मुनयः सर्व एवैते यूयं शृणुत मद्वचः
हे सर्व ऋषी आणि तुम्हीही, माझे बोलणे ऐका.
सांप्रतं मामको यज्ञो युक्तः स्यान्मुनिसत्तमाः
हे श्रेष्ठ ऋषींनो, आता माझा यज्ञ तयार आहे.
सांप्रतं कुरु तं यत्नान्मा विलंबं वृथा कृथाः
आता तो यज्ञ मन लावून करा; उगाच विलंब करू नका.
अगस्त्य उवाच नानासंभारमधुरं कृतसर्वस्वदक्षिणम्
अगस्त्य म्हणाले: तो यज्ञ विविध साहित्यांनी मधुर बनवला होता आणि सर्व दक्षिणा योग्य रीतीने दिली होती.
नानाविधेन दानेन मुनिसंतोषहर्षकृत्
त्याने अनेक प्रकारच्या दानांनी ऋषींच्या मनात समाधान आणि आनंद निर्माण केला.
तेषु विश्वेषु यातेषु पूजितेषु गृहान्स्वकान् 2.8.4.
सर्व देवतांची योग्य रीतीने पूजा झाल्यावर, त्या आपापल्या निवासस्थानी परत गेल्या.
तेन यज्ञेन विधिवद्विहितेन नरेश्वरः
त्या विधिपूर्वक केलेल्या यज्ञाने नराधिपती राजाने—
तत्रांतरे समभ्यायान्मुनिर्यमवतां वरः
तेव्हाच, यम हा तपस्वींमध्ये श्रेष्ठ असलेला, तिथे आला.
दक्षिणार्थं गुरोर्द्धीमान्पावितुं तं नरेश्वरम्
गुरूच्या दक्षिणेसाठी आणि राजाला पवित्र करण्याच्या हेतूने, तो बुद्धिमान यम तिथे आला.
मद्दक्षिणेति गुरुणा निर्बन्धाद्याचितो रुषा रघुं भूपालतिलकं दत्तसर्वस्वदक्षिणम्
‘माझी दक्षिणा द्या’ असा गुरूने आग्रहाने सांगितल्यावर, भूपती रघूने आपली सर्व संपत्ती दक्षिणा म्हणून दिली.
तमागतमभिप्रेत्य रघुरादरतस्तदा सपर्य्यासीत्तस्य सर्वा मृत्पात्रविहितक्रिया
तो येताच, रघूने आदराने त्याचे स्वागत केले आणि मातीच्या पात्रांतून सर्व विधी त्याच्यासाठी केले.
पूजासंभारमालोक्य तादृशं तं मुनीश्वरः उवाच मधुरं वाक्यं वाक्यज्ञानविशारदः
अशा प्रकारची पूजा व्यवस्था पाहून, त्या महर्षींनी, शब्दज्ञानात पारंगत असलेल्या, गोड शब्दांनी बोलले.
गुर्वर्थाहरणायैव दत्तसर्वस्वदक्षिणम्
त्याने फक्त गुरूच्या दक्षिणेसाठी आपली सर्व संपत्ती दिली होती.
क्षणं ध्यात्वाऽब्रवीदेनं विनयाद्विहितांजलिः
क्षणभर ध्यान करून, त्याने नम्रपणे हात जोडून त्याला संबोधले.
यावद्यतिष्ये भगवन्भवदर्थार्थमुच्चकैः ।। 2.8.4.
भगवान, माझ्या कुवतीप्रमाणे, मी तुमच्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करीन.
प्रतस्थे च रघुस्तत्र कुबेरविजिगीषया
तेव्हा रघूने कुबेराला जिंकण्याच्या निर्धाराने तिथे प्रस्थान केले.
तमायांतं कुबेरोऽथ विज्ञाप्य वचनोदितैः
रघू येत असताना, कुबेराला त्याच्या येण्याची वार्ता कळली.
स्वर्णवृष्टिरभूद्यत्र सा स्वर्णखनिरुत्तमा
तेथे सोन्याचा पाऊस झाला आणि तीच सर्वोत्तम सोन्याची खान होती.
तस्मै समर्पयामास तां रघुः खनिमुत्तमाम्
रघूने ती उत्तम खान त्याला अर्पण केली.
राज्ञे निवेदयामास सर्वमन्यद्गुणाधिकः
गुणांनी श्रेष्ठ असलेली इतर सर्व गोष्टी त्याने राजाला सांगितल्या.
इयं स्वर्णखनिस्तूर्णं मनोभीष्टफलप्रदा
ही सोन्याची खान मनातील इच्छा लवकर पूर्ण करणारी आहे.
भूयादत्र परं तीर्थं सर्वपापहरं सदा
येथे सदैव सर्व पापांचा नाश करणारे श्रेष्ठ तीर्थस्थान असो.
वैशाखे शुक्लद्वादश्यां यात्रा सांवत्सरी स्मृता
वैशाख महिन्यातील शुद्ध द्वादशीला ही वार्षिक यात्रा साजरी केली जाते.
प्रतस्थे निजकार्यार्थे गुरोराश्रममुत्सुकः
आपलं काम साध्य करण्यासाठी तो उत्सुकतेने गुरूंच्या आश्रमाकडे निघाला.
राजा स कृतकृत्योऽथ शेषं संगृह्य तद्धनम् 2.8.4.
राजाने आपलं कर्तव्य पूर्ण करून उरलेलं धन गोळा केलं.
एवं स्वर्णखनेर्जातं माहात्म्यं च मुनीश्वरात्
मुनिवरांनी त्या सोन्याच्या खाणेचं महात्म्य सांगितलं.
विश्वामित्रो निजं शिष्यं कौत्सं क्रोधेन तादृशम्
विश्वामित्रांनी रागाने आपल्या शिष्य कौत्साला हाक मारली.
दुष्प्राप्यमर्थं यत्नेन बहु प्रार्थितवांस्तदा
त्या वेळी त्याने मिळवायला कठीण असलेली वस्तू खूप प्रयत्न करून मागितली होती.
विश्वामित्रो मुनिश्रेष्ठः स दिव्यज्ञानलोचनः
विश्वामित्र हे श्रेष्ठ ऋषी आणि दिव्य ज्ञान असलेले होते.
निजाश्रमे तपो दुर्गं चकार प्रयतो व्रती
आपल्या आश्रमात त्या व्रती ऋषीने कठोर तपस्या केली.