विनायकांस्ततः पंच विश्वनाथं ततो व्रजेत्
पाच विनायकांची पूजा करून, पुढे विश्वनाथाकडे जा.
अंतर्गृहस्य यात्रेयं यथावद्या मया कृता
अंतर्गृहातील ही यात्रा मी योग्यरीत्या सांगितली आहे.
इति मंत्रं समुच्चार्य क्षणं वै मुक्तिमंडपे
हा मंत्र उच्चारून, क्षणभर मुक्तिमंडपात थांबावे.
संप्राप्य वासरं विष्णोर्विष्णुतीर्थेषु सर्वतः
विष्णूचा दिवस आल्यावर, सर्व विष्णूतीर्थांमध्ये जावे.
नभस्य पंचदश्यां च कुलस्तंभं समर्चयेत्
नभस्य महिन्याच्या पंधराव्या दिवशी, कुलस्तंभाची पूजा करावी.
श्रद्धापूर्वमिमा यात्रा कर्तव्याः क्षेत्रवासिभिः 4.2.100.
श्रद्धेपूर्वक, या यात्रा क्षेत्रातील रहिवाशांनी कराव्यात.
अधीत्य चतुरो वेदान्सांगान्यत्फलमाप्यते 4.2.100.
चारही वेद आणि त्यांचे अंग अभ्यासल्यावर, हे फल मिळते.
य इदं श्रावयेद्विद्वान्समस्तं त्वर्धमेव वा 4.2.100.
जो विद्वान हे सर्व किंवा अर्धे ऐकवतो—
तस्य पुत्रो भवत्येव शंभोराज्ञा प्रभावतः 4.2.100.
शंभूंच्या आज्ञेच्या प्रभावामुळे त्याचा मुलगा नक्कीच जन्माला येतो.
सर्वेषां मंगलानां च महामंगलमुत्तमम्
सर्व शुभ गोष्टींपैकी तोच सर्वात मोठं आणि श्रेष्ठ मंगल आहे.
ॐनमः पुरुषोत्तमाय अथ स्कान्दे महापुराणे षष्ठनागरखण्डप्रारम्भः व्यास उवाच॥ स धूर्जटि जटाजूटो जायतां विजयाय वः। यत्रैकपलितभ्रांतिं करोत्यद्यापि जाह्नवी॥६.१.
ॐ, पुरुषोत्तमाला नमस्कार. आता स्कांद महापुराणातील सहाव्या नगरखंडाची सुरुवात होते. व्यास म्हणाले: ज्याच्या जटांमध्ये अजूनही एक पांढरा केस आहे आणि ज्यामुळे गंगा आजही गोंधळून जाते, तो धूर्जटी तुमच्या विजयासाठी प्रकट होवो.
ऋषय ऊचुः। हरस्य पूज्यते लिंगं कस्मादतन्महामते विशेषात्संपरित्यज्य शेषांगानि सुरासुरैः॥६.१.
ऋषी म्हणाले: हे महाज्ञानी, हराचं लिंग देव आणि दैत्य त्याच्या इतर रूपांना बाजूला ठेवून विशेषतः का पूजतात?
तस्मादेतन्महाबाहो यथावद्वक्तुमर्हसि। सांप्रतं सूत कार्त्स्न्येन परं कौतूहलं हि नः॥६.१.
म्हणून, हे महाबाहू, तू आम्हाला हे नीट सांगावंस, कारण हे सर्व जाणून घेण्याची आम्हाला फारच उत्सुकता आहे.
सूत उवाच। प्रश्नभारो महानेष यो भवद्भिरुदाहृतः। कीर्तयिष्ये तथाप्येनं नमस्कृत्य स्वयंभुवे॥६.१.
सूतमुनी म्हणाले: तुम्ही विचारलेला हा प्रश्न फार मोठा आहे; तरीही, मी स्वतः स्वयंभूला नमस्कार करून तो सांगतो.
आनर्तविषये चास्ति वनं मुनिजनाश्रयम्। मनोज्ञं सर्वसत्त्वानां सर्वर्तुफलितद्रुमम्॥६.१.
आनर्त देशात एक वन आहे, जे ऋषींचं आश्रयस्थान आहे, सर्व जीवांना आनंद देणारं, आणि सर्व ऋतूंमध्ये फळांनी बहरलेलं आहे.
तत्राश्रमपदं रम्यं सौम्यसत्त्वनिषेवितम् ६.१.
त्या ठिकाणी एक रम्य आश्रम आहे, जिथे सौम्य स्वभावाचे जीव वावरतात.
अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशिभिस्तथा। दन्तोलूखलिभिर्विप्रैः सेवितं चाश्मकुट्टकैः॥६.१.
तेथे पाणी आणि वाऱ्यावर जगणारे, गळून पडलेली पानं खाणारे, दातांनी धान्य कुटणारे, आणि दगडाने धान्य कुटणारे असे विविध तपस्वी राहतात.
स्नानहोमपरैश्चैव जपस्वाध्यायतत्परैः। वानप्रस्थैस्त्रिदण्डैश्च हंसैश्चापि कुटीचरैः॥६.१.
