अर्थहीना यथा वाणी धर्महीना यथा तनुः ।। 4.2.87.
तशीच अर्थ नसलेली वाणी, किंवा धर्माशिवाय शरीर, निष्फळ असते.
गंगाहीना यथा देशाः पुत्रहीना यथा गृहाः
जसे गंगेशिवाय प्रदेश, किंवा मुलांशिवाय घर,
मंत्रिहीनं यथा राज्यं श्रुतिहीना यथा द्विजाः
जसे मंत्र्याशिवाय राज्य, किंवा वेदांशिवाय द्विज,
दर्भहीना यथा संध्या तिलहीनं च तर्पणम्
जशी कुशाशिवाय संध्या, किंवा तीळांशिवाय तर्पण,
इत्थं दधीचिनाख्यातं जग्राह वचनं न तत्
अशा प्रकारे दधीचिने सांगितले, पण त्याने ती वचने मान्य केली नाहीत.
प्रोवाच च भृशं क्रुद्धः का चिंता तव मे क्रतोः
आणि तो फार रागावून म्हणाला: 'माझ्या यज्ञाशी तुला काय संबंध?'
तानि सिद्ध्यंति नियतं यथार्थकरणादिह
योग्य रीतीने केलेली कर्मे इथे नक्कीच फळ देतात.
स्वकर्मसिद्धये चाथ सर्व एव हि चेश्वरः
आपल्या कर्माच्या सिद्धीसाठी सर्वत्र ईश्वरच आहे.
तत्तथास्तु परं साक्षी नार्थं दद्याच्च कुत्रचित्
तसेच असो; परब्रह्म साक्षी असावा, पण कुठेही फळ देऊ नये.
जडानि सर्वकर्माणि न फलंतीश्वरं विना
ईश्वराशिवाय सर्व कर्मे निर्जीव आहेत आणि त्यांना फळ मिळत नाही.
जडान्यपि च बीजानि कालं संप्राप्यवात्मनः 4.2.87.
निर्जीव बियाणेसुद्धा योग्य वेळ आल्यावर आपली शक्ती दाखवतात.
आदिदेश समीपस्थानालोक्य परितस्त्विति 4.2.87.
त्याने आजूबाजूला पाहून जवळ उभ्या असणाऱ्यांना आज्ञा दिली.
ब्रह्मघोषेण तारेण व्योमशब्दगुणं स्फुटम् 4.2.87.
ब्रह्मनादाच्या त्या सुरामुळे आकाशातील ध्वनीचे गुण अगदी स्पष्ट झाले.
विद्याधरैर्ननंदे च वसुधा ववृधे भृशम् इत्थं प्रवृत्तेऽथ मुनिः कैलासं नारदो ययौ
विद्याधरांच्या आनंदामुळे पृथ्वीवर मोठ्या प्रमाणात समृद्धी आली; असे घडल्यावर, तो मुनी नारद कैलासाकडे गेला.
अगस्त्य उवाच शिवलोकं समासाद्य मुनिना ब्रह्मसूनुना
अगस्त्य म्हणाले: ब्रह्मदेवाच्या पुत्राने, त्या मुनीने, शंकराच्या लोकात प्रवेश केला.
स्कंद उवाच शृणु कुंभज वक्ष्यामि नारदेन महात्मना
स्कंद म्हणाले: कुंभातून जन्मलेल्या, ऐक, मी तुला त्या महात्मा नारदाने सांगितलेले सांगतो.
मुनिर्गगनमार्गेण प्राप्य तद्धाम शांभवम्
तो मुनी आकाशमार्गाने प्रवास करून त्या शंभूच्या निवासस्थानी पोहोचला.
तदुद्दिष्टासनं भेजे पश्यंस्तत्क्रीडनं परम्
त्याच्यासाठी दाखवलेल्या आसनावर तो बसला आणि त्या परम खेळाकडे पाहू लागला.
तदौत्सुक्येन स मुनिः प्रेर्यमाण उवाच ह नारद उवाच देवदेव तव क्रीडाखिलं ब्रह्मांडगोलकम्
तेव्हा उत्कंठेने प्रेरित होऊन तो मुनी बोलला—नारद म्हणाला: देवाधिदेवा, तुझा संपूर्ण खेळ म्हणजे हे ब्रह्मांड आहे.
कृष्णाः कृष्णेतरा या वै तिथयस्ताश्च सारिकाः
कृष्ण पक्ष आणि शुक्ल पक्षातील तिथी या त्या खेळातील पक्ष्यांसारख्या आहेत.
सृष्टिप्रलय संज्ञौ द्वौ ग्लहौ जयपराजयौ
सृष्टी आणि प्रलय हे दोन खेळातील डाव आहेत, आणि विजय-पराभव हे त्यात आहेत.
भवतोः खेलसमयो यः सा स्थितिरुदाहृता
तुमच्या दोघांच्या खेळाचा जो काळ असतो, त्यालाच स्थिती असे म्हणतात.
न देवी जेष्यति पतिं नेशः शक्तिं विजेष्यति
देवी आपल्या पतीला कधीच जिंकू शकत नाही, आणि ईश्वरही आपल्या शक्तीला हरवू शकत नाही.
देवः सर्वज्ञनाथोपि न किंचिदवबुध्यति 4.2.88.
सर्वज्ञांचा स्वामी असला तरी देव काहीच पूर्णपणे समजू शकत नाही.
लीलात्मा गुणवानेष विचारादतिनिर्गुणः
ज्याचा स्वभाव लीला आहे, जो गुणांनी युक्त आहे, तो विचाराने सर्वथा निर्गुण आहे.
मध्यस्थोपि हि सर्वस्य माध्यस्थ्यमवलंबतै
तो सर्वांमध्ये तटस्थ असूनही, तटस्थतेचं पालन करतो.
त्वं शक्तिरस्य देवस्य सर्वेषां मान्यभूः परा
तू या देवाची शक्ती आहेस, सर्वांची मान्य आणि श्रेष्ठ आहेस.
परं त्वं सर्वजगतां जनयित्र्येकिका ध्रुवम्
तूच नक्की सर्व जगांची सर्वोच्च माता आहेस.
त्वमात्मानं न जानासि त्र्यक्षमायाविमोहिता
तुला स्वतःचं खरं स्वरूप माहीत नाही, कारण त्रिनेत्रधारीच्या मायेमुळे तू मोहात पडली आहेस.
अन्या अपि हि याः सत्यः पातिव्रत्यपरायणाः
इतरही ज्या सत्य आणि पतीपरायण आहेत,