नारदाद्यैर्मुनिवरैराबाल ब्रह्मचारिभिः
नारद आणि इतर मोठे ऋषी, लहानपणापासूनच ब्रह्मचर्य पाळून, त्याचे चिंतन करतात.
तंसूक्ष्मरूपमजमव्ययमेकमाद्यं बह्माद्यगोचरमजेयमनंतशक्तिम्
तो अगदी सूक्ष्म, अजन्मा, नाश न होणारा, एकमेव, आद्य, ब्रह्मा वगैरेच्या आवाक्याबाहेरचा, जिंकता न येणारा आणि अनंत शक्ती असलेला आहे.
एकैकमेव तव नामहरेन्मुरारे जन्मार्जिताघमघिनां च महापदाढ्यम्
हे हरी, हे मुरारि, तुझ्या प्रत्येक नावानेच जन्मानं साठवलेली मोठमोठी पापं नाहीशी होतात.
नारायणेति नरकार्णव तारणेति दामोदरेति मधुहेति चतुर्भुजेति
नारायण, नरकाच्या समुद्रातून तारणारा; दामोदर; मधूचा वध करणारा; चार हात असलेला—
ये त्वां त्रिविक्रम सदा हृदि शीलयंति कादंबिनी रुचिर रोचिषमंबुजाक्षम्
जे लोक नेहमी तुझं त्रिविक्रम रूप, कमळासारखी डोळे, मेघांच्या गडद रंगासारखा तेजस्वी, आपल्या हृदयात स्मरतात—
श्रीवत्सलांछनहरेच्युतकैटभारे गोविंदतार्क्ष्य रथकेशवचक्रपाणे
हे हरी, श्रीवत्सचिन्ह असलेला; अच्युत; कैटभाचा भार घेतलेला; गोविंद; गरुडावर बसणारा; केशव; चक्रधारी—
यैरर्चितोसि भगवंस्तुलसीप्रसूनैर्दूरीकृतैणमदसौरभदिव्यगंधैः
हे भगवंत, तुला ज्या भक्तांनी तुळशी आणि फुलांनी, गजांच्या मदाच्या सुगंधापेक्षाही दिव्य सुवासिक वस्तूंनी पूजलं आहे—
यद्वाचि नाम तव कामदमब्जनेत्र यच्छ्रोत्रयोस्तव कथा मधुराक्षराणि
हे कमळासारख्या डोळ्यांनो, तुझं नाव उच्चारल्यावर सर्व इच्छा पूर्ण होतात, तुझ्या कथा, गोड शब्दांनी भरलेल्या, कानांनी ऐकल्या जातात—
ये त्वां भजंति सततं भुविशेषशायिंस्ताञ्छ्रीपते पितृपतींद्र कुबेरमुख्याः 4.2.60.
जे लोक नेहमी पृथ्वीवर शेषावर विसावलेला, श्रीचा स्वामी असलेल्या तुला भजतात, त्यांना पितरांचे स्वामी, इंद्र, कुबेर वगैरे सगळे मान देतात.
ये त्वां स्तुवंति सततं दिवितान्स्तुवंति सिद्धाप्सरोमरगणा लसदब्जपाणे
जे लोक नेहमी तुझी स्तुती करतात, त्यांची देव, सिद्ध, अप्सरा आणि मरुतगण, हे कमळहस्त, स्तुती करतात.
त्वं हंसि पासि सृजसि क्षणतः स्वलीला लीलावपुर्धर विरिंचिनतांघ्रियुग्म
तू आपल्या लीलेंतून क्षणातच सृष्टी करतोस, पालन करतोस आणि संहार करतोस, आणि ब्रह्मादिक ज्यांच्या चरणांची सेवा करतात, असे रूप धारण करतोस.
