एतस्मिन्नंतरे भूमौ लिंगं तस्य पपात तत्। भित्त्वाथ धरणीपृष्ठं पातालं प्रविवेश ह॥६.१.
त्या क्षणीच त्याचे लिंग जमिनीवर पडले, पृथ्वीचा पृष्ठभाग फोडून ते पाताळात गेले.
सोऽपि लिंगपरित्यक्तो लज्जायुक्तो महेश्वरः। गर्तां गुर्वीं समाश्रित्य भ्रूणरूपः समाविशत्॥६.१.
लिंग गमावलेल्या आणि लाजेने भरलेल्या महेश्वराने मोठ्या खड्ड्यात आश्रय घेतला आणि भ्रूणाच्या रूपात तेथे गेला.
अथ लिंगस्य पातेन त्रैलोक्यभयशंसिनः। उत्पाता दारुणास्तस्थुः सर्वत्र द्विजसत्तमाः॥६.१.
लिंग पडल्यावर, तीनही लोकांना भय दाखवणारे भयंकर अपशकुन सर्वत्र घडू लागले, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.
शीर्यते गिरिशृङ्गाणि पतंत्युल्का दिवापि च। त्यजंति सागराः सर्वे मर्यादां च शनैः शनैः॥६.१.
डोंगरांच्या शिखरांना भगदाड पडू लागली, दिवसाढवळ्या उल्का पडू लागल्या, आणि सर्व समुद्र हळूहळू आपली मर्यादा सोडू लागले.
अथ देवगणाः सर्वे भयसंत्रस्तमानसाः। शक्रविष्णुमुखा जग्मुर्यत्र देवः पितामहः॥६.१.
मग सर्व देवगण, भीतीने घाबरलेल्या मनाने, शक्र आणि विष्णू यांच्या पुढाकाराने जिथे देव ब्रह्मा आहेत तिथे गेले.
प्रोचुश्च प्रणताः स्तुत्वा स्तोत्रैः सुश्रुतिसंभवैः। त्रैलोक्ये सृष्टिरूपं यत्कमलासनसंस्थितम्॥६.१.
त्यांनी वाकून, उत्तम वेदांतील स्तोत्रांनी त्यांचे स्तवन केले आणि त्या कमलासनावर बसलेल्या, तीनही लोकांच्या सृष्टीचे मूळ असलेल्या ब्रह्माला विचारले.
किमिदं किमिदं देव वर्तते ह्यधरोत्तरम्। त्रैलोक्यं सकलं येन व्याकुलत्वमुपागतम्॥६.१.
हे देवा, हे काय घडतेय वरखाली? कोणत्या कारणामुळे हे संपूर्ण त्रैलोक्य इतके व्याकुळ झाले आहे?
प्रलयस्येव चिह्नानि दृश्यंते पद्मसंभव। किं सांप्रतमकालेऽपि भविष्यति परिक्षयः॥६.१.
हे कमलजन्मा, प्रलयाची चिन्हे दिसू लागली आहेत; या वेळीही संहार होणार आहे का?
सर्वेषां सुरमर्त्यानां दैत्यानां मन्त्रकोविदः। गतिर्भयार्तदेहानां सर्वलोकपितामहः॥६.१.
सर्व देव, माणसे आणि दैत्यांसाठी, मंत्रांचा जाणकार, भीतीने ग्रस्त असलेल्या सर्वांचा आधार, आणि सर्व लोकांचा पितामह तूच आहेस.
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां चतुराननः। उवाच सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा॥६.१.
देवांचे हे शब्द ऐकून, चतुर्मुख ब्रह्मदेवाने दीर्घ ध्यान करून आणि दिव्य दृष्टीने जाणून उत्तर दिले.
प्रलयस्य न कालोऽयं सांप्रतं सुरसत्तमाः। शृणुध्वं यन्निमित्तोत्था महोत्पाता भवन्त्यमी॥६.१.
हे श्रेष्ठ देवांनो, हा प्रलयाचा काळ नाही; या मोठ्या आपत्ती कशामुळे झाल्या, ते ऐका.
ऋषिभिः पातितं लिंगं देवदेवस्य शूलिनः। शापेनानर्तके देशे कलत्रार्थे महात्मभिः॥६.१.
शूलधारी देवदेवांचे लिंग, ऋषींनी शाप देऊन, अयोग्य ठिकाणी, आपल्या स्त्रियांच्या रक्षणासाठी खाली पाडले.
तेनैतद्व्याकुलीभूतं त्रैलोक्यं सचराचरम्। तस्माद्गच्छामहे तत्र यत्र देवो महेश्वरः॥६.१.
त्यामुळे हे संपूर्ण त्रैलोक्य, जडजिवांसह, व्याकुळ झाले आहे; म्हणून चला, आपण जिथे महेश्वर आहेत तिथे जाऊ.
येनास्मद्वचनाच्छीघ्रं तल्लिंगं निदधाति सः। नो चेद्भविष्यति व्यक्तमकाले चापि संक्षयः। त्रैलोक्यस्यापि कृत्स्नस्य सत्यमेतन्मयोदितम्॥६.१.
आपल्या आज्ञेने त्यांनी लवकरच आपले लिंग पुन्हा धारण करावे; नाहीतर या त्रैलोक्याचा विनाश वेळेपूर्वीच होईल, हे मी तुम्हाला सत्य सांगतो.
अथ देवगणाः सर्वे ब्रह्मविष्णुपुरःसराः। आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ॥६.१.
यानंतर सर्व देवगण, ब्रह्मा आणि विष्णू यांच्या पुढाकाराने, आदित्य, वसु, रुद्र, विश्वदेव आणि अश्विनी कुमार हे सगळे एकत्र आले.
