भूर्भुवःस्वः प्रदेशेषु काशीपरमपावनम्
भू, भुवः आणि स्वः या प्रदेशांमध्ये काशी सर्वात पवित्र आहे.
कुतः पंचनदं नाम तस्य तीर्थस्य षण्मुख
षण्मुखा, त्या तीर्थाला 'पंचनद' हे नाव का पडले?
कथं च भगवान्विष्णुरंतरात्मा जगत्पतिः
भगवान् विष्णू, जो या जगाचा अंतरात्मा आणि सर्वांचा स्वामी आहे, तो कसा अस्तित्वात आहे?
अरूपो रूपमापन्नो ह्यव्यक्तो व्यक्ततां गतः
तो मूर्तिरहित असूनही रूप धारण करतो; अप्रकट असूनही प्रकट होतो.
अजन्मानेकजन्मा च त्वनामास्फुटनामभृत्
तो जन्माला येत नाही, पण त्याचे अनेक जन्म आहेत; तुझे काही नावे स्पष्ट आहेत, काही गूढ आहेत.
अहृषीकोहृषीकेशो प्यनंघ्रिरपिसर्वगः 4.2.59.
त्याला इंद्रिये नाहीत, तरी त्याला हृषीकेश म्हणतात; त्याचे पाय नाहीत, तरी तो सर्वत्र व्यापलेला आहे.
स्कंद उवाच कथयामि कथामेतां नमस्कृत्य महेश्वरम्
स्कंद म्हणाला: मी ही कथा सांगतो, प्रथम महेश्वराला वंदन करून.
यथा पंचनदं तीर्थं काश्यां प्रथितिमागतम्
पंचनद हे तीर्थ काशीमध्ये कसे प्रसिद्ध झाले, ते सांगतो.
प्रयागोपि च तीर्थेशो यत्र साक्षात्स्वयं स्थितः
प्रयाग येथेही तीर्थांचा स्वामी स्वतः प्रकट झाला आहे.
हरंति सर्वतीर्थानि प्रयागस्य बलेन हि
प्रयागाच्या सामर्थ्यामुळे सर्व तीर्थे तिथे आकर्षित होतात.
प्रत्यब्दं निर्मलानि स्युस्तीर्थराज समागमात्
तीर्थराजाच्या संगमामुळे दरवर्षी तीर्थे निर्मळ होतात.
महाघिनां महाघं च हरेत्पांचनदाद्बलात् तमेकमज्जनादूर्जे त्यजेत्पंचनदे ध्रुवम्
पंचनदाच्या सामर्थ्याने मोठ्या पापींची मोठी पापे दूर होतात; पंचनदात एकदाच स्नान केल्याने ती नक्कीच सुटतात.
यथा पंचनदोत्पत्तिस्तथा च कथयाम्यहम्
पंचनदाची उत्पत्ती जशी आहे, तशी मी सांगतो.
पुरा वेदशिरा नाम मुनिरासीन्महातपाः
पूर्वी वेदशिरा नावाचा एक महान तपस्वी ऋषी होता.
तपस्यतस्तस्य मुनेः पुरोदृग्गोचरं गता 4.2.59.
त्या ऋषी तप करत असताना, एक स्त्री त्याच्या समोर प्रकट झाली.
तस्या दर्शनमात्रेण परिक्षुब्धं मुनेर्मनः
तिचे दर्शन होताच ऋषीचे मन अस्वस्थ झाले.
दूरादेव नमस्कृत्य तमृषिं साभ्यभाषत
ती स्त्री दूरूनच ऋषीला वंदन करून म्हणाली.
नापराध्नोम्यहं किंचिन्महोग्रतपसांनिधे
हे कठोर तप करणाऱ्या ऋषी, मी काहीही अपराध केलेला नाही.
मुनीनां मानसं प्रायो यत्पद्मादपि तन्मृदु
साधारणपणे ऋषींचे मन कमळापेक्षाही अधिक कोमल असते.
इति श्रुत्वा वचस्तस्याः शुचेरप्सरसो मुनिः
त्या शुद्ध अप्सरेचे हे शब्द ऐकून ऋषी...
उवाच च प्रसन्नात्मा शुचे शुचिरसि ध्रुवम्
त्याने शांत मनाने असे सांगितले — 'हे पावन, तू नक्कीच निर्मळ आहेस, यात काहीच शंका नाही.'
वह्निस्वरूपा ललना नवनीत समः पुमान्
स्त्री ही अग्नीप्रमाणे असते आणि पुरुष ताज्या लोण्यासारखा असतो.
स्निह्येदुद्धृतसारोपि वह्नेः संस्पर्शमाप्य वै
जरी लोण्यातील सार काढले असले, तरी ते अग्नीच्या स्पर्शाने वितळतेच.
अतः शुचे न भेतव्यं त्वया शुचि मनोगते
म्हणून, हे पावन मनाच्या, तुझ्या मनात शुद्धता आहे म्हणून तुला घाबरण्याचे काहीच कारण नाही.
स्खलनान्न तथा हानिरकामात्तपसो मुनेः 4.2.59.
अवधानाने घडलेल्या चुकांमुळे, इच्छारहित ऋषीच्या तपश्चर्येला हानी होत नाही.
कोपात्तपः क्षयं याति संचितं यत्सुकृच्छ्रतः
पण रागामुळे, मोठ्या कष्टाने मिळवलेले तप क्षणात नष्ट होते.
अमर्षे कर्षति मनो मनोभू संभवः कुतः
मनात द्वेष भरला असेल तर, मनाचा दृढ निश्चय कसा निर्माण होईल?
ज्वलतो रोषदावाग्नेः क्व वा शांतितरोः स्थितिः
रागाच्या ज्वाळांनी पेटलेल्या जंगलात शांततेचे झाड कसे उभे राहील?
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रतीपः प्रतिघातुकः
म्हणून, सर्वतोपरी प्रयत्न करून रागाला थांबवावे आणि आवरावे.
इदानीं शृणु कल्याणि कर्तव्यं यत्त्वया शुचे
आता, हे मंगलमूर्ती, तुला काय करावे लागेल ते ऐक.