तेथे स्नान आणि होम यांना वाहिलेले, जप व स्वाध्यायात मग्न, तीन दांड्यांचा आश्रय घेणारे, हंसासारखे साधू, आणि कुटीत राहणारे असे अनेक वनवासी आहेत.
स्नातकैर्यतिभिर्दान्तैस्तथा पंचाग्निसाधकैः। कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवांस्त्रिपुरांतकः॥६.१.
तेथे स्नातक, संयमी यती, आणि पंचाग्नि साधना करणारेही आहेत; आणि कधीतरी, त्रिपुरांचा संहार करणारे भगवान तिथे आले.
सतीवियोगसंतप्तो भ्रममाण इतस्ततः। तस्मिन्वने समायातः सौम्यसत्त्वनिषेविते॥६.१.
सतीच्या वियोगाने व्याकुळ होऊन, इकडे तिकडे भटकत, तो सौम्य स्वभावाच्या जीवांनी वसलेल्या त्या वनात आला.
क्रीडंति नकुला यत्र सार्धं सर्पैःप्रहर्षिताः। पञ्चाननाश्च मातंगैर्वृषदंशास्तथाखुभिः। काकाः कौशिकसंघैश्च वैरभावविवर्जिताः॥६.१.
तेथे मुंगूस आणि साप आनंदाने एकत्र खेळतात; पाच तोंडांचे माकडे आणि हत्ती, वृषदंश आणि उंदीर, कावळे आणि बगळ्यांचे थवे — हे सर्व एकमेकांशी वैरभाव न ठेवता खेळतात.
ततश्च भगवान्रुद्रो दृष्ट्वाश्रमपदं तदा। नग्नः कपालमादाय भिक्षार्थं प्रविवेश सः॥६.१.
मग भगवान रुद्र, तो आश्रम पाहून, नग्न अवस्थेत आणि कवटी घेऊन, भिक्षा मागण्यासाठी आत गेला.
अथ तस्य समालोक्य रूपं गात्रसमुद्भवम्। अदृष्टपूर्वं तापस्यः सर्वाः कामवशं गताः॥६.१.
त्याचं शरीरातून प्रकट झालेलं, पूर्वी कधीही न पाहिलेलं रूप पाहून, सर्व तपस्विनी स्त्रिया कामवश झाल्या.
गृहकर्म परित्यज्य गुरुशुश्रूषणानि च। मिथः संभाषणं चक्रुः स्थानेस्थाने च ताः स्थिताः॥६.१.
घरकाम आणि गुरुंची सेवा सोडून, त्या सर्वजणी वेगवेगळ्या ठिकाणी उभ्या राहून एकमेकींशी बोलू लागल्या.
एका सा कापि धन्या या चक्रे तस्यावगूहनम्। विश्रब्धा सर्वगात्रेषु तापसस्य महात्मनः॥६.१.
त्यातील एक भाग्यवान स्त्री, त्या महात्मा तपस्व्याला पूर्ण विश्वासाने दोन्ही हातांनी मिठी मारली.
तथान्याः कौतुकाविष्टा धावंत्यः सर्वतोदिशम्। दृश्यंते तं समुद्दिश्य विस्तारितविलोचनाः॥६.१.
इतर जणी, कुतूहलाने भरलेल्या, सर्व दिशांना धावत, मोठ्या डोळ्यांनी त्याच्याकडे पाहू लागल्या.
काश्चिदर्द्धानुलिप्तांग्यः काश्चिदेकांजितेक्षणाः। अर्धसंयमितैः कैशैस्तथान्यास्त्यक्तबालकाः॥६.१.
काही स्त्रिया अंगावर अर्धवट उट लावलेल्या होत्या, काहींनी फक्त एक डोळा शोभवला होता, तर काहींनी अर्धवट केस विंचरलेले होते आणि आपल्या लहान मुलांना सोडून दिले होते.
एवमालोक्यमानः स कामिनीभिर्महेश्वरः। बभ्राम राजमार्गेण भिक्षां देहीति कीर्तयन्॥६.१.
अशा रीतीने त्या कामातुर स्त्रियांमध्ये महेश्वर दिसत असताना, तो राजमार्गावरून 'या देहाला भिक्षा द्या' असे म्हणत फिरू लागला.
अथ ते मुनयो दृष्ट्वा तं तथा विगतांबरम्। कामोद्भवकरंस्त्रीणां प्रोचुः कोपारुणेक्षणाः॥६.१.
मग त्या ऋषींनी, त्याला तसे वस्त्ररहित आणि स्त्रियांमध्ये काम जागवणारा पाहून, रागाने डोळे लाल करून बोलले.
यस्मात्पाप त्वयास्माकमाश्रमोऽयं विडंबितः। तस्माल्लिंगं पतत्वाशु तवैव वसुधातले॥६.१.
अरे पापी, तू आमचा आश्रम कलंकित केला आहेस, म्हणून तुझे लिंग लवकरच पृथ्वीवर पडो.