या लिंगाची भक्तीने पूजा करतील, तर मी ते लिंग धारण करीन.
ब्रह्मोवाच। अहं तव स्वयं लिंगं पूजयिष्यामि शंकर। तथान्ये विबुधाः सर्वे किं पुनर्भुवि मानवाः॥६.१.
ब्रह्मा म्हणाले — शंकरा, मी स्वतः तुझ्या लिंगाची पूजा करीन, तसेच इतर सर्व देवताही करतील. मग पृथ्वीवरील माणसांचे काय?
ततः प्रविश्य पातालं देवैः सार्धं पितामहः। स्वयमेवाकरोत्पूजां तस्य लिंगस्य भक्तितः॥६.१.
मग पितामह देवतांसह पाताळात गेला आणि स्वतः भक्तीभावाने त्या लिंगाची पूजा केली.
तस्मादनंतरं विष्णुः श्रद्धापूतेन चेतसा। तथान्ये विबुधाः सर्वे शक्राद्याः श्रद्धयान्विताः॥६.१.
त्याच्या नंतर विष्णूने श्रद्धेने मन शुद्ध करून, तसेच इंद्रादी सर्व देवांनीही भक्तीने तशीच पूजा केली.
ततस्तुष्टो महादेवः पितामहमिदं वचः। प्रोवाच वासुदेवं च विनयावनतं स्थितम्॥६.१.
मग महादेव प्रसन्न होऊन, पितामह आणि विनयाने उभ्या असलेल्या वासुदेवाला असे शब्द बोलला.
भवद्भ्यां परितुष्टोऽस्मि तस्मान्मत्तः प्रगृह्यताम्। वरमिष्टं महाभागौ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्॥६.१.
मी तुमच्यावर अत्यंत प्रसन्न आहे, म्हणून माझ्याकडून तुमच्या इच्छेचा वर मागा, अगदी तो मिळवायला कठीण असला तरी.