यत्र मन्दाकिनी पुण्या सरस्वत्या समागता
त्या ठिकाणी पवित्र मंदाकिनी सरस्वतीशी एकत्र येते.
शृणु राजन्यथावृत्तमितिहास पुरातनम्
राजा, आता तू हे प्राचीन सत्यकथन ऐक.
अजपालो नृपश्रेष्ठः सूर्यवंशसमुद्भवः
अजपाल हा सूर्यवंशात जन्मलेला श्रेष्ठ राजा होता.
न हस्तिनो न पादाता न चाश्वास्तस्य भूपतेः
त्या राजाजवळ ना हत्ती, ना पायदळ, ना घोडदळ होते.
न गृह्णाति करं राजन्प्रजाभ्योथाधिकं नृप
राजा, त्याने आपल्या प्रजेकडून कधीच कर घेतला नाही.
जातापराधो भूपृष्ठे जायते चेत्कथंचन
कधी कधी प्रजेपैकी कुणाकडून काही चूक घडलीच,
एवमस्य नरेन्द्रस्य वर्त्तमानस्य भूतले
अशा प्रकारे तो राजा पृथ्वीवर राज्य करत असताना,
कामं वर्षति पर्जन्यः सस्यानि रसवंति च
पावसाळ्यात मेघ हव्या तशी पाऊस पाडत आणि पिकेही गोड लागत.
केनचित्त्वथ कालेन वसिष्ठो भगवान्मुनिः 7.3.9.
काही काळाने भगवंत वसिष्ठ ऋषी तेथे आले.
तं दृष्ट्वा पूजयामास शास्त्रदृष्टेन वर्त्मना
त्यांना पाहून, राजाने शास्त्रानुसार त्यांचा सन्मान केला.
एवं संपूजितस्तेन भक्त्या परमया नृप राजर्षीणां कथाश्चक्रे देवर्षीणां तथैव च
राजाने अत्यंत भक्तीने त्यांचा सत्कार केला, आणि मग वसिष्ठ ऋषींनी राजर्षी आणि देवर्षी यांच्या कथा सांगितल्या.
ततः कथावसाने तु कस्मिंश्चिन्नृपसत्तम
कथा संपल्यावर, हे श्रेष्ठ राजन,
त्वं वेत्सि सकलं ब्रह्मंस्तपश्चर्याप्रभावतः
तुम्ही तपश्चर्येच्या सामर्थ्याने सर्व काही जाणता, हे ब्रह्मन्.
कौतुकं हृदि मे जातं वर्त्तते मुनिपुंगव
माझ्या मनात एक जिज्ञासा निर्माण झाली आहे, हे श्रेष्ठ ऋषी.
कथयिष्यामि तत्सर्वं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्
मी तुला ते सर्व सांगतो, जरी ते मिळवायला फार कठीण असलं तरी.
निष्कण्टकं सदा क्षेमं सर्वकामसमन्वितम्
ते नेहमीच सुखरूप, काट्यांपासून मुक्त आणि सर्व इच्छित गोष्टींनी परिपूर्ण असतं.
न दीनो न च दुःखार्त्तो व्याधिग्रस्तो न कोऽपि च
तेथे कोणीही दुःखी नाही, कोणीही दु:खाने त्रस्त नाही, किंवा आजारी नाही.
नारीयं मम साध्वी च प्राणेभ्योऽपि गरीयसी अनया चिंतितं ब्रह्मन्सर्वं विस्तरतो वद
माझी पत्नी सद्गुणी आहे आणि मला प्राणाहूनही प्रिय आहे; हे ब्राह्मण, तिने मनात काय विचार केलं ते सर्व विस्ताराने सांग.
किं दानस्य प्रभावेन व्रतयागस्य वा मुने 7.3.9.
हे मुनी, हे सर्व दानाच्या प्रभावामुळे आहे का, की व्रत आणि यज्ञ यांच्यामुळे?
जन्मान्तरकृतं पुण्यं परं कौतूहलं हि मे
मागील जन्मात केलेल्या पुण्यामुळे मला फार कुतूहल वाटतं.
वसिष्ठ उवाच शृणु सर्वं महीपाल विस्तरेण च कथ्यते
वसिष्ठ म्हणाले: हे राजन, सर्व काही नीट ऐक, मी ते विस्ताराने सांगतो.
अन्यदेहांतरे राजञ्छूद्रजातिसमुद्भवः
दुसऱ्या जन्मात, हे राजन, तू शूद्र जातीमध्ये जन्माला आलास.
केनचित्त्वथ कालेन दुर्भिक्षे समुपस्थिते
काही काळाने, जेव्हा दुष्काळ पडला,
ततस्त्वं भार्यया सार्द्धमन्यदेशांतरे गतः
मग तू आणि तुझी पत्नी दोघं मिळून दुसऱ्या प्रदेशात गेलात.
त्वया दृष्टं मनोहारि शुभं पंकजकाननम्
तेथे तुला एक सुंदर आणि मनमोहक कमळाचं जंगल दिसलं.
मनसा चिंतितं ह्येतत्पद्मान्यादाय करोम्यहम्
तुझ्या मनात आलं, 'ही कमळं गोळा करतो.'
ततः पद्मानि भूरीणि गृहीत्वा भार्यया सह
मग तू आणि तुझ्या पत्नीने मिळून पुष्कळ कमळं घेतली.
न केऽपि प्रति गृह्णंति लोका दुर्भिक्षपीडिताः
पण दुष्काळाने त्रस्त लोकांनी ती कोणीही स्वीकारली नाहीत.
ततो दिनावसाने तु गुहामेकां समाश्रितः 7.3.9.
मग दिवसाच्या शेवटी तू एकट्या गुहेत आसरा घेतलास.
एतस्मिन्नेव काले तु कर्णयोस्ते समागतः
त्याच वेळी तुझ्या कानावर एक आवाज आला.