भैरवस्य महाक्षेत्रं तद्वै साधकसिद्धिदम्
ते भैरवाचे महान क्षेत्र असून, साधकांना सिद्धी देणारे आहे.
तत्र चण्डी महामुण्डा भक्तविघ्नोपशांतिदा। बलिपूजोपहाराद्यैः पूज्या स्वाभीष्टसिद्धये
तिथे चंडी महामुंडा भक्तांचे विघ्न दूर करते; बलिपूजा, नैवेद्य आणि इतर अर्पणांनी तिची पूजा करून इच्छित फळ मिळते.
तस्या यात्रां तु यः कुर्यान्महाष्टम्यां नरोत्तमः
जो श्रेष्ठ पुरुष महाष्टमीच्या दिवशी तिची यात्रा करतो—
महामुण्डा प्रतीच्यां तु चतुःसागरवापिका
महामुंडाच्या पश्चिमेला चतु:सागर नावाची विहीर आहे.
महाप्रसिद्धं तत्स्थानं चतुःसागरसंज्ञितम्
ते स्थान फार प्रसिद्ध असून त्याला चतु:सागर म्हणतात.
तस्या वाप्याश्चतुर्दिक्षु पूजितानि दहंत्यघम्
त्या विहिरीच्या चारही दिशांना पूजलेली देवता पाप जाळून टाकते.
हरस्य वृषभेणैव स्थापितं तत्स्वभक्तितः 4.2.66.
हराने आपल्या भक्तीने, वृषभासह, ते स्थापन केले.
वृषेश्वरादुदीच्यां तु गंधर्वेश्वरसंज्ञितम्
वृषेश्वराच्या उत्तरेला गंधर्वेश्वर नावाचे स्थान आहे.
गंधर्वेश्वरमभ्यर्च्य दत्त्वा दानानि शक्तितः
गंधर्वेश्वराची पूजा करून, आपल्या शक्तीनुसार दान दिल्यावर—
कर्कोटनामा नागोस्ति गन्धर्वेश्वरपूर्वतः
गंधर्वेश्वराच्या पूर्वेला कर्कोट नावाचा नाग आहे.
तस्यां वाप्यां नरः स्नात्वा कर्कोटेशं समर्च्य च
त्या विहिरीत स्नान करून, कर्कोटेश्वराची पूजा जो करतो—
कर्कोट नागो यैर्दृष्टस्तद्वाप्यां विहितोदकैः
त्या विहिरीत, विधिपूर्वक पाण्यात, ज्या लोकांना कर्कोट नागाचे दर्शन होते—
कर्कोटेशात्प्रतीच्यां तु धुंधुमारीश्वराभिधम्
कर्कोटेशाच्या पश्चिमेला धुंधुमारेश्वर नावाचा प्रभू आहे.
पुरूरवेश्वरं लिंगं तदुदीच्यां व्यवस्थितम्
त्याच्या उत्तरेला पुरूरवेश्वर नावाचं लिंग आहे.
दिग्गजेनार्चितं लिंगं सुप्रतीकेन तत्पुरः
त्या लिंगाची दिग्गज सुप्रतीकानं भक्तीपूर्वक पूजा केली आहे आणि ते त्याच्या समोर आहे.
सरश्च सुप्रतीकाख्यं तत्पुरो भासते महत्
आणि त्याच्या पुढे सुप्रतीक नावाचं मोठं सरोवर उजळून दिसतं.
तत्रास्त्येका महागौरी नाम्ना विजयभैरवी 4.2.66.
तेथे एकच मोठी गौरी आहे, जिनचं नाव विजयभैरवी आहे.
वरणायास्तटे रम्ये गणौ हुंडनमुंडनौ
वरणेच्या सुंदर काठावर हुंडन आणि मुंडन हे दोन गण आहेत.
तौ द्रष्टव्यौ प्रयत्नेन क्षेत्रनिर्विघ्न हेतवे
क्षेत्रातील अडथळे दूर व्हावेत म्हणून हे दोघं काळजीपूर्वक पाहावेत.
स्कंद उवाच इल्वलारे कथामेकां शृणुष्वावहितो भव
स्कंद म्हणाला: इल्वलार, एक गोष्ट सांगतो, लक्ष देऊन ऐक.
एकदाद्रींद्रमालोक्य मेना संहृष्टमानसम्
एकदा पर्वतराजाला पाहून मेनाचे मन अत्यंत आनंदित झाले.
विवाहसमयादूर्ध्वं तस्या गौर्या गिरीश्वर
लग्नाच्या वेळीच्या पुढे त्या गौरीसाठी, हे गिरिश्वर—
स वृषेंद्रगतिर्देवो भस्मोरग विभूषणः
भस्म आणि सर्पांची अलंकार घातलेला तो देव वृषभराजाकडे गेला.
अष्टौ या मातरो दृष्टा ब्राह्मी प्रभृतयः प्रिय
ब्राह्मीपासून सुरू होणाऱ्या आठ मातांचा दर्शन झाला, प्रिय.
तस्यैकस्य न कोप्यन्योस्त्यद्वितीयस्य शूलिनः
त्यांच्यात, त्रिशूळधारीसाठी दुसरी कुणी नाही.
तस्याः प्रियाया वाक्येन तदपत्यप्रियो गिरिः
आपल्या प्रियेच्या शब्दांमुळे पर्वतराज तिच्या लेकरांवर अधिक प्रेम करू लागला.
नितरां बाधते प्रेम तददृष्ट्यग्निदूषितम् ।।4.2.66.
तिच्या वियोगाच्या आगीने जळत, प्रेमाने तो मनापासून व्याकुळ झाला.
यदा प्रभृति सा गौरी निर्गता मम सद्मतः
त्या दिवसापासून गौरी माझ्या घरातून निघून गेली,
तदालापामृतधयौ न मे शब्दग्रहौ प्रिये
तिच्या बोलण्याचं अमृत प्यायल्यानंतर, माझ्या कानांना दुसरा कोणताही शब्द गोड वाटत नाही, प्रिय.
जैवातृकी यतोह्नः स्याद्दूरीभूता दृशोर्मम
त्या दिवसापासून, माझ्या डोळ्यांना जणू काही नात्याने सगळं दूर झालं.