प्रजग्मुस्त्वरितास्तत्र यत्र देवो महेश्वरः। गर्तामध्यगतः सुप्तो लज्जया परया वृतः॥६.१.
ते सर्वजण घाईघाईने तिथे गेले जिथे महादेव गर्तेच्या मध्यभागी, अत्यंत लाजेने झाकलेले, झोपलेले होते.
देवा ऊचुः। नमस्ते देवदेवेश भक्तानामभयप्रद। नमस्ते जगदाधार शशिराजितशेखर॥६.१.
देव म्हणाले: 'देवतांचे देव, भक्तांना निर्भयता देणारे प्रभो, तुला नमस्कार. जगाचा आधार, शशिराजाच्या किरीटाने शोभणारे शंकरा, तुला नमस्कार.'
त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमापस्त्वं मही विभो। त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्॥६.१.
तुम्हीच यज्ञ आहात, तुम्हीच 'वषट्' हा पवित्र उच्चार आहात, तुम्हीच पाणी आहात, तुम्हीच पृथ्वी आहात, हे महाबळवान प्रभो. तुमच्यामुळेच हे सर्व त्रैलोक्य, चराचरांसह, निर्माण झाले आहे.
त्वं पासि च सुरश्रेष्ठ तथा नाशं नयिष्यसि। त्वं विष्णुस्त्वं चतुर्वक्त्रस्त्वं चंद्रस्त्वं दिवाकरः॥६.१.
तुम्ही सर्वश्रेष्ठ देव आहात, तुम्हीच रक्षण करता आणि तुम्हीच संहारही करता. तुम्ही विष्णू आहात, तुम्ही चतुर्मुख ब्रह्मा आहात, तुम्ही चंद्र आहात, तुम्ही सूर्य आहात.
त्वया विना महादेव न किंचिदिह विद्यते। अपि कृत्वा महत्पापं नरो देव धरातले॥६.१.
तुमच्याशिवाय, हे महादेव, इथे काहीच अस्तित्वात नाही. पृथ्वीवर एखाद्या माणसाने कितीही मोठा पाप केला तरी, हे देव,
तव नामापि संकीर्त्य प्रयाति त्रिदिवालयम्। महादेव महादेव महादेवेति कीर्तनात्॥६.१.
फक्त तुझे नाव उच्चारले तरी तो स्वर्गलोकात पोहोचतो—'महादेव, महादेव, महादेव' असे कीर्तन केल्याने.
कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागमकोटयः। सद्यः प्रलयमायांति महादेवेति कीर्तनात्॥६.१.
कोट्यवधी ब्रह्महत्येचे पाप आणि अनिष्ट कर्मे, 'महादेव' या नामस्मरणाने क्षणात नाहीशी होतात.
विप्रो यथा मनुष्याणां नदीनां वा महार्णवः। तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः॥६.१.
जसा ब्राह्मण माणसांत श्रेष्ठ आहे, किंवा महासागर नद्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसाच तुम्ही सर्व देवतांमध्ये अधिपती आहात.
नक्षत्राणां यथा चंद्रः प्रदीप्तानां दिवाकरः। तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः॥६.१.
जसा चंद्र ताऱ्यांमध्ये, किंवा सूर्य तेजस्वी लोकांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसाच तुम्ही सर्व देवतांमध्ये अधिपती आहात.
धातूनां कांचनं यद्वद्गंधर्वाणां च नारदः। तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः॥६.१.
जसं सोनं धातूंमध्ये श्रेष्ठ आहे, किंवा नारद गंधर्वांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसंच तुम्ही सर्व देवतांमध्ये अधिपती आहात.
ओषधीनां यथा सस्यं नगानां हेमपर्वतः। तथा त्वं सर्वदेवानामाधिपत्ये व्यवस्थितः॥६.१.
जसं धान्य औषधींमध्ये, किंवा सुवर्ण पर्वत पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ आहे, तसंच तुम्ही सर्व देवतांमध्ये अधिपती आहात.
तस्मात्कुरु प्रसादं नः सर्वेषां च नृणां विभो। संधारय पुनर्लिंगं स्वकीयं सुरसत्तम॥६.१.
म्हणून, हे महाबळवान प्रभो, आमच्यावर आणि सर्व लोकांवर कृपा करा. हे सुरश्रेष्ठा, पुन्हा आपले लिंग धारण करा.
नोचेज्जगत्त्रयं देव नूनं नाशममुपेष्यति। यद्येतद्भूतले लिङ्गं पतति स्थास्यति प्रभो॥६.१.
नाहीतर, हे देव, हे लिंग पृथ्वीवर पडले आणि तसेच राहिले, तर हे त्रैलोक्य नक्कीच नष्ट होईल, हे प्रभो.
सूत उवाच। तेषां तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्बृषभध्वजः। प्रोवाच प्रणतान्सर्वांस्तान्देवान्व्रीडयान्वितः॥६.१.
सूतमुनी म्हणाले: त्यांचे बोल ऐकून, वृषध्वज भगवान, लाजेने भरून, सर्व वंदन करणाऱ्या देवांना उत्तर देऊ लागले.
मया सतीवियोगार्तियुक्तेन सुरसत्तम। लिंगमेतत्परित्यक्तं शापव्याजाद्द्विजन्मनाम्॥६.१.
'सतीपासून वेगळे झाल्याच्या दुःखामुळे, हे सुरश्रेष्ठ, द्विजांच्या शापाचा बहाणा करून मी हे लिंग सोडले.'