परिभ्रम्य महातेजा महामर्षो महातपाः
सर्वत्र भ्रमण करून, मोठ्या तेज, संयम आणि तपाने युक्त झालो.
विलोक्याक्रीडमखिलं बहुप्रासादमंडितम् । पदेपदे मुनीनां च जितकाल महाभियाम्
सर्वत्र सुंदर राजवाड्यांनी सजलेली ती जागा पाहिली, आणि प्रत्येक ठिकाणी, काळावर विजय मिळवणाऱ्या, महान संकल्प असलेल्या ऋषी दिसले.
सर्वर्तुकुसुमान्वृक्षान्सुच्छायस्निग्धपल्लवान्
सर्व ऋतूंमध्ये फुलणारी, गार सावली आणि मऊ, हिरवी पाने असलेली झाडे होती.
दुर्वासाश्चातिहृष्टोभू्द्दृष्ट्वा पाशुपतोत्तमान्
पाशुपतांचे श्रेष्ठ भक्त पाहून, दुर्वास अत्यंत आनंदित झाले.
कौपीनमात्र वसनान्स्मरारि ध्यान तत्परान्
फक्त कौपीन घालून, स्मरारि म्हणजे शंकराच्या ध्यानात मग्न झालेले.
करंडदंडपानीय पात्रमात्रपरिग्रहान्
फक्त कमंडलू आणि दंड एवढीच साधनं जवळ ठेवणारे.
कालादपि निरातंकान्विश्वेशशरणं गतान् 4.2.85.
काळाचाही भय नसलेले, सर्वांच्या ईश्वराच्या आश्रयाला गेलेले.
विलोक्य काश्यां दुर्वासा ब्राह्मणान्मुमुदेतराम्
काशीतले ब्राह्मण पाहून, दुर्वासांना अतिशय आनंद झाला.
पशुष्वपि च या तुष्टिर्मृगेष्वपि च या द्युतिः
जनावरांमध्ये जी तृप्ती, आणि हरिणांमध्ये जी तेजस्विता दिसते,
इदं सुश्रेयसो व्युष्टिः क्वामरेषु त्रिविष्टपे
हीच खरी श्रेष्ठ प्राप्ती आहे; अमरांच्या स्वर्गातसुद्धा अशी कुठे आहे?
वरमेतेपि पशव आनंदवनचारिणः
आनंदवनात मुक्तपणे फिरणारी जनावरेही येथे धन्य आहेत.
वरं काशीपुरीवासी म्लेच्छोपि हि शुभायतिः
काशीमध्ये राहणारा, अगदी म्लेच्छ असला तरी, शुभत्व प्राप्त करतो.
वैश्वेश्वरी पुरी चैषा यथा मे चित्तहारिणी
वैश्वेश्वरी ही नगरी माझं मन पूर्णपणे मोहून टाकते.
स्थैर्यं बबंध न क्वापि भ्रमतो मे मनोगतिः
माझं मन जिथे जिथे भटकत गेलं, तिथे कुठेही त्याला स्थैर्य मिळालं नाही.
रम्या पुरी भवेदेषा ब्रह्मांडादखिलादपि
ही नगरी अख्ख्या ब्रह्मांडापेक्षा जास्त रमणीय आहे.
तप्यमानोपि हि तपः सुचिरं स महातपाः
तो महान तपस्वी कितीही काळ कठोर तप करीत असला,
धिक्च मां तापसं दुष्टं धिक्च मे दुश्चरं तपः 4.2.85.
अरे, मी हा वाईट तपस्वी! आणि माझं कठीण तपही व्यर्थच!
यथा न मुक्तिरत्र स्यात्कस्यापि करवै तथा
इथे कुणालाही मुक्ती मिळू नये, असं मी वागेन.
तत्र लिंगमभूदेकं ख्यातं प्रहसितेश्वरम्
तेथे एकच लिंग प्रकट झालं, ज्याला प्रहसितेश्वर म्हणून ओळखतात.
उवाच विस्मयाविष्टो मनस्येव महेशिता
आश्चर्याने भरून गेलेला महेश्वर मनातच बोलला.
यत्रैव हि तपस्यंति यत्रैव विहिताश्रमाः
जिथे जिथे तप केलं जातं, जिथे जिथे आश्रम वसवले जातात—
मनाक्चिंतितमात्रं तु चेल्लभंते न तापसाः
तपस्व्यांना त्यांच्या इच्छेप्रमाणे काही मिळालं, तर ते फक्त योगायोगानंच मिळतं.
तथापि तापसा मान्याः स्वश्रेयोवृद्धिकांक्षिभिः
तरीही, स्वतःच्या कल्याणाची इच्छा असणाऱ्यांनी तपस्व्यांचा सन्मान करावा.
इति यावन्महेशानो मनस्येव विचिंतयेत्
महेश्वर मनात असं विचार करत असतानाच—
तत्कोधानलधूमोघैर्व्यापितं यन्नभोंगणम्
मग त्याच्या रागाच्या ज्वाळांमधून उठलेल्या धुराने आकाश भरून गेलं.
ततो गणाः परिक्षुब्धाः प्रलयार्णव नीरवत्
मग सर्व गण प्रलयाच्या समुद्रासारखे अस्वस्थ झाले.
गर्जंतस्तर्जयंतश्च प्रोद्यता युधपाणयः 4.2.85.
ते गर्जत, धमकावत, युद्धासाठी शस्त्र उचलून पुढे सरसावले.
को यमः कोथवा कालः को मृत्युः कस्तथांतकः
यम कोण? काळ कोण? मृत्यू कोण? आणि अंत करणारा कोण?
अग्निं पिबामो जलवच्चूर्णीकुर्मोखिलान्गिरीन्
आपण अग्नी पाण्यासारखा प्यावू, आणि सगळ्या डोंगरांना चूर्ण करू.
पातालं चानयामोर्ध्वमधो दध्मोथवा दिवम्
पाताळ वर आणू, किंवा आकाश खाली ढकलू.