प्रणमिष्यंति यत्नेन महाश्रेयोभिवृद्धये
जे प्रयत्नपूर्वक वंदन करतील, त्यांना सर्वोच्च कल्याणात वाढ मिळेल.
परं हि नर्मदेशस्य महिमा कोपि चाद्भुतः
खरंच, नर्मदेचे महात्म्य अतिशय अद्भुत आणि विलक्षण आहे.
नर्मदापि प्रहृष्टासीत्पावित्र्यं प्राप्य चाद्भुतम्
नर्मदा देखील अद्भुत अशी पवित्रता मिळाल्याने अत्यंत आनंदित झाली.
वाक्यं मृकंडजमुनेस्तेपि श्रुत्वा मुनीश्वराः
मृकंडूचे शब्द ऐकून तेथील सर्व ऋषी मोठ्या लक्षपूर्वक ऐकू लागले.
पापकंचुकमुत्सृज्य प्राप्स्यति ज्ञानमुत्तमम् ।। 4.2.92.
पापाचा आवरण झटकून टाकल्यावर श्रेष्ठ ज्ञान मिळते.
इदानीं कथय स्कंद सतीश्वर समुद्भवम्
आता स्कंदा, सतीच्या स्वामीचा जन्म कसा झाला ते सांग.
स्कंद उवाच मित्रावरुणसंभूत कथयामि कथां शृणु
स्कंद म्हणाला: मित्र आणि वरुण यांच्या संयोगाने घडलेली ही कथा मी सांगतो, नीट ऐक.
पुरा तताप सुमहत्तपः शतधृतिर्मुने
पूर्वी शतधृति या ऋषीने फार मोठे तप केले.
उवाच चापि ब्रह्माणं नितरां ब्राह्मणप्रियः
तो ब्राह्मणांना अतिशय प्रिय असलेल्या ब्रह्मदेवाशी बोलला.
तदा त्वं मे भव सुतो देवी दक्षसुताऽस्तु च
त्यावेळी त्याने म्हटले: 'तू माझा मुलगा हो, आणि देवी दक्षाची कन्या असो.'
इति श्रुत्वा महादेवः सर्वदो ब्रह्मणो वरम्
हे ऐकून सर्वांना वर देणारा महादेव ब्रह्मदेवाकडून वर मिळवतो.
ब्रह्मंस्त्वद्वांछितं भूयात्किमदेयं पितामह
ब्रह्मदेवा, तुझे इच्छित मनोकामना पूर्ण होवो; पितामह, कोणते नाव ठेवायचे?
रुदन्स उत्तानशयो ब्रह्मणो मुखमैक्षत
रडत, पाठ टेकून तो ब्रह्मदेवाच्या चेहऱ्याकडे पाहू लागला.
किं मां जनकमाप्यापि त्वं रोदिषि मुहुर्मुहुः
तुला माझ्यासारखा पिता मिळूनही तू पुन्हा पुन्हा का रडतोस?
नाम्ने रोदिमि मे स्रष्टुर्नाम देहि पितामह 4.2.93.
मला नाव हवे आहे म्हणून मी रडतो; सृष्टीकर्त्या पितामहा, मला नाव दे.
यदि वेत्सि तदाचक्ष्व महत्कौतूहलं हि मे
तुला माहीत असेल तर सांग, कारण मला फारच उत्सुकता आहे.
रोदने कारणं वच्मि शृणु कुंभसमुद्भव
मी का रडतो ते सांगतो—कुंभातून जन्मलेला, ऐक.
मनसीति विचारोभूद्देवस्य परमात्मनः
परमात्मा देवाच्या मनात एक विचार आला.
सत्यलोकाधिनाथस्य चतुरास्यस्य वेधसः
सत्यलोकाचा अधिपती, चार मुखांचा सृष्टीकर्ता.
किं बुद्धिवैभवं धातुः शंभुना मनसीक्षितम् । येनानंदाश्रु संभारो बाल्येप्यभवदीशितुः
शंभूच्या मनात सृष्टीकर्त्याच्या बुद्धीचे जे वैभव उमटले, त्यानेच प्रभूच्या बालपणातही आनंदाश्रूंचा साठा निर्माण झाला.
एतत्कथय मे प्राज्ञ सर्वज्ञानंदवर्धन
हे ज्ञानी, मला ते सांग, जे सर्व ज्ञान आणि आनंद वाढवते.
देवे न मनसि ध्यातमिति कुंभजने मुने
हे मुनी, हे देवाच्या मनात किंवा कुंभात कधीच विचारले गेले नव्हते.
एको मनोरथश्चायं द्वितीयोयं सुनिश्चितम्
हा एक इच्छा आहे, आणि ही दुसरी नक्कीच आहे.
क्षणंक्षणं समालोक्यमंगस्पर्शे क्षणंक्षणम् ।। एकशय्यासनाहारं लप्स्यतेऽनेन क्षणेक्षणे !
क्षणोक्षणी अंग पाहून आणि स्पर्श करून, प्रत्येक क्षणी एकत्र झोप, आसन आणि अन्न मिळेल.
योयं न गोचरः क्वापि वाणीमनसयोरपि 4.2.93.
हे जे कुठेही, अगदी वाणी किंवा मनानेही, जाणवत नाही—
योऽमुं सकृत्स्पृशेज्जंतुर्योमुं पश्येत्सकृन्मुदा । न स भूयोभिजायेत भवेच्चानंदमेदुरः
जो जंतु एकदाच त्याला स्पर्श करतो किंवा आनंदाने एकदाच पाहतो, तो पुन्हा जन्म घेत नाही आणि पूर्ण आनंदाने भरून जातो.
गृहक्रीडनकं मे सौ यदि भूयात्कथंचन
जर काहीही करून हे माझ्या घरातील खेळण्यासारखे झाले—
विधेः समीहितं चेति नूनं ज्ञात्वा स सर्ववित्
नक्कीच विधीचे हेतू ओळखून, तो सर्वज्ञ—
श्रुत्वैत्यगस्तिः स्कंदस्य भाषितं पर्यमूमुदत्
असे ऐकून अगस्त्याला स्कंदाचे बोलणे ऐकून फार आनंद झाला.
विधेरपि मनोज्ञातं शंभोरपि मनोगतम् । । सम्यक्चित्तं त्वया ज्ञातं नमस्तुभ्यं चिदात्मने
विधीचा हेतू ओळखला गेला आहे, आणि शंभूचे मनातलेही समजले आहे; तुझे मन खरेच समजले—चैतन्यस्वरूपा, तुला नमस्कार.