पीततद्गीतपीयूष मृगपूगैरुपासितम्
त्याच्या गाण्याचं अमृत प्यायल्यावर, हरणांच्या कळपांनी त्याची पूजा केली.
वृक्षैरपि पतत्पुष्पच्छलैःकृतसमर्चनम् 4.2.58.
झाडांनीही फुलांची उधळण करून त्याचा सन्मान केला.
शिष्यं विनयकीर्तिं तं महाविनयभूषणम्
तो शिष्य विनयकीर्ती, मोठ्या विनयाने शोभून दिसत होता.
अनादिसिद्धः संसारः कर्तृकर्मविवर्जितः
संसार अनादि आणि सिद्ध आहे, त्यात कर्ता आणि कर्म नाही.
ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं यावद्देहनिबंधनम्
ब्रह्मापासून खांबांपर्यंत, देहाच्या बंधनापर्यंत सर्व.
यद्ब्रह्मविष्णुरुद्राद्यास्तथाख्या देहिनामिमाः
जे ब्रह्मा, विष्णु, रुद्र वगैरे म्हणतात, तसेच हे देहधारी जीव.
देहो यथा स्मदादीनां स्वकालेन विलीयते
जसा माझा आणि इतरांचा देह आपापल्या वेळेला नाहीसा होतो,
विचार्यमाणे देहेस्मिन्नकिंचिदधिकं क्वचित्
हा देह नीट पाहिला तर त्यात कुठेही काहीही जास्त सापडत नाही.
निजाहारपरीमाणं प्राप्य सर्वोपि देहभृत्
प्रत्येक जिवंत प्राणी आपल्या गरजेपुरताच अन्न मिळवतो.
यथा वितृषिताः स्याम पीत्वा पेयं मुदा वयम्
आपण आनंदाने प्यायचे ते प्यायल्यानंतर जशी तहान भागते,
संतु नार्यः सहस्राणि रूपलावण्यभूमयः 4.2.58.
रूप आणि सौंदर्याने भरलेल्या हजारो स्त्रिया असू देत.
अश्वाः परः शताः संतु संत्वनेकेप्यनेकषाः
शेकडो उत्तम घोडे असू देत, आणि अनेक प्रकारचे असू देत.
पर्यंकशायिनां स्वापे सुखं यदुपपद्यते
पलंगावर झोपणाऱ्यांना जे सुख मिळते,
यथैव मरणाद्भीतिरस्मदादि वपुष्मताम्
जशी आपल्याला आणि इतर देहधारकांना मृत्यूची भीती असते,
सर्वेतनुभृतस्तुल्या यदि बुद्ध्या विचार्यते
समजून विचार केला तर सर्व जिवंत प्राणी सारखेच आहेत.
धर्मो जीवदया तुल्यो न क्वापि जगतीतले
जिवावर दया करणे हाच खरा धर्म आहे; पृथ्वीवर कुठेही याला वेगळेपण नाही.
एकस्मिन्रक्षिते जीवे त्रैलोक्यं रक्षितं भवेत्
एका जिवाचे रक्षण केले तर तीनही लोकांचे रक्षण होते.
अहिंसा परमो धर्म इहोक्तः पूर्वसूरिभिः
प्राचीन ऋषींनी येथे अहिंसा हाच श्रेष्ठ धर्म सांगितला आहे.
न हिंसा सदृशं पापं त्रैलोक्ये सचराचरे
तीनही लोकांत, चल-अचल सृष्टीत, हिंसेसारखे पाप दुसरे नाही.
संति दानान्यनेकानि किं तैस्तुच्छ फलप्रदैः
अनेक प्रकारची दाने आहेत, पण क्षुल्लक फळ देणाऱ्या दानांचा काय उपयोग?
इह चत्वारि दानानि प्रोक्तानि परमर्षिभिः 4.2.58.
येथे चार प्रकारची दाने महान ऋषींनी सांगितली आहेत.
वृक्षांश्छित्त्वा पशून्हत्वा कृत्वा रुधिरकर्दमम 4.2.58.
झाडे तोडून, प्राणी मारून, आणि पृथ्वी रक्ताने माखून टाकणे—
मुधा जातिविकल्पोयं लोकेषु परिकल्प्यते 4.2.58.
ही जातिभेदाची कल्पना लोकांत विनाकारण निर्माण केली आहे.
वंध्यानां चापि वंध्यात्वं सा परिव्राजिकाहरत् 4.2.58.
ती परिब्राजिका स्त्री वंध्यांच्या वंध्यत्वालाही दूर करते.
विलोक्य तं समायातं दूरादुत्कंठितो नृपः 4.2.58.
दूरवरून तो येताना पाहून, राजाला त्याची फारच ओढ वाटली आणि त्याने त्याच्याकडे एकटक पाहिलं.
अधुना गुरुरेधित्वं मम भाग्योदयागतः 4.2.58.
आता माझ्या भाग्यामुळे मला गुरु होण्याचा मान मिळाला आहे.
विरिंचिं सारथिं कृत्वा कृत्वा विष्णुं च पत्त्रिणम् 4.2.58.
त्याने ब्रह्माला सारथी करून आणि विष्णूला गरुडावर बसवून, प्रवास सुरू केला.
पातालं गमितः पूर्वं हरिणा विक्रमैस्त्रिभिः
पूर्वी, हरिने आपल्या तीन मोठ्या पावलांनी त्याला पाताळात टाकले होते.
इदानीं दिश मे तात कर्मनिर्मूलनक्षमम् 4.2.58.
बाबा, आता मला असे काही दाखव जे कर्माचा नाश करू शकेल.
संख्यास्ति यावती देहे देहिनो रोमसंभवा 4.2.58.
जितक्या केसांची संख्या देहात असते, तितक्याच मोजण्या असतात.