रत्नाकरे रत्नसंख्या संख्याविद्भिरपीष्यते
रत्नांच्या समुद्रात किती रत्नं आहेत हे मोजण्याची इच्छा अगदी गणित जाणणाऱ्यांनाही होते.
अहो उदर्क एतस्य न कैश्चित्प्रतिपद्यते 4.2.58.
अरे, या गोष्टीचा परिणाम कुणालाही समजत नाही.
विलोक्य काशीं परितो मायाद्विजवपुर्हरिः 4.2.58.
हरिने आपल्या मायेमुळे ब्राह्मणाचे रूप घेऊन, काशी सर्वत्र पाहिली.
अभिषिच्य महाबुद्धिः पौराञ्जानपदानपि 4.2.58.
महाबुद्धी असणाऱ्याने त्यांना अभिषेक करून, नगरातील आणि गावातील लोकांनाही अभिषिक्त केले.
दिव्यैर्दुकूलनेपथ्यैरलंचक्रे मुदान्वितैः 4.2.58.
त्याने त्यांना दिव्य रेशमी वस्त्रं आणि अलंकारांनी, आनंदाने सजवले.
अस्याख्यानस्य पठनाद्विष्णोरिव मनोरथाः
या कथेचे पठण केल्याने, विष्णूच्या कृपेप्रमाणेच सर्व इच्छा पूर्ण होतात.
अगस्त्य उवाच सर्वज्ञ हृदयानंद गौरीचुंबितमूर्धज
अगस्त्य म्हणाले: सर्वज्ञ, हृदयाला आनंद देणारा, गौरीने मस्तकावर चुंबन घेतलेला तू.
सर्वज्ञाननिधे तुभ्यं नमः सर्वज्ञसूनवे
सर्व ज्ञानाचा खजिना असलेल्या, सर्वज्ञ पुत्रा, तुला नमस्कार.
कामारिमर्धनारीशं वीक्ष्य कामकृतं किल
कामारिमर्दन, देवांचे ईश, त्याला पाहून म्हणे, काम निर्माण झाला.
यदुक्तं भवता स्कंद मायाद्विजवपुर्हरिः
स्कंदा, तू जे सांगितलेस, मायेमुळे ब्राह्मणाचे रूप घेतलेल्या हरी—
भूर्भुवःस्वः प्रदेशेषु काशीपरमपावनम्
भू, भुवः आणि स्वः या प्रदेशांमध्ये काशी सर्वात पवित्र आहे.
कुतः पंचनदं नाम तस्य तीर्थस्य षण्मुख
षण्मुखा, त्या तीर्थाला 'पंचनद' हे नाव का पडले?
कथं च भगवान्विष्णुरंतरात्मा जगत्पतिः
भगवान् विष्णू, जो या जगाचा अंतरात्मा आणि सर्वांचा स्वामी आहे, तो कसा अस्तित्वात आहे?
अरूपो रूपमापन्नो ह्यव्यक्तो व्यक्ततां गतः
तो मूर्तिरहित असूनही रूप धारण करतो; अप्रकट असूनही प्रकट होतो.
अजन्मानेकजन्मा च त्वनामास्फुटनामभृत्
तो जन्माला येत नाही, पण त्याचे अनेक जन्म आहेत; तुझे काही नावे स्पष्ट आहेत, काही गूढ आहेत.
अहृषीकोहृषीकेशो प्यनंघ्रिरपिसर्वगः 4.2.59.
त्याला इंद्रिये नाहीत, तरी त्याला हृषीकेश म्हणतात; त्याचे पाय नाहीत, तरी तो सर्वत्र व्यापलेला आहे.
स्कंद उवाच कथयामि कथामेतां नमस्कृत्य महेश्वरम्
स्कंद म्हणाला: मी ही कथा सांगतो, प्रथम महेश्वराला वंदन करून.
यथा पंचनदं तीर्थं काश्यां प्रथितिमागतम्
पंचनद हे तीर्थ काशीमध्ये कसे प्रसिद्ध झाले, ते सांगतो.
प्रयागोपि च तीर्थेशो यत्र साक्षात्स्वयं स्थितः
प्रयाग येथेही तीर्थांचा स्वामी स्वतः प्रकट झाला आहे.
हरंति सर्वतीर्थानि प्रयागस्य बलेन हि
प्रयागाच्या सामर्थ्यामुळे सर्व तीर्थे तिथे आकर्षित होतात.
प्रत्यब्दं निर्मलानि स्युस्तीर्थराज समागमात्
तीर्थराजाच्या संगमामुळे दरवर्षी तीर्थे निर्मळ होतात.
महाघिनां महाघं च हरेत्पांचनदाद्बलात् तमेकमज्जनादूर्जे त्यजेत्पंचनदे ध्रुवम्
पंचनदाच्या सामर्थ्याने मोठ्या पापींची मोठी पापे दूर होतात; पंचनदात एकदाच स्नान केल्याने ती नक्कीच सुटतात.
यथा पंचनदोत्पत्तिस्तथा च कथयाम्यहम्
पंचनदाची उत्पत्ती जशी आहे, तशी मी सांगतो.
पुरा वेदशिरा नाम मुनिरासीन्महातपाः
पूर्वी वेदशिरा नावाचा एक महान तपस्वी ऋषी होता.
तपस्यतस्तस्य मुनेः पुरोदृग्गोचरं गता 4.2.59.
त्या ऋषी तप करत असताना, एक स्त्री त्याच्या समोर प्रकट झाली.
तस्या दर्शनमात्रेण परिक्षुब्धं मुनेर्मनः
तिचे दर्शन होताच ऋषीचे मन अस्वस्थ झाले.
दूरादेव नमस्कृत्य तमृषिं साभ्यभाषत
ती स्त्री दूरूनच ऋषीला वंदन करून म्हणाली.
नापराध्नोम्यहं किंचिन्महोग्रतपसांनिधे
हे कठोर तप करणाऱ्या ऋषी, मी काहीही अपराध केलेला नाही.
मुनीनां मानसं प्रायो यत्पद्मादपि तन्मृदु
साधारणपणे ऋषींचे मन कमळापेक्षाही अधिक कोमल असते.
इति श्रुत्वा वचस्तस्याः शुचेरप्सरसो मुनिः
त्या शुद्ध अप्सरेचे हे शब्द ऐकून ऋषी...