ततस्त्रिलोकी विख्यातं त्रिलोक्युद्धरणक्षमम्
त्यानंतर प्रसिद्ध त्रिलोकी आहे, जी तीनही लोकांना तारण्याचं सामर्थ्य ठेवते.
चक्रपुष्करिणीतीर्थं तदादौ विष्णुना कृतम्
चक्रपुष्करणी हे तीर्थ तेथे प्रथम विष्णूने निर्माण केलं.
स्वर्गौकसस्त्रिसंध्यं वै जपंति मणिकर्णिकाम्
स्वर्गातील लोक मणिकर्णिकेवर त्रिसंध्येची जप करतात.
यैः श्रुता यैः स्मृता वीर यैर्दृष्टा मणिकर्णिका
हे वीर, ज्यांनी मणिकर्णिकेचं ऐकलं, आठवलं किंवा पाहिलं—
त्रिलोके ये जपंतीह मानवा मणिकर्णिकाम्
तीनही लोकांतील जे लोक येथे मणिकर्णिकेचा जप करतात—
इष्टं तेन महायज्ञैः सहस्रशतदक्षिणैः 4.2.84.
त्यांनी जणू हजारो मोठ्या यज्ञांसह भरपूर दक्षिणा दिली आहे.
महादानानि दत्तानि तेन वै पुण्यकर्मणा
अशा पुण्यकर्माने त्यांनी मोठमोठी दानं दिली आहेत.
मणिकर्ण्यंबुभिर्येन तर्पिताः प्रपितामहाः
मणिकर्णिकेच्या पाण्याने ज्यांनी आपल्या पूर्वजांना तृप्त केलं—
मणिकर्णीजलं येन संपीतं शुद्धबुद्धिना
ज्यांनी शुद्ध मनाने मणिकर्णिकेचं पाणी पिलं—
ते स्नाताः सर्वतीर्थेषु महापर्वसुभूरिशः
ते जणू सर्व तीर्थांमध्ये, मोठ्या शुभ सणांमध्ये स्नान केलेले आहेत.
तैः सुराः पूजिताः सर्वे ब्रह्मविष्णुमुखा मखैः
त्यांच्यामुळे ब्रह्मा, विष्णू यांसह सर्व देवतांची यज्ञांनी पूजा झालेली आहे.
अहं तेनोमया सार्धं दीक्षां संप्राप्य शांभवीम्
त्यांच्यासोबत, उमेसह मी शांभवी दीक्षा प्राप्त केली आहे.
तपांसि तेन तप्तानि शीर्णपर्णादिना चिरम्
त्यांनी पडलेल्या पानांसारख्या कठोर तपांनी दीर्घ काळ तपस्या केली आहे.
दत्त्वा दानानि भूरीणि मखानिष्ट्वा तु भूरिशः
अनेक दानं देऊन आणि बरेच यज्ञ करून, हे भूरिश, त्यांनी मोठं पुण्य केलं आहे.
विपुलेत्र महीपृष्ठे पंचक्रोश्यां मनोहरा
या विस्तीर्ण पृथ्वीवर, पाच क्रोशांच्या रम्य प्रदेशात,
दानानां च व्रतानां च क्रतूनां तपसामपि 4.2.84.
दान, व्रत, यज्ञ आणि तप या सर्वांत,
एतेषामपि तीर्थानां चतुर्णामपि सत्तम 4.2.84.
या चारही तीर्थांमध्ये, हे श्रेष्ठ पुरुष,
इति वीरेश्वराख्यानं तीर्थाख्यानप्रसंगतः
अशी ही वीरेश्वराची कथा, तीर्थांचे वर्णन सांगताना सांगितली.
यथाख्यायि कथा पुण्या तथा ते कथयाम्यहम्
जशी ही पुण्यकथा सांगितली गेली, तशी मी तुला सांगतो.
पुरा महीमिमां सर्वां ससमुद्राद्रिकाननाम्
पूर्वी मी ही सारी पृथ्वी, तिच्या समुद्र, पर्वत आणि जंगलांसह, फिरलो.
परिभ्रम्य महातेजा महामर्षो महातपाः
सर्वत्र भ्रमण करून, मोठ्या तेज, संयम आणि तपाने युक्त झालो.
विलोक्याक्रीडमखिलं बहुप्रासादमंडितम् । पदेपदे मुनीनां च जितकाल महाभियाम्
सर्वत्र सुंदर राजवाड्यांनी सजलेली ती जागा पाहिली, आणि प्रत्येक ठिकाणी, काळावर विजय मिळवणाऱ्या, महान संकल्प असलेल्या ऋषी दिसले.
सर्वर्तुकुसुमान्वृक्षान्सुच्छायस्निग्धपल्लवान्
सर्व ऋतूंमध्ये फुलणारी, गार सावली आणि मऊ, हिरवी पाने असलेली झाडे होती.
दुर्वासाश्चातिहृष्टोभू्द्दृष्ट्वा पाशुपतोत्तमान्
पाशुपतांचे श्रेष्ठ भक्त पाहून, दुर्वास अत्यंत आनंदित झाले.
कौपीनमात्र वसनान्स्मरारि ध्यान तत्परान्
फक्त कौपीन घालून, स्मरारि म्हणजे शंकराच्या ध्यानात मग्न झालेले.
करंडदंडपानीय पात्रमात्रपरिग्रहान्
फक्त कमंडलू आणि दंड एवढीच साधनं जवळ ठेवणारे.
कालादपि निरातंकान्विश्वेशशरणं गतान् 4.2.85.
काळाचाही भय नसलेले, सर्वांच्या ईश्वराच्या आश्रयाला गेलेले.
विलोक्य काश्यां दुर्वासा ब्राह्मणान्मुमुदेतराम्
काशीतले ब्राह्मण पाहून, दुर्वासांना अतिशय आनंद झाला.
पशुष्वपि च या तुष्टिर्मृगेष्वपि च या द्युतिः
जनावरांमध्ये जी तृप्ती, आणि हरिणांमध्ये जी तेजस्विता दिसते,
इदं सुश्रेयसो व्युष्टिः क्वामरेषु त्रिविष्टपे
हीच खरी श्रेष्ठ प्राप्ती आहे; अमरांच्या स्वर्गातसुद्धा अशी कुठे आहे?