स्तोता त्वमेव दनुजेंद्ररिपो स्तुतिस्त्वं स्तुत्यस्त्वमेव सकलं हि भवानिहैकः
तूच स्तोत्र म्हणणारा, स्तुती होणारा आणि स्तुतीच आहेस; हे दैत्यराजांचा शत्रू, या जगात सर्व काही एकटाच तूच आहेस.
इति स्तुत्वा हृषीकेशमग्निबिंदुर्महातपाः
अग्निबिंदू या महान तपस्व्याने हृषीकेशाची अशी स्तुती करून मनापासून आनंदित झाला.
श्रीविष्णुरुवाच वरं वरय सुप्रीतस्तवादेयं न किंचन
श्रीविष्णू म्हणाले: 'वर माग, मी तुझ्यावर फार प्रसन्न आहे. तुला मिळू शकणारं असं काहीच नाही असं नाही.'
अग्निबिंदुरुवाच यदि प्रीतोसि भगवन्वैकुंठेश जगत्पते
अग्निबिंदू म्हणाला: 'भगवंत, वैकुंठाचे अधिपती, जगाचे स्वामी, जर तुम्ही प्रसन्न असाल तर—'
कृतानुज्ञोथ हरिणा भ्रूभंगेन स तापसः
मग हरिने भुवया हलवून परवानगी दिल्यावर, तो तपस्वी—
भगवन्सर्वगोपीह तिष्ठ पंचनदे ह्रदे
हे सर्व गवांच्या अधिपती, तू इथेच पाच नद्यांच्या तलावात राहा.
लक्ष्मीशे न वरो मह्यमेष देयोऽविचारतः
हे लक्ष्मीचे स्वामी, हा वर मला विचार न करता देऊ नकोस.
इति श्रुत्वा वरं तस्याग्निबिंदोर्मधुसूदनः 4.2.60.
तिचा वर मागण्याचा शब्द ऐकून, मधुसूदनाने अग्निबिंदूचे बोलणे ऐकले.
काशीभक्तिमतां पुंसां मुक्तिमार्गं समादिशन्
त्याने काशीच्या भक्त पुरुषांना मुक्तीचा मार्ग सांगितला.
मुने पुनः प्रसन्नोस्मि वरं ब्रूहि ददामि ते
मुनिवर, मी पुन्हा तुझ्यावर प्रसन्न आहे; वर माग, मी तुला देईन.
आदावेव हि तिष्ठासुरहमत्र तपोनिधे
तपस्व्यांनो, मी सुरुवातीपासूनच इथे राहण्याची इच्छा धरली आहे.
प्राप्य काशीं सुदुर्मेधाः कस्त्यजेज्ज्ञानवान्यदि
कोणताही ज्ञानी माणूस, जर त्याची बुद्धी फारच भ्रमित नसेल, तर काशी मिळवून तिला सोडेल का?
अल्पीयसा श्रमेणेह वपुषो व्ययमात्रतः
इथे, अगदी थोड्या प्रयत्नाने, फक्त शरीराचा थकवा आला तरी,
विनिमय्य जराजीर्णं देहं पार्थिवमत्र वै
इथेच, हे जुने व जर्जर झालेले पृथ्वीवरील शरीर बदलून,
न तपोभिर्न वा दानैर्न यज्ञैर्बहुदक्षिणैः
ना तपश्चर्येने, ना दानाने, ना अनेक दक्षिणा असलेल्या यज्ञाने,
अपि योगं हि युंजाना योगिनो यतमानसाः
योग साधणारे, प्रामाणिक प्रयत्न करणारे योगी सुद्धा,
इदमेव महादानमिदमेव महत्तपः
हेच खरे मोठे दान, हेच खरे मोठे तप आहे.
स एव विद्वाञ्जगति स एव विजितेंद्रियः 4.2.60.
तोच जगात खरा ज्ञानी, तोच इंद्रियांवर विजय मिळवणारा.
तावत्स्थास्याम्यहं चात्र यावत्काशी मुने त्विह
मुनिवर, काशी अस्तित्वात असेपर्यंत मी इथेच राहीन.