एवं संपूजितस्तेन भक्त्या परमया नृप राजर्षीणां कथाश्चक्रे देवर्षीणां तथैव च
राजाने अत्यंत भक्तीने त्यांचा सत्कार केला, आणि मग वसिष्ठ ऋषींनी राजर्षी आणि देवर्षी यांच्या कथा सांगितल्या.
ततः कथावसाने तु कस्मिंश्चिन्नृपसत्तम
कथा संपल्यावर, हे श्रेष्ठ राजन,
त्वं वेत्सि सकलं ब्रह्मंस्तपश्चर्याप्रभावतः
तुम्ही तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने सर्व काही जाणता, हे ब्रह्मन्.
कौतुकं हृदि मे जातं वर्त्तते मुनिपुंगव
माझ्या मनात एक जिज्ञासा निर्माण झाली आहे, हे श्रेष्ठ ऋषी.
कथयिष्यामि तत्सर्वं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्
मी तुला ते सर्व सांगतो, जरी ते मिळवायला फार कठीण असलं तरी.
निष्कण्टकं सदा क्षेमं सर्वकामसमन्वितम्
ते नेहमीच सुखरूप, काट्यांपासून मुक्त आणि सर्व इच्छित गोष्टींनी परिपूर्ण असतं.
न दीनो न च दुःखार्त्तो व्याधिग्रस्तो न कोऽपि च
तेथे कोणीही दुःखी नाही, कोणीही दु:खाने त्रस्त नाही, किंवा आजारी नाही.
नारीयं मम साध्वी च प्राणेभ्योऽपि गरीयसी अनया चिंतितं ब्रह्मन्सर्वं विस्तरतो वद
माझी पत्नी सद्गुणी आहे आणि मला प्राणाहूनही प्रिय आहे; हे ब्राह्मण, तिने मनात काय विचार केलं ते सर्व विस्ताराने सांग.
किं दानस्य प्रभावेन व्रतयागस्य वा मुने 7.3.9.
हे मुनी, हे सर्व दानाच्या प्रभावामुळे आहे का, की व्रत आणि यज्ञ यांच्यामुळे?
जन्मान्तरकृतं पुण्यं परं कौतूहलं हि मे
मागील जन्मात केलेल्या पुण्यामुळे मला फार कुतूहल वाटतं.
वसिष्ठ उवाच शृणु सर्वं महीपाल विस्तरेण च कथ्यते
वसिष्ठ म्हणाले: हे राजन, सर्व काही नीट ऐक, मी ते विस्ताराने सांगतो.
अन्यदेहांतरे राजञ्छूद्रजातिसमुद्भवः
दुसऱ्या जन्मात, हे राजन, तू शूद्र जातीमध्ये जन्माला आलास.
केनचित्त्वथ कालेन दुर्भिक्षे समुपस्थिते
काही काळाने, जेव्हा दुष्काळ पडला,
ततस्त्वं भार्यया सार्द्धमन्यदेशांतरे गतः
मग तू आणि तुझी पत्नी दोघं मिळून दुसऱ्या प्रदेशात गेलात.
त्वया दृष्टं मनोहारि शुभं पंकजकाननम्
तेथे तुला एक सुंदर आणि मनमोहक कमळाचं जंगल दिसलं.
मनसा चिंतितं ह्येतत्पद्मान्यादाय करोम्यहम्
तुझ्या मनात आलं, 'ही कमळं गोळा करतो.'
ततः पद्मानि भूरीणि गृहीत्वा भार्यया सह
मग तू आणि तुझ्या पत्नीने मिळून पुष्कळ कमळं घेतली.
न केऽपि प्रति गृह्णंति लोका दुर्भिक्षपीडिताः
पण दुष्काळाने त्रस्त लोकांनी ती कोणीही स्वीकारली नाहीत.
ततो दिनावसाने तु गुहामेकां समाश्रितः 7.3.9.
मग दिवसाच्या शेवटी तू एकट्या गुहेत आसरा घेतलास.
एतस्मिन्नेव काले तु कर्णयोस्ते समागतः
त्याच वेळी तुझ्या कानावर एक आवाज आला.
तं श्रुत्वा सहसोत्थाय ज्ञात्वा जागरणं ततः
तो आवाज ऐकून तू पटकन उठलास आणि जागरण चालू आहे हे समजलं.
तत्र नागवती वेश्या शिवरात्रिपरायणा
तेथे नागवती नावाची एक वेश्या होती, जिला शिवरात्रीचं व्रत करण्याची निष्ठा होती.
तस्याः पार्श्वे स्थिता दासी त्वया पृष्टा नरेश्वर
राजन, तिच्या शेजारी उभी असलेली दासी तुझ्या कडून विचारली गेली.
तयोक्तं शिवरात्र्यां वै वेश्येयं वरवर्णिनी
ती म्हणाली, 'शिवरात्रीच्या रात्री ही सुंदर वेश्या—'
यः श्रद्धाभक्तिसंयुक्तः कुरुते रात्रिजागरम्
जो कोणी श्रद्धा आणि भक्तीने त्या रात्री जागरण करतो—
कृत्वोपवासं पद्मैर्य्यः पूजयेत्त्र्यंबकं नरः
आणि उपवास करून, जो मनुष्य कमळांनी त्र्यंबकाची पूजा करतो—
सकामो लभते कामान्देवैरपि सुदुर्ल्लभान् एतेषां मूल्यमादाय प्राणाधारं समाचर
तो आपल्या इच्छा मिळवतो, ज्या देवांनाही फार कठीण असतात. त्या इच्छांचा मोबदला घेऊन, जीवन टिकवण्यासाठी हे कृत्य कर.
ततस्त्वं भार्यया चोक्तो गृह्यमाणे च कांचने
त्या वेळी, जेव्हा सोने घेतले जात होते, तुझ्या पत्नीने तुला सांगितले.
उपवासो बलाज्जातो ह्यन्नाभावाद्वयोरपि 7.3.9.
अन्न नसल्यामुळे, तुमच्याही दोघांचा उपवास आपोआप झाला.
इदं त्वयाऽद्य कर्त्तव्यं त्याज्यमस्यास्तु कांचनम्
आज तुला हे करायचे आहे: तिने हे सोने सोडावे.